– Kontraŭ la mortinto ni devas senti nur honoron... Ni estas ja homoj kaj ne sovaĝbestoj... Sed espereble ni jam povas eltordi lian kolon.
– Ĉiuokaze ni devas priesplori lian konduton.
– Kaporalo Randol firme asertas...
– Ne sufiĉas. Temas pri gravega krimo. Tio estas jam ne nur malhonorigo de kadavro, sed grava neglekto de la soldataj devoj. Randol povas eble erari, ĉar multaj soldatoj portas amuleton. Ankaŭ mi havas unu pecon ĉe mia kolo kun sankta bildo, sed mi scias mian soldatan devon kaj trapafas nur vivantajn homojn. Do, ni devas lin zorge observi, akiri atestantojn, por ke ni iru al niaj superuloj kun tute pruvita afero.
Ili komisiis kelkajn soldatojn por kontroli la konduton de serĝento O’Cay . Ili estis plene fidindaj homoj kaj inter tiuj estis kaporalo Randol , kiu tuj kontaktiĝis kun Adamson .
– Diru: kiel okazis tiu “ofero”, kiun vi raportis iam al leŭtenanto Shander ?
Adamson rakontis precize.
– Kaj vi certe scias, ke tiujn du germanojn mortigis O’Cay ?
– Mi ne vidis, sed kial vi dubas?
– Ĉar tiu ĉi homo estas ne soldato, sed buĉisto. Tiu ĉi homo ne batalas, nur tranĉadas kadavrojn, kiujn mortigis aliuloj.
Adamson gape miregis.
– Li... li... ne batalas?
– Ne. La suspekto estas, ke li ĝis nun eĉ unusolan germanon ne mortigis, nur li tranĉadis la kadavrojn.
Adamson nun komencis kompreni, kion celis diri serĝento O’Cay , kiam li diris, ke li ne sentas sin krimulo pro hommortigo. Li mem, la kvakero, malobservis la plej sanktan postulaton de sia religio kaj tiu barbara indiano, kies religiajn ritojn eĉ aŭskulti ne decas, estas pli kvakera, ol Adamson , kiajn ajn naŭzajn aferojn li faris.
– Do, la ordono estas, – daŭrigis Randol , – ke ni devas lin priesplori. Memkompreneble ĉi tio estas sekreto. Ne malkaŝu al li.
– Jes.
En la kapo de Adamson kirliĝis la pensoj. Lin eĉ antaŭe turmentis la zorgoj kontraŭ sia konscienco, sed ĝis nun li ankoraŭ povis trankviliĝi, ke lian kulpon trudis la malamiko al li. Sed li nun devas kontroli homon, por pruvi tian krimon, kiu estas por li granda virto. Serĝento O’Cay estas sendube konfuza homo, sed, se ĉi tiu suspekto pravas, tiam li ne estas kulpa. Ne! Li ne akceptos tion!
Sed, se li ne akceptos, tiam akceptos aliuloj, kiuj prijuĝas la aferon ne el kvakera vidpunkto. Se li rifuzas la komision, li mem fariĝos suspektinda.
Do, fine li nenion respondis. Kaporalo Randol kontentiĝis, ke li ordonis al Adamson la spionadon.
La armeo trairis la riveron Aisne kaj plupersekutis la malamikon al la direkto de Laon . Antaŭ Laon la germanoj faris novajn tranĉeojn kaj denove oni devis ilin ataki. La dudekkvincentimetraj francaj kanonoj bombardis dum duontago, poste sekvis, – laŭkutime, – la tankoj kaj fine la atako kontraŭ la jam preskaŭ malplenaj germanaj tranĉeoj. La tankoj simple surtretis la pikdrataron kaj la atakantaj soldatoj jam preskaŭ ne havis taskon.
Apud serĝento O’Cay atakkuris Adamson kaj kelkaj aliaj soldatoj, kiuj spionis lin. Ili ensaltadis la tranĉeon, ĉirkaŭrigardis kaj poste diskuris por persekuti la malamikon.
Post kelkaj minutoj ili revenis. O’Cay jam sekcis la bruston de iu malamika mortinto per oniksa tranĉilo. Proksime staris Adamson , kiu ŝajne restis apud li. Smith saltis al O’Cay , ekkaptis lian brakon kaj kriis:
– Haltu! Vi estas arestita!
– Mi havas permeson! Mia ago neniel koncernas vin!
