— Але ж і макрэча тут у вас! — пралазіў Андрэй. Ён і не надта ведаў, аб чым гаварыць з імі?
— Да маці ты? — выпытваў той жа першы. — На колькі?
— На дзень, два, — Андрэй: «Няўжо яму гэта важна?»
— Заграбаеш, мусіць, тысячыскі? — заскемліва пацікавіліся яны ягонымі заробкамі.
— Ну не, ну не? — сыходзілася іх.
— Пяць? Каб хоць тры, — адказаў ім, трохі наводліў. — Там багата, дзе нас няма, — пажартаваў, але ім было не да гэтага.
На іх вобліках так і жыліліся запытанні: «Грошы — ёсць? Шмат? З тымі трыма, то ты, а-як жа, для гумару, не? А легкавушка, пэўна, нямецкая? I каханка, мусіць, ужо ж не абы-якая? За граніцу — часта? У лапу табе нябось даюць! Га?»
Ад гэтакай роспыткі Андрэю зліпаліся вочы.
— Грошы, бы тая вада!
— Гэ-гэ-гэ-гэ... Ты, Андрэй, калі скажаш што, дык ёсць над чым задумацца. Галавач з цябе, ой! — гаварылі для сябе і яшчэ для кагосьці.
Пагагаталі, з шаўкавеючай далікатнасцю..
Што далей? Выняць з кішэні пачак папяросаў, па-курцоўску разарваць у ім рог і частаваць, бы патронамі... «Калі ласка... калі ласка... калі ласка...»-
Кланяліся б: «Дзякую... дзякую... дзякуй...»
Уяўляецца тое.
Паступіўся. ... «I як? I што? I як?» — чмялілася між імі.
— Курнем, хлопцы. «Спорты» саладкавым дымам занылі ў вантробах.
— Ну, і як, Андрэй?
— Ладнеча: не ажаніўся, дзякуй Богу! — яны зарагаталі.
— Мой сівеючы лоб — без рагоў...
— Чаму ты без барады? Ай-яй-яй, мода! Стась з Польнай вунь адпусціў яе сабе да каленаў, як святы які...
— Як казёл, — не збіваўся Андрэй.
— Гэ-гэ-гэ-гэ... Як скажаш што... Гэга-гэ-гэгэ-гэ, кажаш. як... га-га-га!
— Адпушчу, — гэта пра бараду: «Стась з Польнай? Рыжы? Не, хіба Піндаль? ён Стась? Можа...» Дадаў:
— Калі пастарэю і ўнукаў пагадую, тады барадзіску сабе во загадую!
— Га-га-га-га-га... Ха-ха-ха-ха... Гы-ы- гыгы-гы... Пацяшаліся абы-чым.
— Здаровы ты! — Сцвярджалі гэтым, што ў Андрэя расце жываціска, што на ім дарагое адзенне і ёсць у яго за што выпіць, хапае на бабы, і, напэўна, змяняе легкавыя машыны, а так жа будуецца ў прыгарадзе; дзеці канчаюць — калі ён мае іх — адпаведныя ім школы, а жонкі яго ходзяць у золаце. Сам дыхае ў бесклапоцці. — Ой, здаровы! — і сляпіліся на яго, быццам на дваццаціпудовага кормніка з заплыўшымі вочкамі і затлушчанай мазгавінаю...
Аб сумленні яны наўрад ці думалі. Былі б здзіўлены, калі б загаварыў да іх, якраз аб ім. Адказвалі б: «Сумленне мучыць дурных! Худых, тых, што не ўмеюць ухапіць... Нашто нам яно? Хіба карысць якая ад яго?»
Андрэю заныла ад незаслужанага пачуцця вінаватасці ў тым, што ёсць без няўдачы. Стаіць перад імі, як экспанат фарту.
Не вырачыўся б, калі б яны клялі: «А каб тваімі касцямі дзеці грушы аббівалі!»
Настрой прыкрасці гусцеў, як туманец на старынцы. Ні з таго ні з сяго перапужаўся Андрэй тым страхам, ад якога аблічча хмурыцца на плач альбо споведзь. Даволі няясным, як ні кажы...
I разам з тым зажадалася заваліцца з усімі ў якуюсьці камеру, сцябаць там гарэліцу ды валюхацца па былым, памачыць ступені ў крыніцах пачатку свайго, пашукаць сокаў цаліны... (У ціхадобрай затоцы, за якою вар'яцее акіян, за парогамі...) У наступны мільг абтросся ад такога жадання: яны зарэзалі б яго ў той каморцы, утапталі б! Местачкоўцы найпрагныя.
Развітаўся з імі, прабіваючыся праз зарослы агарод усякай пачуццёвасці, гушчавіны зменлівых гумораў. Збег бы, з аглядкамі, ці не рынуліся наўздагон яму! Ці не гоняць за ім? Ці засталіся яны, пазвешваўшы морды?.. Каб не сорамаць — драпацеў бы. Цешыўся б, ад вуха да вуха: жывы, жывы, жывы!!! Бяепечна адбегшыся.
Прадалі яму таго шыферу.
— Чаму ж не! —ён ужо лекацеў. — Табе, а братка ты наш, так ваду замуцім, што ты дастанеш, не бядуй, — слінілі пячаткі, ляскалі імі па бланках, падпісваліся.
Андрэй ішоў ад іх, валакучы за сабою сверб нямоцна пабітага. Мо дакладней было б адчуванні яго называць такімі, якія звычайна з'яўляюцца ў таго, з каго завочна пасміхаюцца; за спіною, але дастаткова, каб іншыя пачулі, кожны, хто цікуе.
Поўніўся, можа, нянавісцю.
Адначасова і перапудам.
Памяталася апавяданне стрыечнай сястры. Яе словы зляталіся, бы вароны на вячэрняе дрэва, што ля затоенай сцежкі ў даліне перад пазалотаю захаду. У сумоце каштоўнага бляску. Ці мажлівае ёсць штосьці болей беспачуццёвае за золата?
Сястра ў тым узросце, калі пагаджаюцца з лёсам. З такімі згодліва гутарыцца. У іх няма ні ўпэўненасці, ні залішніх спадзяванняў. Размаўляюць яны без крыўдавання — выраслі з яго.
На подум аб смерці кідала яе ў дрыжыкі. Гэта была траўма ў чырванашчокай дзеўкі, на душы якой зарудзелі ржавінкі. (У засынанне будзіў яе стукат камкоў аб века труны.)