Уратавалі яе незнаёмыя людзі. Самім блага, самі паратунку ў яе шукалі, а так выйшла, што ёй памаглі.
Тое, што здарылася зь Бянігнай, немагчыма было патлумачыць — відаць, зусім змарнеў андартальскі лес, зусім адурэлі ягоныя насельнікі, калі сваты едуць да пенсіянерак нямоглых, а маладыя плацяць грошы за тое, каб пасьмяяцца са сьмерці і старасьці.
Гофман задуменна пацёрся ёй аб ногі, зірнуў зьнізу ў вочы: ну што, паехалі твае сваты, як дулю зьеўшы. А магла б жыць на востраве. Ля мора... Апяльсіны есьці. Дурная старая ведзьма. Каб цябе...
Ногі быццам зноў аглухлі, Бянігна прапусьціла маладзіцу ў пакой, а сама стала на парозе: ні сюды, ні туды. Сьцежкі, сьцежкі, не забыць бы іх, ня зблытаць; хто, калі не яна? Расказаць бы гэтай маладзіцы, куды хадзіць трэба і як у неандартальскім лесе паводзіцца, хай бы заставалася тут са сваім мужыком, дык ня змогуць жа, не пабачыць маладая таго лесу, засьціць ёй вочы злосьць, і крыўда, і вялікія гарадзкія дамы, і правільныя словы, якім яе вучылі, і чыстае цела, упрыгожанае золатам і хуткімі дотыкамі. Сьпяшаецца чалавек, бяжыць, нічога не заўважае, спатыкнецца, агледзіцца, і зноў бяжыць — упоперак сьцежак, уздоўж кармушак, наперад да астравоў далёкіх і цёплых марэй, яшчэ трошкі — і яны пакажуцца з-за далягляду, прыгожыя гарады і сонечныя пляжы, яшчэ тры крокі, і ногі абдыме цёплая ласкавая вада, і ў кішэнях вырастуць грошы, як у лысых і няшчасных растуць у сьне валасы шчасьця... Далёка-далёка, на востраве бяз назвы, жыве прыўкрасны прынц са сваёй прынцэсай... Лішні прынц зь лішняй прынцэсай, з адной каронаю на дваіх — дый тая лішняя.
Жанчына стаяла ў паўзмроку, да сьцяны тварам, да яе сьпінай. Скінула адзеньне, хоць яе і не прасілі.
Відаць, ня першая ты ў яе бабка, Бянігна.
І муж у яе ня першы.
Празрыстае, белае цела, звыклае слухацца словаў. Звыклае прымаць іхную форму, ліцца ў літары, ляпіцца да іх, лезьці андартальскаму лесу ў пашчу, лашчыцца да лоўчага слова.
Як жа цябе калоціць.
Бянігна зрабіла крок і ледзь ня ўпала. Схапілася за выгін ніжэй жаночай сьпіны, ткнулася печаным носам ў кончыкі валасоў, спаўзла на падлогу, сьцякла сьлізьзю па голых нагах. Жанчына ўскрыкнула і адскочыла ад халодных рук Бянігны, ад яе чорнага твару і землянога паху, які напоўніў пакой.
Пакацілася кола ў кут, ня жыць табе, бабка, тут.
3.
У бальніцы Бянігна прачыналася раней за ўсіх.
Разам зь ёй прачыналіся птушкі, прыляталі на падваконьне, скрыгаталі кіпцямі па старой блясе, крэхкалі, буркалі, шукалі, мо што накрышана. Відаць, нехта раней прыкормліваў гэтую галубіную армію. А што стала зь іхнай карміліцай — невядома. Мо памерла, а мо і за марака выйшла. А птушкі тыя крошкі запомнілі — шэрыя гарадзкія шыпуны, адзінае бальнічнае суцяшэньне.
Такімі самымі галасамі, то быццам бляху кіпцямі дзеручы, то пашыпваючы праз нос, размаўлялі іншыя бабкі, што ляжалі зь Бянігнай — скрыгатлівымі, смутнымі, сярдзітымі, а часта й зусім нячутнымі.
Птушкі прыляталі, акно за фіранкамі пакрысе сьвятлела, на іншых ложках пачыналі варочацца. Бянігна ня рухалася, зноў заплюшчвала вочы — і такое ў яе было адчуваньне, што сама яна стаіць у куце бальнічнай палаты і глядзіць на сваё цела, чыста вымытае, адзетае ў белую начную кашулю, якую выдала мэдсястрычка, праколатае ў некалькіх месцах даўгімі іголкамі, напоенае невядомымі травамі. Забраць бы яго ды ў хату вярнуцца. За той час, пакуль Бянігна тут ляжыць, багата людзей да яе хаты прыяжджалі, клямкай грымелі, клікалі гарадзкімі, андартальскімі галасамі.
“Бабушка! Бабушка!” — успомніла яна слова. Памагіте, бабушка. Скока вам заплаціць? Ніскока. Негр, негр, негрытос...
Ніхто не памог. Няма каму ў неандартальскі лес хадзіць. Гараць вогнішчы, ляжыць пінжак на пяньку, ніхто лішняга не прыносіць, ніхто не забірае. Але ж рана яна сабралася разьвітацца з тым неандартальскім лесам. Зь іхных бабушак за гэты час дзьве ўжо не жывуць, а яна будзе. Как ні странна.
Гэта ёй доктар сказаў. Кожную раніцу ён прыходзіў у палату, глядзеў Бянігне ў вочы, малады, важны, барадаты. Вочы пранізьлівыя, разумныя, але ж самаўпэўненыя занадта. З вачэй Бянігны глядзеў неандартальскі лес, цёмны, асьветлены вогнішчамі, напоўнены трывожным гулам галасоў, а доктар бачыў у іх сваё: цыфры сухога, выпрацаванага, але яшчэ жывога чалавечага цела, і тое цела трэба было трымаць у гэтым сьвеце, пакуль самы апошні вугельчык ня згасьне, самая малюпасенькая зьнічка не патухне. Так яго вучылі, за гэта яму плацілі.
У доктара была свая работа, у Бянігны — свая. Доктар ня ведаў, што ў Бянігны два мільёны пад масьнічынай схавана. Што яна пра ўсё падумала — як толькі адчуе, што канец, дастане іх, на стол пакладзе — і тады ўжо можна. А калі Гофман скіне, па хаце раскідае? Гэтага яна не ўлічыла. Вось жа, як ні круці, наробіць яна людзям клопату.