— Чацвёрты? — перапытала здзіўленая цёця.
— Іх жа прыехала чатыры — сябраў журы?
— А, чацвёрты, — неахвотна прыгадала цёця, — аўтар дэтэктываў. Ну, ён ужо тут не да чаго, — пахітала яна ў адказ сваім думкам і схавала сціснуты кулак у кішэню.
Дзядзя ўважліва ўзважваў усё пачутае некалькі хвілін і нарэшце падсумаваў нашы сведчанні: на калідоры стаялі дзве кабеты, за імі пільнаваў рыжы хлопец, забітую ва ўніверсітэце ніхто не ведаў, акрамя сябраў журы і ўдзельнікаў, і толькі ў іх мог быць матыў. Але ўдзельнікаў яшчэ няма, — падвёў рысу дзядзя.
— Адзін ёсць, — падняла вочы цёця, — рыжы. Гэта наш студэнт — Міхал Галухоўскі, ён таксама выйшаў у фінал. Ён, о Божа, і мусіць быць нашым першым падазраваным, — падхапілася цёця. Дзядзя заўважыў, што спяшацца не варта і што ва ўсіх дэтэктывах самы відавочны падазраваны — ахвяра забойцы.
— Прыгадайце “Двайны грэх” Агаты Крысці, — пагадзілася я з дзядзем. — Забойца заблытвае следства, а значыць — пра рыжага хлопца ў калідоры, пра Міхала, трэба пакуль забыць.
Я падумала, што магчымасць была і ў цёці, яна ж выходзіла на калідор — даць рады са святлом, і акурат у тыя хвіліны была забітая Ганна. Але мне тут жа стала сорамна, і я сканцэнтравалася на сальцісоне, каб адагнаць гэтую думку. Змоўклі і цёця з дзядзем, занурыўшыся ў свае думкі.
Цёця ў гэты час — зварыўшы кавы — села за “Франкенштайна”. Я назірала за ёй і думала пра знакі, якія падкідае нам жыццё. Яны могуць напрарочыць нам нешта страшнае — і жыццё зменіцца ўжо ад аднаго толькі страху. А могуць і выратаваць. І я чамусьці расказала ім сваю даўнюю гісторыю пра тое, як сусвет гаворыць са мной здарэннямі і знакамі.
— Аднойчы на кніжнай выставе я затрымалася каля букініста, а ён мяне пытае: Хочаце дам вам кнігу, якая вас неўзабаве выратуе? Пры гэтым — ані намёка на дробнае жаданне падмануць. Мужчына суворы і задуменны. Дайце пагляджу, — кажа ён. Зазірае мне ў вочы. А пасля корпаецца ў кнігах, выбірае і працягвае — Андрэ Моруа “Лісты незнаёмай”. Гэта выглядае як запрашэнне ў Магічны тэатр. І яшчэ кошт — трынаццаць тысяч. Ну ўсё, — думаю я, — вось яна, містыка за паваротам. Пасля гэтага я прыходжу ў кавярню, бяру кавы і пачынаю чытаць гэтыя лісты. Адразу на першых старонках Моруа прыгадвае Поля Валеры. Ужо вельмі добра, — думаю я. Але дзе пасланне мне? І тут натрапляю на ліст пра карысць какецтва.
— Какецтва яшчэ нікога да дабра не даводзіла, — цяжка ўздыхнула цёця.
— Менавіта, вось над чым я даўно мусіла задумацца. Ясна, што ў Моруа ішлося пра дачыненні людзей. Але я падумала пра какецтва з жыццём. Я ж калісьці свядома адмовілася ад яго, — на гэта дзядзя моўчкі падняў келіх, салютуючы такое рашэнне. — Гэта была мая творчая канцэпцыя — не дражніць свет, каб ён мяне не злавіў. Я не затрымоўвалася на сваіх працах і больш за ўсё любіла падаваць заяву на звальненне. Больш за ўсё баялася, што свет паверыць, нібыта я гатовая застацца ў адной з яго масак. А цяпер вось — гэтая кніга на каленях і я думаю: ці, можа, насамрэч варта какетнічаць з жыцём? Што цяпер змянілася? Няўжо я цяпер хачу чагосьці ад жыцця настолькі, каб пагадзіцца на такую затху і нуду: рабіць выгляд, што стаць кімсьці — гэта напраўду так важна?
— І што — чагосьці праўду хочаш? — спагадліва запытаўся дзядзя.
— Не, зусім мне гэтага не хочацца, — глыбока ўздыхнула я.
— Толькі ці можна доўга пражыць так — калі ўсе знаёмыя і калегі думаюць, што ты ўсур’ёз, а ты ходзіш — з заявамі на звальненне ў сваім вялікім чорным заплечніку? — задуменна паглядзеў дзядзя на маю торбу. І на ўсякі выпадак удакладніў, дзе я цяпер працую.
Адказаць у чарговы раз, што я працую ва ўніверсітэце, я не паспела: у пакоі прагучаў сігнал смс-кі на маім тэлефоне. Я заспяшалася ў пакой, дастала тэлефон з торбы і адкрыла новае паведамленне.
Там было ўсяго адно слова: “Азірніся”.
Калі я прачытала гэтую смс-ку, дасланую з нявызначанага нумару, у мяне схаладнелі рукі.
Перад вачыма адразу паўстала карціна падземнага свету, намаляваная лабаранткай. Несупакоеныя душы, што просяць іх не забываць. Просяць азірнуцца. І ў той жа час — караюць тых, хто набліжаецца надта блізка. Мне так і ўявілася вельмі старая кабета, у якой заместа валасоў — змеі: яна пільнуе выхад з падземнага свету, вабіць паглядзець на яе, падысці, запрашае зайсці да іх — не цурацца. І мужчына, які ўжо год дзевяцьсот сушыць сваю вечна вільготную падземную бараду ля вогнішча, у яе за спінай — а высушыць не можа. І адным сваім панурым позіркам астуджае ўсякую надзею на вяртанне.