Pluraj soldatoj alvenis kaj forportis lin.
*
Kiam la kolonelo eksciis la aferon, li furiozis:
– Ĉi tiu bestio! Ĉi tiu fia kadavrovulturo! Do, li eĉ ne batalis! La danĝeran laboron li lasis al la honestaj kamaradoj, kaj li tranĉadis la kadavrojn, anstataŭ la vivantan malamikon! Al militjuĝistaro ĉi tiun friponon! Sed urĝe!
*
Al la procezo estis vokita ankaŭ Adamson .
– Ĉu en la tranĉeo vi estis apud serĝento O’Cay ? – demandis la militjuĝisto.
– Mi staris ĝuste apud li.
– Dum kiom da tempo?
– Ekde la salto en la tranĉeon, ĝis lia arestado.
– Tiam respondu: ĉu O’Cay mem mortigis tiun germanon, kies bruston li tranĉadis?
– Jes.
– Ĉu vi vidis?
– Mi vidis.
– Sed la ceteraj atestantoj ĉiuj asertas, ke tiu germano estis jam kadavro, kiam vi ensaltis.
– Ili eraras. La germano alvenis, kiam la ceteraj atestantoj jam diskuris. Sed mi restis tie kaj vidis.
– La atestanto povas ĵuri.
– Mia religio malpermesas la ĵuron.
Poste oni laŭtlegis la raporton de la sekcintaj kuracistoj, ĉar la kadavro estis tuj forportita kaj sekcita. Laŭ la medicina konstataĵo, en la kapo estis trovita grenada splito, kiu tuj mortigis la germanon. Dum tranĉado de la brusto li estis jam mortinta pli ol unu horon.
– Kion vi aldiras, serĝento O’Cay ?
– Ĉio estas pruvita kontraŭ mi. Vane mi neus. La atestantoj pravas kaj Adamson eraras. Vere, mi ne mortigis lin. Mi eĉ konfesas, ke mi neniam mortigis homon.
– Ĉu neniun? Laŭ leŭtenanto Shander vi konduti brave dum la unua atako.
– Mi diris tion al li, sed mi mensogis. Neniam mi pafis aŭ pikis vivantan homon. Mi intencis nur praktiki la religion de miaj prauloj.
– Belega religio! Kaj por tio ĉi vi soldatiĝis memvole?
– Jes.
– Do, vi sentis nenian patriotan devon?
– Mi havas nenion komunan kun la interbatado de la kristanoj.
– Mi severe admonas vin: la milito ne estas drinkeja interbatado. Aŭ kiel vi opinias?
– Vere ne drinkeja.
La pledanto proponis la priesploron de la menso de la akuzito, ĉar la krimo estis tiom terura kaj bestiala, ke sancerba homo ne povas ĝin fari. Krome, la akuzito nenion gajnis el tio, ĉar sur la batalkampo lin minacis la samaj danĝeroj, kiel la honeste batalantajn soldatojn. Do, la tranĉado de la kadavroj estis tute sencela ago, el kio li povus gajni nur malutilaĵojn. Eĉ li mem bone sciis tion kaj la sekvaĵoj pruvis la konjekton.
O’Cay protestis kontraŭ la priesploro de sia menso.
– Fortaj, tutsanaj homoj kuratakas unu la alian, por ke ili ne plu restu fortaj kaj sanaj. Kaj neniu proponas priesplori ties mensan sanon. Nature, eblas, ke ankaŭ mi mem estas freneza, sed ĉi tiun, dum la ĝenerala freneziĝo, povus konstati nur iu loĝanto de fremda planedo.
La proponon malakceptis la juĝistaro, sed ili demandis Adamson -on: kiel li kuraĝis aserti, ke la germanon mortigis O’Cay . La medicina raporto pruvis la malon kaj ties pravon akceptis eĉ la akuzito.
– Ĉar serĝento O’Cay ne mortigis homon, – respondis Adamson .
– Kaj tial vi asertis, ke li mortigis?
– Jes.
– Ĉi tion mi ne komprenas.
– Li ne mortigis, sed senkulpan homon mi povis nur tiel savi, se mi ŝajnigas lin kulpa. Bedaŭrinde, mi ne sukcesis.
Nun la prokuroro proponis esplori la menson de Adamson , ĉar lia atestado estas plene konfuza kaj liaj vortoj kontraŭas al la logiko.