“Вось і добра, — з палёгкай прамовіў адзін з хлапцоў. — Зьбірайся, бабка, паедзеш з намі”.
“Давай лепш я”, — перапыніў яго другі і навіс над яе сівой галавой, чорным лысаватым цемем, над гарой коўдраў і падушак, над якімі яна ўзвышалася, як кучка попелу.
“Прываліла табе шчасьце перад сьмерцю. Ёсьць адзін чалавек, які безь цябе як бяз рук. Ён ведае, хто ты такая, і дужа цябе цэніць. І любіць так, як цябе ніхто ў жыцьці не любіў. Ты ў нас шаптуха знакамітая, правераная, рэпутацыя, як кажуць, у пацьверджаньні патрэбы ня мае. Брэнд, а не кабета. Будзеш за граніцай жыць, людзей лячыць, а самой табе на старасьці гадоў будзе і дагляд, і павага, і клопат сыноўні. Вось, блін, што гэта я вярзу, аж самому брыдка... Карацей, зьбірайся, мы табе паможам, скажы, што браць, пагрузім і паедзем”.
“Ты не сьпяшайся, — сказаў свайму прыяцелю першы хлопец, паглядваючы ў акно. — Ты ж патлумач, што мы з табой маем ад таго чалавека даручэньне — прывезьці цябе на востраў...”
Яны пераглянуліся.
“Ага, на востраў. Ведаеш, бабка, што такое востраў? Пра мора чула? Дык вось, будзеш на востраве жыць, людзей лячыць, на востраве зімы не бывае, цёпла, косьці пагрэеш перад сьмерцю...”
“Галоўнае, скажы, дзе пашпарт хаваеш. З пашпартам і нам лягчэй будзе, і табе спакайней. Ведаю я гэтых бабак, у кожнай хованка ёсьць, з золатам і аўсвайсам... Засунуць некуды, а куды, самі забудуцца, а нам са склерозам іхным разьбірайся”.
Бянігна нерухома сядзела, гледзячы некуды паміж імі, а яны гучна гаварылі, увесь час пераступаючы, з нагі на нагу, з нагі на нагу, быццам да ветру хацелі. А старой Бянігне ўсё здавалася, што яна бачыць паміж іхных дужых постацяў некага трэцяга, няўлоўнага, зь нядобрай усьмешкай, некага, хто скача за іхнымі сьпінамі, выглядваючы то з-за пляча, то з-пад локця, некага хітрага, вясёлага, з тварам, на якім усё было наадварот: вусны замест вачэй, нос збоку, вушы на падбародзьдзі, падскокваюць, як маленькія цыцкі...
“Гэй, бабка, ты гэта, глядзі, не аддай канцы раней часу, мы цябе з рук у рукі перададзім, там і памірай, а раней каб ні-ні”, — з трывогай сказаў адзін з хлопцаў, пакуль другі шнарыў нецярпліва вачыма па цёмным пакоі.
“Пакажаш, дзе пашпарт? Можа, за печкай?” — сказаў другі, адвярнуўшыся да першага і даўшы яму нейкі знак — відаць, ён тут быў усё ж галоўны. А калі павярнуўся, Бянігна ўжо стаяла перад ім ва ўсіх сваіх спадніцах і спадылба глядзела на іх, быццам бачыла ўпершыню.
“Та-ак, — расчаравана сказаў галоўны. — Бачу, у нас праблемы. Міргні два разы, калі паедзеш з намі. Добраахвотна, бяз выбрыкаў, паабяцаўшы слухацца і канцоў у дарозе не аддаваць”.
Гэтым разам Бянігна міргаць ня стала, цяжка прайшла міма іх, пакацілася ў сенцы, паклала кату паесьці, узяла ў рукі чайнік.
“Дык яна ходзіць”.
“І ўсё чуе, — злавесна прамовіў галоўны. — Ладна, бабка. Мы ж да цябе ў сваты прыехалі, а ты нас так прымаеш... Ніякай павагі, дзікая ты ведзьма...”
“Той чалавек, які нас да цябе паслаў, жаніцца з табой хоча”, — пачула за сьпінай Бянігна.
“Заключыць з табой законны шлюб. Так што была ты Хрыстова нявеста, а будзеш мужава жонка. Сюрпрыз!”
Павярнулася да іх, хоць сама не хацела, а яны, сьмеючыся, глядзелі ёй у твар, і столькі на іх было ў гэты момант лішняга, што Бянігна іх пашкадавала, так пашкадавала, што гатовая была пяць разоў запар схадзіць у неандартальскі лес, толькі б палегчыць іхную ношку, такую цяжкую, крывую, уладную, невыносную. Таму і курчыліся яны цяпер — не ад сьмеху, а таму што ношка была няўсьцерп, ціснула на іх, гнула, забівала, таму і блішчалі іхныя вочы нядобрым, мярзотным нейкім бляскам, што ношка іхная правалілася ўжо да самага іхнага нутра.
“Ён чалавек сур’ёзны, — пачула яна. — Усё чэсьць па чэсьці, будзеш яму законнай супругай, толькі прыехаць трэба, не жаніцца ж яму з бабай, якую ён нават абняць ня зможа...”
Яны зарагаталі.
“Глядзі, які мужчына, а? Цябе, старую, ашчасьлівіць хоча, а ты тут ламаешся... Ды любая маладая на тваім месцы...”
І тады яна пабачыла фатаграфію. Фатакартку, што жыла ў чорнай цяжкай кнізе, плавала, плавілася, зьзяла каляровай луской, а на фатакартцы быў малады чалавек, нечым падобны да першага мужа Бянігны. Высокі лоб, сьветлыя вочы, у якіх гарэла пакута, пакрыўджаны рот, пульхныя шчокі... І кудзеркі гэтыя. Нечым мужчына на фатаздымку быў падобны да хлопчыка, якога яна нядаўна лячыла. Негр, негр, негрытос, не грызі сябе за нос, успомніла Бянігна: і гэтыя вусны маглі такое насьпяваць, і гэтыя вочы маглі так на яе пазіраць, і гэтыя вушы так гарэць, быццам яго толькі што за іх адцягалі, адцягалі сто суворых, замучаных мацярок, сто іхных дарослых зьнявераных рук... Фатакартка ўспыхнула і зьнікла. І старая Бянігна ўскрыкнула.