— І хто наогул вырашыў, што Ганна была лесбіянкай? — перапыніла мае згадкі цёця.
— Прафесарка.
— Тады ўсё ясна, — засмяялася, зноў неяк нервова, цёця.
— Ты даўно ведаеш прафесарку? — пацікавілася я.
— Усе тут яе даўно ведаюць, але яна нас — яшчэ даўней. Здаецца, яна ніадкуль не прыязджала, а вечна была тут. Прафесаркай. Ды толькі яна не заўжды была такой, — цёця нібы апраўдвалася за свой смех. — Усё лепшае, што ў нас ёсць, — ад яе.
— А адкуль ў яе такая страшная ўсмешка?
— Кажуць, калісьці даўно, адразу пасля аспірантуры, ёй тады не было яшчэ і трыццаці, яна закахалася ў нашага супрацоўніка. Але безнадзейна: ён быў жанаты.
— І яна не ўцякла разам з ім? — здагадалася я.
— Нехта лічыць, што ёй тады не хапіла адвагі. Ці веры. А мне здаецца, ёй не хапіла пачуцця гумару.
— Хаця вясёлага ў гэтай гісторыі мала.
— Мала, — пацвердзіла мае здагадкі цёця. — Ён спіўся, выпаў з усіх кампаній і больш пра яго ніхто нічога не чуў. Адзіны след ад гэтай гісторыі застаўся на твары прафесаркі.
— Трывожная усмешка?
— Так. Нібыта ўсмешкай яна спрабавала запоўніць пустату, завершыць тое, што не давяла да развязкі. Яна хацела так вярнуць сабе лёгкасць і безразважнасць — без якіх сэнсу ад яе розуму і гонару няма ніякага. Лёгка і не вагаючыся, яна заўжды казала ўсё, што думала — не робячы ніякіх зніжак, нікога не шкадуючы. Але і катэгарычнасць сваю — якая пакінула яе на самоце і з адчуваннем віны — яна не змагла давесці да канца. З часам яна пачала стрымлівацца, не выказвацца там, дзе трэба было асадзіць глупства ці безгустоўнасць, моўчкі чырванець за іншых. Настаў новы час — не яе — і яна спадзяецца, што хтосьці іншы давядзе гэтую яе катэгарычнасць — гэту вайну з размаляванай малпай свету — да канца. Ад гэтага, па-мойму, яе ўсмешка і стала страшнай.
— Ад такога чалавека можна чакаць чаго заўгодна, — пагадзілася я з цёцяй і неабачліва абапёрлася рукой аб мур ля ўваходу ў лаз. Нешта ў гэты момант зарыпела, заварушылася — ды цёця хуценька націснула на патаемную цагліну, і ўсё зноў спынілася.
— Гэта механізм езуітаў, — з гонарам паказала цёця на цагліну ў сцяне, да якой я выпадкова прытулілася. — Націснеш на яе раз — намёртва зачыняцца дзверы ў лаз,” — засмяялася цёця і пасвяціла тэлефонам на шурпатую цагліну.
На цагліне я спрамаглася разабраць чатыры словы: “Тут быў Іван Іванавіч”.
І раптам фіранка адхінулася. Гэта зноў была лабарантка — яна шукала нас ужо хвілін дваццаць, каб мы зрабілі штонебудзь з маладымі літаратарамі. Тым больш, што дваіх з іх ужо згубілі. А астатнія расцярушыліся шукаць тых згубленых.
Цёця рахмана пайшла наперад за лабаранткай, а я няспешна выйшла на калідор, каб знайсці прафесарку: мне не давала спакою думка пра тое, як мінулае не адпускае гэтую кабету. Кабету, якой ужо было за восемдзесят. За восемдзесят — а колькі дакладна, ніхто ўжо і не ведаў.
Мінулае не адпускала і мяне. І я жарсна захацела развязкі — якой бы яна ні была. Але цяпер — а не тады, калі ніхто не зможа прыгадаць мой узрост.
Прафесарку не давялося доўга шукаць — яна стаяла ля дзвераў, нібы наўмысна падчэкваючы мяне, прытуліўшы вуха да сцяны. Я чамусьці вырашыла не расказваць ёй усяго, што ведала — так утрапёна глядзела яна на мяне: я не расказала ёй, што напярэдадні смерці Ганна сварылася з Каралінай, што Ганну нешта ўзбіла ў ятру, і яна чымсьці, нейкай блізкай сустрэчай, пагражала Караліне — хаця мне і карцела. Не расказала я ёй і пра размову з Каралінай у маім сне. Прафесарка мяне апярэдзіла: больна сціснуўшы мне локаць, яна прашаптала ў самы твар:
— У мяне гатовая першая версія: Ганна кахала Караліну, а Караліну гэтая гісторыя правакавала. Магчыма, Ганна яе нават шантажавала. І Караліна пазбегла ганьбы — яна стрэсла сваю былую каханку з драбіны, — прафесарка зрабіла глыбокі ўдых і ўталопілася ў вакно.
— Некаторыя лічаць, што Ганна — выпадковая ахвяра, — паціснула я плячыма, каб не выдаць свайго хвалявання, — што ўсё гэта праклён муроў.
— А я думаю: Караліна адзіная мела матыў, яна хацела адчапіцца ад заляцанняў Ганны і спіхнуць усё на праклён муроў. Таму тая і паказала на Шэлі.
— А пры чым тут Шэлі? — спытала я.
— Шэлі, — урачыста паўтарыла прафесарка. — Раман, на які паказала Ганна перад смерцю, — пра каго ён?
— Пра Віктара Франкенштайна, а не пра тое пачварнае стварэнне, якое ўсе чытачы чамусьці і згадваюць як Франкенштайна, — згадала я мудрасць з універсітэцкага семінара.