Выбрать главу

1. Войцік Людвіка Антонаўна (дзявочае прозвішча Сівіцкая, літаратурны псеўданім Зоська Верас), жыве ў Вільнюсе па праспекце Краснай Арміі, 180, кв. 22. Яна працавала з Максімам Багдановічам у ваенны час у 1916—1917 гадах у Мінску ў Камітэце помачы ахвярам вайны. Яна ведала не толькі Максіма Багдановіча, але і шмат каго з беларускіх пісьменнікаў, артыстаў і дзеячаў культуры. Магчыма, варта падумаць над тым, каб яе ўспаміны выдаць асобнай кніжкай.

2. Смоліч Аляксандра Ігнатаўна. Жыве ў Кіеўскай вобласці, п/а Міроцкае. Яе муж — блізкі сябар Максіма Багдановіча. Ён збіраў грошы, каб паслаць паэта лячыцца ў Крым у 1917 годзе, праводзіў паэта ў яго апошнюю паездку. У яе хатнім архіве відаць ёсць і некаторыя матэрыялы, якія могуць зацікавіць літаратурную грамадскасць Беларусі.

3. Акадэмік Т. Годнеў. Ён вучыўся ў той час у Яраслаўлі. Друкаваў свае ўспаміны пра паэта. Варта цяпер папрасіць яго пашырыць гэтыя ўспаміны.

4. Ванда Лявіцкая — дачка Ядвігіна Ш., перапісвалася з Максімам Багдановічам. (Жыла на Стаўрапальшчыне, цяпер памерла). Але ў іхсямейным архіве (была замужам за Я. Лёсікам) меліся цікавыя матэрыялы і дакументы літаратуразнаўчага характару. Пры арышце Лёсіка хатнія архівы былі канфіскаваны і цяпер павінны знаходзіцца ў Саратаўскім абласным КДБ. Варта было б пацікавіцца, што ёсць у тым архіве. Нам вядома, што Я. Лёсік — родзіч Я. Коласа, і там маглі быць матэрыялы, звязаныя з дзейнасцю народнага паэта. Можа б, нашы адпаведныя органы запрасілі, калі не сам архіў, то хоць бы яго спіс, каб ведаць, што там ёсць.

5. Багдановіч Аўгуста Іванаўна, гор. Яраслаўль, вул. Юнасці, дом 9, кв. 48. Другая жонка малодшага паэтавага брата Паўла. Я двойчы ў іх быў, калі збіраў матэрыялы пра Максіма Багдановіча. У другі раз пасля ўжо смерці Паўла Адамавіча. Тады я прывёз і перадаў нашаму Цэнтральнаму літаратурнаму архіву вялікі альбом з фатаграфіямі і цікавыя дакументы (пра ўсё гэта напісана ў маёй кнізе «Дарогамі Максіма»). Але некаторыя рэчы там яшчэ засталіся. Я сам трымаў у руках сярэбраны юбілейны медаль, якім быў узнагароджаны Максімаў брат Лёва за паспяховае заканчэнне гімназіі, трымаў і разрыўную кулю, якой Лёва быў паранены ў часе Брусілаўскага прарыву. Там знаходзіцца і картонны куфэрак (такі ж быў і ў Максіма), у які складваліся рэчы. У такім куфэрку ляжалі і рукапісы паэта, калі бацька перадаваў іх Інбелкульту. Усё гэта не шкодзіла б забраць. Яно спатрэбіцца потым пры арганізацыі музея. Пакуль што хай бы яно захоўвалася ў нашым краязнаўчым музеі. Варта было б запрапанаваць Інстытуту літаратуры АН БССР уключыць у свае планы навуковыя працы, прысвечаныя тэмам «Максім Багдановіч і яго акружэнне», «Сям’я Багдановічаў і М. Горкі», «М. Багдановіч — крытык, гісторык, публіцыст».

І ўсё ж для далейшага вывучэння і асабліва збірання матэрыялаў пра жыццё паэта нам патрэбна мець у Мінску мемарыяльны музей М. Багдановіча. Па вуліцы М. Горкага насупраць парку стаіць дом, у якім нарадзіўся паэт. Пра гэта гаворыць мемарыяльная дошка, прымацаваная на гэтым будынку. Вядома, дом цяпер мае крыху іншы выгляд. Зроблена надбудова трэцяга паверха. Раней дом быў двухпавярховы. Яго здымкі публікаваліся. Музей мог бы стаць не толькі цэнтрам збірання матэрыялаў пра жыццё і творчасць паэта, але і добрым прыкладам для выхавання ў наведвальнікаў патрыятызму, інтэрнацыяналізму і паказу вялікай дружбы паміж дзеячамі рускай, украінскай і беларускай літаратур. Там маглі б знайсці адлюстраванне сувязі Багдановічаў з Максімам Горкім, іх шматгадовай дружбы. Там магла быць паказана дзейнасць і старэйшага брата паэта Вадзіма, які ўдзельнічаў у рэвалюцыйнай рабоце сярод гімназістаў побач з такім выдатным дзеячам, як Якаў Свярдлоў. Вадзім меў сувязь і перапіску з Германам Лапаціным — перакладчыкам твораў К. Маркса на рускую мову, калі пісаў сваю манаграфію пра Г. Лапаціна. Там магла быць адлюстравана і шматгранная дзейнасць М. Багдановіча, як крытыка і публіцыста. Ён часта выступаў з артыкуламі пра рускіх пісьменнікаў, пра класікаў украінскай літаратуры, пра пісьменнікаў іншых літаратур былой царскай Расіі. М. Багдановіч высока ацэньваў творчасць Яна Райніса. У музеі Яна Райніса захоўваецца экзэмпляр зборніка М. Багдановіча «Вянок», дзе нават зроблены пад вершамі падрадкоўнікі. Як сцвярджаюць латышскія даследчыкі, Ян Райніс збіраўся перакладаць вершы Багдановіча на латышскую мову.