Змрок апускаўся на лес. Патухлі вогнішчы, толькі адно-адзінае гарэла ля будана, у якім жылі Белакрас і Лют. Спаў паганскі лагер. Воі-дазорцы бясшумна хадзілі наўкол яго, зрэдку перагукваючыся між сабою галасамі начных птушак, і Белавалоду здавалася, што гэта ціўкаюць, кугукаюць і шчоўкаюць паганскія лесавікі. Яны ўжо, напэўна, вылазяць з дугаіаў, з карчоў, вогненнавокія, калматагаловыя, з тонкімі кручанымі хвосцікамі, каб усю ноч бегаць, лётаць па лесе, гушкацца на галінах, барукацца ў малінніках, валюхацца, купацца ў чорнай балотнай гразі. А як напаткаюць здарожанага чалавека — гора яму. Сарвуць адзежу, зашчыкочуць і кінуць галяком у мурашнік або завядуць у дрыгву.
Шумеў лес. Цякла, як чорная рака, ноч. Неўзабаве дождж паліўся з глухой вышыні, забурболіў, зашыпеў. Зусім нявесела зрабілася Белавалоду. Ён утуліў галаву ў плечы, языком злізваў з губ халодныя кроплі. Раптам нечыя крокі пачуліся ў цемры.
— Машэка [Машэка — мядзведзь] ідзе, — спалохана прашаптаў Белавалодаў сусед. Але гэта быў Лют.
— Палачанін, — ціхенька гукнуў ён, спыніўшыся за некалькі крокаў.
— Я тут, — азваўся Белавалод.
— Я шчыт прынёс. Накрыйся ім.
Ён падаў Белавалоду скураны доўгі шчыт. Потым прынёс нейкія рызманы, каб схавацца ад непагадзі двум астатнім ганцам. Сам стаяў з непакрытай галавою, сказаў:
— Я завёў бы ўсіх вас у будан, але нельга вам, хрыстам [Хрысты — тут: хрысціяне], начаваць разам з намі.
— Вось і трымаеце нас, як сабак, на ланцугу, — злосна выдыхнуў Белавалод і закашляўся.
— Так трэба. Колькі мы, сталаверы, людзі сталай дзедаўскай веры, нацярпеліся і церпім ад вас. Папы і чарнарызцы панаўтыкалі ў нашу зямлю крыжоў, спалілі нашых куміраў. Князі і баяры, нясытыя глоткі, дзяруць з беднага смерда скуру да самых касцей. Як жыць? Каму верыць?
— Вер Хрысту, — пераканана сказаў адзін з ганцоў.
— А ты бачыў Хрыста так, як бачыш мяне? — павярнуўся на голас Лют. — Клаў ён табе руку на плячо?
Ён падышоў, паклаў руку на плячо ганцу.
— Хрыста не трэба бачыць. У яго трэба верыць, — з годнасцю прамовіў ганец.
— Вы бачыце яго толькі ў снах і мроях, — захваляваўся Лют. — Ліхаманка грызе вас у час хваробы, гарачынёй запаўняе аслабелыя уды [Уд ы — члены цела], і тады з туману прыходзіць Хрыстос. Ая раніцой — хочаце? — пакажу вам срэбнавалосага вадзяніка. Ён жыве на дне ляснога возера. Калі я падыходжу да возера, ён фыркае, як жарэбчык, пускае вадзяныя пухіры і выплявае да мяне.
— Ты праўда бачыў яго? — спытаў Белавалод.
— Як цябе бачу, палачанін, — прысеў на кукішкі Лют. — У вадзяніка зялёныя вочы і сіняватыя валасы. Ён умее смяяцца, як малое дзіця.
— У рацэ Менцы, каля якой я жыў, не было вадзянікаў, — уздыхнуў Белавалод. — I ў Свіслачы не было. Напэўна, у нас халаднейшая вада. Каб я ўбачыў вадзяніка, я выкаваў бы яго з жалеза або медзі.
— Ты каваль? — нечакана ўзрадаваўся Лют.
— Я — залатар. Умею працаваць з металам. У Менску я быў унотам, а потым сам трымаў майстэрню.
— Шчаслівы ты, — дакрануўся да ягонай рукі сваёй цёплай рукою Лют. — А я ўмею толькі зямлю араць і ў сечы біцца. Мала для чалавека такога ўмення.
— Чаму ж мала? — не згадзіўся Белавалод. — Усё жывое з зямлі жыве. А сечы былі да нас і пасля нас будуць.
— Можа, некалі і не будзе іх, — задумліва прамовіў Лют.
Скончыўся дождж. Святлынь пабегла па небе. Чорны лес і чорная зямля дыхалі на поўныя грудзі. У суседнім будане спрасоння заплакала дзіця.
— Не плач, засні, малюта мой, — ласкавым ціхім голасам сказала маці, і Белавалод пачуў гэтыя словы. Моўчкі ўзняўся, пайшоў да сябе Лют. Спалі, скруціўшыся абаранкам, ганцы. Спалі гарады і весі. Спалі паганцы і хрысціяне. Спалі угры і ляхі, полаўцы і рамеі. Спалі князі і халопы. Спалі з вянкамі на галовах юныя прыгажуні пасля хмельных вясёлых застолляў. Спалі ў катавальнях вярыжнікі з крывавымі рубцамі на спінах. Іхнія каты таксама спалі. Хто мог не спаць у такую ноч? Толькі дужа пакрыўджаныя. Толькі дужа шчаслівыя. Толькі ваўкалакі. Мог не спаць, калі верыць людскому казанню, князь полацкі і кіеўскі Усяслаў. Вунь срабрыста-шэрае воблака мільганула над начнымі дрэвамі. Можа, гэта ён імчыцца ад Полацка да Тмутаракані?
«Засні, малюта мой»,— усё яшчэ гучалі ў душы ціхія ласкавыя словы. Яму, Белавалоду, ніхто і ніколі не скажа такіх слоў. Жьіць яму на зямлі маркотнікам аж да самага скону. Ён думаў пра гэта, пакутаваў, не згаджаўся з такімі думкамі і нарэшце заснуў.
— Хочаш, пакажу вадзяніка, — падышоў раніцою Лют. Вочы ўсмешлівыя, твар свежы, вымыты лясной расой. Белавалод моўчкі зірнуў на дубовы цурбан, які незварушным вепруком драмаў ля нагі. Лют прынёс малаток, абцугі, невялічкае кавадла, вызваліў ягоную нагу.