— А адкуль вы ведаеце, што я выходзіла? Вы ж былі на лекцыі.
— Была — ды не ўвесь час, — падміргнула і засмяялася тая. І працягнула цёці ўжо прачытаныя тэксты. Каб нічога не адказваць, цёця таксама занурылася ў творы фіналістаў.
Здавалася, кожны наступны твор падабаўся прафесарцы больш за папярэдні, і яна ўжо забыла, навошта чытае іх. Ды раптам на апошнім твар у яе выцягнуўся. Яна нешта прашаптала. Мне здалося — “Сукін сын” — але я не стала ўдакладняць. Нарэшце яна падняла на нас вочы і прашаптала, балюча сціснуўшы маю руку: “Прывядзі яго да мяне!”
Мне няпроста было здагадацца, пра каго яна. “Пра рыжага, — усміхнулася цёця, зазірнуўшы ёй цераз плячо ў тэкст, — ён даслаў на конкурс не трымценнік, як усе, а верш пра Страшнае. Жудасны верш пра вусціш герояў, якія перажылі свой час і засталіся на самоце і з адчуваннем віны. І гэта відавочна ўстрывожыла прафесарку”.
Вызваліцца з рук прафесаркі цяпер — таксама было няпроста: давялося адгінаць кожны яе палец паасобку.
— Прывяду, — сказала я, каб супакоіць прафесарку, і чамусьці, выходзячы ды азіраючыся на гэтую звар’яцелую старую, папрасіла цёцю даць мне той яе блакітны пярсцёнак, які здаваўся глыбейшым, чым ён быў. Камень на ім нагадаў мне пра Сініх Тыграў — гісторыю Борхэса аб тым, як няпроста навучыцца жыць побач з няясным. А мне гэта было цяпер важна як ніколі. Здавалася, прымірэнне з непраяўленым было маім адзіным шанцам даць рады немагчымаму ліпкаму страху, які высмактаў мяне, як вуж, дазвання за гэты год. Тым больш што гэтае непраяўленае было ўвесь час побач, нюхала мяне, ведала мяне і мае сны навылёт.
І ў той самы момант, калі я надзявала пярсцёнак, з грукатам разнасцежыліся дзверы і лабарантка пракрычала: “Прыехалі!” З канца калідора данесся тупат ног — і мне стала ясна, што гэта — маладыя літаратары.
Мы зачынілі дзверы і заспяшаліся ў іншы канец калідора.
Мы з цёцяй паспелі схавацца ў актавай залі, куды кіраваліся маладыя літаратары, за фіранкай у прахоне сцяны, які паступова звужаўся і пераходзіў у стары лаз. Адсюль, з лазу, што вёў ад актавай залі — у самую катавальню, як любіла жартаваць цёця, — нам было зручна назіраць за тымі, хто заходзіў і сядаў на лавы. Фіранка ў лаз была доўгая і цяжкая — праз шчыліну можна было смела глядзець у залю, нас жа — ніхто не бачыў, бо і не здагадваўся пра існаванне такой хованкі.
— Самі такія, — сказала цёця тэлефону, калі пагледзела, што пішуць у інтэрнэце пра забойства ў полацкай бібліятэцы. Тэму падхапілі вядомыя заходнія парталы — і ўсе яны, не чакаючы вынікаў следства, пераканана паведамлялі, што Ганну забілі менавіта за яе сэксуальную арыентацыю.
— Гэта ў іх там на далёкім захадзе — застылая мараль, — пакрыўдзілася цёця. — А ў нас усё зменлівае і рухомае, — абурана паціснула яна плячыма.
— Проста ты іх у вочы не бачыла, гэтых лесбіянак, так? — паспрабавала пажартаваць я.
— Каго я не бачыла, — сур’ёзна ўздыхнула цёця і загаварыла раптам павольней, нібы для ўтаемнічэння, — гэта ў іх на далёкім захадзе людзі пнуцца прабрацца за межы полу і расы. І ўзросту і цела. А мы бярэм сілу са сваіх абмежаванняў, — сказала цёця і пахітала галавой у бок маладых літаратараў.
— Хто — мы? — спытала я для пэўнасці.
— Канфуцыянцы, канечне, — пажартавала цяпер цёця. Мне так здалося, што пажартавала, хаця мяжу сур’ёзнасці і легкаважных лёстачак у інтанацыях цёці я ніколі не магла намацаць дакладна.
Часам мне самой удавалася маскіраваць гэтую мяжу ў сваіх інтанацыях, і тады сумоўцы патраплялі ў пастку сваіх уласных чаканняў і рацэяў на мой конт, а гэта мяне заўжды цешыла. Так здарылася, напрыклад, з двума нарвежскімі хлопцамі, стрыечнымі братамі, якія тым летам прыехалі ў Менск на выходныя — нібы здзяйсняючы страшна дзёрзкі і адважны ўчынак. Наш супольны сябар з Лондану папрасіў правесці для іх экскурсію, але гісторыя іх мала цікавіла. Усе пытанні былі скіраваныя так, каб пачуць нешта страшнае пра наша жыццё тут і спалохацца. І вось мы загаварылі за лёс геяў і лесбіянак — у іх і ў нас. Старэйшы з іх горда заявіў, што ў Нарвегіі дазволеныя гомасэксуальныя шлюбы, і запытаўся, ці праўда, што ў нас часта збіваюць геяў. Я запэўніла гасцей, што не часта і што ў нас, наогул, манеры — на першым месцы. “Ды і як іх будуць біць, калі яны берагуцца і звычайна называюцца стрыечнымі братамі,” — пажартавала я. Але нарвежцаў гэты жарт насцеражыў. Рэшту вечара яны даводзілі, што іх мамы сёстры, а яны — напраўду стрыечныя браты.