— Кіслародны голад, га? — Вахрашчын трымаўся рукой за сэрца. — Нават мой матор не вытрымлівае. Я думаў раней, што толькі на Далёкай Поўначы так бывае ці ў Антарктыдзе, дзе кіслароду ў паветры не хапае. А тут, аказваецца, і на Поўдні можна за тыдзень аблысець.
Сідкі першым ускочыў, каб зацягнуць балты. Але Вахрашчын раптам яго спыніў:
— Пачакай, задзіг, давай і пракладкі заадно памянем. — Механік засунуў руку ў металічную скрынку і выцягнуў звязку новых пракладак. — А як там паветраачышчальнік?
Добыш правёў пальцамі па рашотцы і насцярожыўся.
— Мне знаёмыя кажуць, калі я дадому прыязджаю, — расказваў Вахрашчын, старанна арудуючы маслёнкай, — ты ж там быццам на курорце працуеш. Ха! А калі я ў Іраку ўкалваў, нафтаправод дапамагалі будаваць… Там спёка і вецер таксама даваліся ў знакі. Як задзьме гэтак вось — тыднямі спаць кладзешся з хусткай на твары, каб пяску не наглытацца, не задыхнуцца ў сне. Не ўсе вытрымлівалі. Прасіліся дадому. А я нічога.
— Вось, — стараючыся быць спакойным, прамовіў Добыш і паказаў кавалачак прамасленага кардону. — Некаму, разумееш, хацелася, каб мы тут сапраўды заселі на тыдні. Проста і эфектыўна: раз-пораз гэта штука адліпала і тады быў выхлап. Потым струменем паветра яе зноў прыціскала да ўпускнога калектара…
Вахрашчын двума пальцамі ўзяў кардон — бы нейкае мярзотнае насякомае.
— Значыць, нюх у мяне яшчэ ёсць, — сказаў ён. — Але ж паспрабуй здагадайся, што за мярзота тут аціралася.
Сідкі таксама ўзяў кардон, пакруціў галавой, пацокаў языком.
— Ну што, будзем збіраць канчаткова? — прамовіў з палёгкаю Вахрашчын. — Давай, Сідкі.
— Пагляджу яшчэ каналы падачы паліва, — запярэчыў Добыш. — Цяпер я стаў недаверлівы. А кардон не кідайце. Пакажам бурыльшчыкам. Акліль, загарні гэта ў анучку. Выходзіць, некаму вельмі не па душы, што мы здабудзем ваду.
— Проста некаторыя баяцца, што яна будзе салёная. — Сідкі акуратна абцёр рукі анучай. На Акліля нават не зірнуў.
— Ды не, — адгукнуўся Вахрашчын. — Я размаўляў з людзьмі ў аазісе. Тутэйшыя ўладальнікі зямлі непакояцца, каб ад іх не пайшлі хамесы. Будзе вада, значыць, з'явіцца новая зямля, а хамесы могуць стварыць на ёй кааператыў.
— Ну, давай запускаць, — прамовіў Добыш. — Атрымаецца ці не?
Вахрашчын націснуў на старцёр. Пачулася: тах! Тах-тах-тах! І цішыня.
— Ці акумулятар сапсаваўся, ці мы не ўсё знайшлі,— занепакоіўся Вахрашчын і зноў уключыў старцёр.
Рухавік адказаў кароткім тахканнем, Добыш крануў рэгулятар падачы паліва — тахканне стала часцейшым, але ўсё гэта было яшчэ за кошт работы старцёра… І раптам, бы ачнуўшыся ад глыбокага сну, узвыў рухавік. Механікі слухалі, як зачараваныя. Акліль таксама. Але гэтую ягоную радасць ад магутнай песні матора да болю засмучвала адна акалічнасць. Хлопчык, старанна абцёршы кардон ад масла, зразумеў, што бачыў дзесьці яго раней.
26. МІНА «БОНДЭСАНТ»
Вярнуўшыся ў лагер, Акліль раскатурхаў Хуары.
— Чуеш, — шаптаў ён. — Мы матор адрамантавалі!
— Матор? — Хуары сеў, праціраючы вочы. — Вось як трэсну зараз!
І Акліль з прыкрасцю ўбачыў, што сябар зноў з закрытымі вачамі паваліўся на ложак. Спіць сабе, а тут такое адбываецца!
— Слухай, — зноў зашаптаў Акліль, — у матор нехта засунуў вось гэта… Ну паглядзі, Хуары!
Хаця за акном ужо добра развіднелася, Акліль уключыў ліхтарык.
— Брыдота нейкая, — мармытаў Хуары, прыглядваючыся да кардону.
— Памятаеш, як знайшлі ля аазіса міну… — прашаптаў Акліль.
— Цішэй ты! — на гэты раз ужо захваляваўся Хуары. — Гаварыць голасна пра такое…
Знайшлі яе малыя пляменнікі хамеса Амамы. Побач з дарогай на Таманрассет знаходзяцца напаўразбураныя французскія казармы. Дзеці там, як звычайна, гулялі ў вайну. Прыбягаюць на цэнтральную плошчу паселішча, хваляцца Аклілю і Хуары: глядзіце, што мы знайшлі. З хлопцамі быў Сідкі. Заўважыўшы ў хлапчука яго «цацку», Сідкі хутка адхіснуўся, прысеў, балюча пры гэтым ціскануўшы Хуары на плячо. Аднак у наступнае імгненне ён ужо са спакойнай усмешачкай папрасіў хлапчука патрымаць міну над галавой, каб яе ўсе добра бачылі. Потым падышоў, забраў міну.
