Запрасіў у госці Лёню, які ўсё яшчэ халасцякуе. Пасядзелі разам. Добра, што заўтра выхадны.
Назаўтра — выхадны і дзень апахмелкі. Між іншым, будаўнікі савецкай краіны і савецкага ладу жыцця прадумалі і зрабілі правільна, улічыўшы народныя традыцыі, пайшлі насустрач пажаданням працоўных: якая можа быць праца 2-га мая? Галовы ва ўсіх цяжкія.
4 мая. У Кіеве выйшла ў двух тамах анталогія «Білоруська радянська поезія». Вельмі прыемная падзея. Заўсёды цікава, як сваё выглядае ў іншай вопратцы. У вершах з’яўляюцца новыя адценні сэнсу. Нешта, вядома, страчваецца. М. Лужанін кажа: «Арыгінал — віно, а пераклад — вада». Не, не заўсёды вада. Захоўваецца і віно.
8—9 мая. Былі з Тамарай у Плешчаніцах у яе бацькоў. Тут таксама ёсць невялічкі гарнізон (вайсковая аўташкола) і меў месца парад. За парадам прайшлі калектывы працоўных, са сцягамі і транспарантамі, але больш скавана ў параўнанні са сталічнай «разняволенасцю».
Мае цесць і цешча, Іван Платонавіч і Вера Васільеўна, — удзельнікі партызанскага змагання ў сваёй мясцовасці. Расказваюць шмат цікавага. Вайна, хоць да яе і рыхтаваліся, стала для ўсіх, ад радавога чалавека, шараговага байца да Сталіна, вялікай нечаканасцю — нечаканасцю па вераломнасці і нахабнасці нападзення гітлераўскіх войскаў на Савецкі Саюз, насуперак існаваўшаму дагавору, і ў сэнсе таго, якой яна аказалася.
Цесцю і цешчы (яны, маладыя, на той час яшчэ не пабраліся) давялося перажыць шмат страху і гора. У Плешчаніцах і вакол мястэчка, як і ўсюды на акупаванай тэрыторыі, разгарнуўся партызанскі рух. Ініцыятыва належала акружэнцам. Івана Платонавіча яны ўвялі як свайго разведчыка ў нямецкую ўправу ў Плешчаніцах. Ён аб усім папярэджваў, аб усіх планах немцаў. Вельмі небяспечная работа, за якую потым, у 1944-м, жорстка паплацілася сям’я. Вера Васільеўна таксама трымала сувязь з партызанамі, перадавала медыкаменты (яна працавала ў аптэцы). Невыносна цяжка было ў блакаду. Асабліва, калі карнікі блакіравалі возера Палік, дзе ваявалі партызанскія брыгады і хаваліся-ратаваліся жыхары. Сядзелі па шыю ў халоднай вадзе, у балоце. Плакалі дзеці, немаўляты. Даведзеныя да адчаю людзі злаваліся, патрабавалі, каб яны змоўклі. Жах! Урэшце, у некаторых, дзіця і замаўкала... А потым пра такіх з пагардай гаварылі, зласловілі: «Яна дзіця сваё задушыла...»
Як перажыць гэтую траўму? І ці можна яе перажыць? Мусіць, з ёю і памрэш...
Вось і думаеш: для беларуса лес ды балота — сімвал жыцця, сімвал лёсу.
На плешчаніцкай пілараме ўсё яшчэ крышацца аб кулі і асколкі сталёвыя зуб’і піл, калі распілоўваюць былыя партызанскія, а цяпер леспрамгасаўскія сосны!
12 мая. Квецень і зеляніна на дрэвах усё гусцейшыя. Прыгадаў свой Кругель. Першым цвіце ў нас папоўскі сад — там шмат сліў. Соладка пахнуць квітнеючыя грушы. Ноччу п’яніць пах чаромхі. І халаднавата. Гэта — халады на першацвет, ці, як іх яшчэ называюць, чаромхавыя халады. А. Вялюгін нават назваў гэтак свой зборнік вершаў.
Калі вучыўся ў школе, пасля вайны, прывезлі аднойчы каляровы кінафільм «Жизнь в цвету» — пра Мічурына. Потым даведаўся, што гэта фільм А. Даўжэнкі. Дык у Кругелі вясной квецені бывае не меней, чым у тым кінафільме.
Сад — прыгожы ў любую пару, у любое надвор’е. Не ведаю, чые гэта словы: — «Жизнь — сад, плачущий после дождя». Кажуць, што гэтак разумеў паэзію Барыс Пастарнак, што гэта яго паэтычная канцэпцыя. Напэўна ж, у гэтай канцэпцыі ёсць філасофская падаснова. Можна сцвярджаць, што гэта жыццелюбівая філасофія. Адукацыю Пастарнак атрымаў у Германіі, у прафесара Коэна.
13 мая. А. Карпюка выключылі з партыі. Выключыў Гродзенскі абкам. А як на мой погляд, дык больш партыйнага сярод літаратараў і не было. Нездарма калісьці на Карпюкова вяселле прыйшоў сам Сяргей Прытыцкі і падарыў «Капітал» Маркса.
Да таго ж Карпюк — партызан з салідным стажам.
17 мая. Дзень нараджэння Тамары. Сабраліся сяброўкі. Шампанскае, торт, кава (растваральная, якую цяжка дастаць, толькі «па блаце»). Падпілі, пачаліся танцы. Цеснаватая кватэра. Медыкі, дарэчы, умеюць весяліцца.
24 мая. Чаромхавыя халады, здаецца, мінаюць. У кустах каля Свіслачы, за чыгункай, засеў нейкі ашалелы салавей і, адчуўшы цяпло, несціхана пускае ў наваколле свае галасістыя трэлі. Нягледзячы на тое, што яго глушаць паязды, якія праязджаюць міма.
26 мая. Адбылася сустрэча балгарскіх і беларускіх пісьменнікаў. З боку гасцей выступілі Н. Вылчаў, Д. Ангелаў, І. Давыдкаў і інш. Я пашкадаваў, што сярод іх не было Георгія Вылчава, з якім я блізка знаёмы.
31 мая. Дацвітаюць каштаны. Заўтра — пачатак лета, але па тэмпературы гэта яшчэ не адчуваецца.
Завяршаюцца работы па ўзвядзенні помніка Я. Купалу ў скверы каля яго дома-музея.