Пішчык. Але пра гэта няхай думае князь. Мы робім усё, на што здольныя. Большага пакуль не ўдаецца. Неабходна, відаць, выклікаць надворнага князя палкоўніка Пястрыцу. Ён цяпер у Крычаве, спраўляе крывавы пір.
Шленца. Вось ты, шляхціч, і збірайся ў Крычаў.
Пішчык. А калі ўжо няма палкоўніка ў Крычаве?
Шленца. Паедзеш у Слуцк. Да самога князя. А таго чалавека, якога ты падкупіў… Дарэчы, хто ён? Я ж таксама павінен пэўна ведаць, раз тут застаюся.
Пішчык. Пакажу.
Шленца. Думаю, што ён нам не спатрэбіцца. Бо невядома, якія далейшыя загады паступяць ад князя. Так што дарэмна грошы на чортведама каго трацім!.. Многа ўжо заплаціў?
Пішчык. Даволі. Але не ўсе. На ланцугу такім чынам трымаю.
Шленца. Астатнія злоты аддасі мне. Прасі яшчэ ў князя. Няхай не шкадуе. На яго ж трацім.
Пішчык. Яснавяльможны не шкадуе.
Шленца. Гэй, карчмар, нясі нам зноў гарэлкі з перцам!
Карчмар нясе штоф.
Карчмар. Учора тут ваша войска прыходзіла, паны палякі. Гусары. Учатырох. Дык таксама няблага жлукцяць. Відаць, і яны запівалі штосьці? Здзелку ці гешэфт?
Шленца. Што табе да гэтага, пся крэў! Мы грошы табе плоцім? Плоцім! Ты і не сунься, быдла, куды не просяць!
Карціна дзявятая
Зноў Вашчылава камера ў Пячэрскай крэпасці. Вашчыла стукае кулаком у дзверы. Заходзіць манах.
Манах. Не сядзіцца аднаму?
Вашчыла. Вядзі, ойча, да губернатара.
Манах. Эйш, чаго захацеў? Па-першае, генерал-губернатара няма ў Кіеве, па-другое, па горадзе цябе вадзіць вось так, як стаіш, забаронена. Для цябе гэта небяспечна. Крый бог, палякі ўбачаць!.. Каго паклікаць?
Вашчыла. Ну, гэтага… пана прэм’ер-маёра, што неяк прыходзіў сюды.
Манах. Маёра? Можна. Гэта можна. (Выходзіць.)
Вашчыла застаецца адзін. Ходзіць па камеры. Праз нейкі час ляскаюць дзверы. Гэта — прэм’ер-маёр Гарнастаеў.
Гарнастаеў. Што, надумаў нарэшце, гетман?
Вашчыла. Мне трэба пабачыцца з тым чалавекам, якога вы схапілі ў лаўры.
Гарнастаеў. Дык хто ж ён усё-ткі? Знаёмы твой?
Вашчыла. Пагавару з ім, тады скажу.
Гарнастаеў. Што ж, гэта можна. Хоць, вядома, інструкцыяй забараняецца. На ўсё ёсць правілы, гетман. А раптам змовіцеся?
Вашчыла. Не да змоў цяпер нам. Дый пра што можна змовіцца, калі ў няволі.
Гарнастаеў. У няволі якраз і выспяваюць змовы. Але ладна, я парушу інструкцыю. Толькі дзеля нашай павагі да цябе, гетман. Зразумей, расійскія ўлады да цябе нічога не маюць. Проста трэба ведаць пра ўсё, каб вырашыць з табой. Калі верыць палякам, то…
Вашчыла. Даліся вам, пан маёр, палякі!..
Гарнастаеў. Адна ўмова — сустрэча павінна адбывацца ў прысутнасці нашага чалавека.
Вашчыла. Вывіжоўшчыка? Манаха гэтага?
Гарнастаеў. Так.
Вашчыла. Няхай, раз іначай нельга.
Прэм’ер-маёр выходзіць. У камеру заходзіць манах, прыносіць вячэру.
Манах. Падмацуйся, чалавеча.
Вашчыла. О Госпадзі, яшчэ і гэта!
Манах чамусьці смяецца з Вашчылавых слоў, праўда, па-манаску, усё роўна як употай, змушана. Ставіць ежу на стол. Канвойны прыводзіць сотніка Міколу.
Сотнік. І гэты шпег тут?
Вашчыла. Цяпер нам ужо без лішняга вуха і чужога вока не абысціся, сотнік. Такая наша доля. Значыць, і ты зняволены?
Сотнік (нібыта не чуе Вашчылу). А ў Кіеве нават манахі ў наглядчыках?
Манах. Прыслужваем.
Вашчыла (да сотніка). Нябось, галодны?
Манах. І біты, і галодны.
Вашчыла. Гэта праз мяне.
Сотнік пачаў есці.
(Нейкі час моўчкі глядзіць на свайго таварыша.) У рускіх многа крыміналу на мяне. Відаць, палякі стараюцца.
Сотнік. Бачыў я тут ротмістра Шленца і шляхціча Пішчыка.
Вашчыла. А-а, вунь што!.. Ды ніякай. Рашыў я, Мікола, ва ўсім прызнацца. Можа, цябе гэтым уратую. Манах вось прыстаўлены, каб слухаць нас. Таму не палохайся. Я ўсё прадумаў. Але не дае мне спакою думка — што здарылася ў Царковішчы? Як гэта выйшла, што княскія драгуны паспелі туды, лічы, адразу за намі, пасля бойкі пад Крычавам?
Сотнік. Мусіць, сапраўды хтосьці навёў на нас.
Вашчыла. Я ўсё думаю — ці ўсё мы тады зрабілі як трэба?