— Ага, не на ўзводзе, — прамармытаў з палёгкай, засмяяўся. — Табе бацька вушы накруціць, калі дазнаецца, што за цацку ты прывалок! — цыкнуў ён на хлапчука, які патрабаваў сваю знаходку назад. — Гэта ж французская міна «бондэсант»!
Але, відаць, і сам сейід Сідкі зацікавіўся небяспечнай «цацкай», бо вельмі ж прагна разглядаў яе. Хлопцам ён растлумачыў, што міна гэтая зроблена так, што калі таргануць танюткі дрот, які мацуецца да запалу на яе донцы, то спачатку ўзрываецца парахавы зарад. Ён падкідае ўсё ўверх. А тады ўжо адбываецца выбух самой міны.
Сідкі спрытнымі пальцамі хутка звінціў паддон «бондэсанта». Там сапраўды быў порах. Потым асцярожна выцягнуў асноўны запал — бліскучы аловачак з колцам для тросіка. Запал і міну Сідкі шпурнуў у ваду. Затое паддон паставіў на дарогу, загадаў усім адысці, дастаў запалкі, уторкнуў у адтуліну, дзе віднеўся порах, сухую быліну, падпаліў яе і адступіў крокі на два. Завіўся дымок, потым гучна пыхнуў порах — і імклівае сіняе полымя вузкім лязом свіснула высока ўверх. Хлопцы былі ў захапленні ад умельства Сідкі. А моўчкі зірнуўшы адзін на аднаго, яны вырашылі, як дзейнічаць далей. Як толькі Сідкі пайшоў у кавярню, дзе ён любіў згуляць у косці і пагутарыць з паважанымі сейідамі аазіса, хлопцы кінуліся да вадасховішча. Ужо мінут праз дзесяць Акліль намацаў нагой міну. За запалам давялося ў саланаватую мутную ваду ныраць разоў дваццаць.
— Дык ты заўважыў, якія запалкі былі тады ў Сідкі? — горача шаптаў Акліль. — Мараканскія!
— Ну і што з таго? — ніяк не мог канчаткова прачнуцца Хуары.
— А цяпер зірні зноў на гэты кавалак кардону… Бачыш, лісце пальмы, так? А вось літары.
Хуары ледзьве разабраў: «…roc». Ён чмыхнуў носам.
— Ды не чмыхай! — раззлаваўся Акліль. — Карабок у мараканскіх запалак сіні? І пальма намалявана. А яшчэ літары: «Made in Maroc», зроблена ў Марока…
Хуары пачынаў разумець. Але чаму Акліль гэтую справу так бярэ да галавы?
— Ці ў аднаго толькі Сідкі мараканскія запалкі? У каго хочаш маглі такія быць. Нават у мяне.
— У цябе? — хмыкнуў недаверліва Акліль. — Ні ў кога больш у лагеры такіх няма, магу пабіцца аб заклад… Што будзем рабіць, а, Хуары?
Той пачухаў патыліцу і соладка пазяхнуў.
— Я думаю, што трэба трымаць язык за зубамі. Ляпнеш каму пра запалкі гэтыя, а цябе самога ноччу — цоп! А галоўнае — тады ж могуць і пра міну даведацца. Сідкі адбрэшацца, а нам як? — Хуары прысунуўся да Акліля: — Зараз адно трэба — як мага хутчэй выбрацца дадому. А там… Эх, во зажывём з табой! А то падумаеш скарб — вада. Я ўжо разведаў, як можна даехаць да Аль-Джазаіра. Выберамся на Транссахарскую шашу — і спадарожнымі грузавікамі.
Акліль разумеў, што сябар мае рацыю. Цяпер у іх, нарэшце, ёсць усё неабходнае, каб дабрацца да патаемнай схованкі ў сутарэнні турэцкай крэпасці. І душа яго разрывалася на часткі. Скарб, які здабывалі тут савецкія бурыльшчыкі, ён таксама прывык лічыць ужо крышачку сваім. Але ж пра кардон сапраўды нельга нікому гаварыць. Зноў агульная з Хуары тайна прымушала яго маўчаць. Вельмі хацелася піць, і Акліль накіраваўся ў сталоўку.
Вецер сек па твары гарачым пяском. Прыжмурыўшы вочы, хлопчык шмыгнуў да прыкрытых брызентам дзвярэй сталоўкі. Але адчыніўшы іх, Акліль скамянеў: у сталоўцы сядзеў… Сідкі. Няўжо здагадаўся, што Аклілю стала вядома таямніца кардону ў рухавіку буравой устаноўкі? Перад Сідкі стаяла бутэлька мінеральнай вады «Сайда». Матарыст курыў і задумліва паглядаў у акенца, па якім секла пяском. Заўважыўшы хлопчыка, ласкава заўсміхаўся і спачувальна прамовіў:
— Не спіцца, сі-Акліль? Адпачывай. Ты ж таксама ўкалваў у начную змену.
Побач з бутэлькай ляжаў карабок запалак. Алжырскі, зроблены ў горадзе Аране…
27. ШТО Ж ТАМ, У НЕТРАХ?