— Чш-ш, — перапыніў яго следчы і з дакорам пахітаў галавой: — Вы ўсяго другі дзень у нашых краях, і вас яшчэ чакае столькі сюрпрызаў.
Спакойныя інтанацыі следчага расхвалявалі Віталя канчаткова, і ў яго затрусіліся рукі. Каб суцішыць хваляванне, ён інстынктыўна пацягнуўся да кнігі, што ляжала перад ім, разгарнуў яе на сярэдзіне — гэта быў “Франкенштайн” Мэры Шэлі, які цёця паспела падкласці назад у бібліятэку. Кніга раскрылася на ілюстрацыі ажылай пачвары, і гэта выбіла апошні лапік зямлі з-пад ног аўтара дэтэктываў — цяпер ён сам перадаў кнігу ў рукі следчаму.
— Пагадайце мне на кнізе, следчы, — адгукнулася ў гэты момант старэнькая прафесарка. І патлумачыла: — Вельмі люблю зазіраць за фіранку. Дзвесце пяцьдзясят сёмая старонка.
— Што вы, — ветліва астудзіў яе энтузіязм следчы, — па такой кнізе? Гэта не вельмі своечасова.
— А чаму не своечасова? Я вось даўно ўжо хацела прызнацца — знакі нас ратуюць. І гатовыя нам шмат расказаць, калі ўмець іх расчытваць.
Прафесарка падняла рукі — і ўсе пабачылі, што на стале перад ёй ужо быў раскладзены пасьянс. Я са здзіўленнем абнаружыла, што на картах — голыя мужчыны. Як далёка маё крэсла да стала, — пашкадавала я і змусіла сябе не цягнуць шыю. “Я бачу забойцу, — выдыхнула прафесарка нарэшце, — і гэта не Караліна. Гэта — не жанчына, гэта — ён, і ён — рыжы!”
Следчы прыгледзеўся шчыльней да яе:
— А што, вы казалі, у вас было за алібі? — прысеў ён бліжэй і цяпер ужо страшна зірнуў прафесарцы ў самае вока.
Прафесарка ссунулася, нічога не адказаўшы, і дэманстратыўна схавала карты ў кішэню.
І толькі Караліна так нічога і не сказала за ўсю сустрэчу. “А вы як, — пацікавіўся ўжо тонкім стомленым голасам Віталь, — вы ў прывідаў верыце?”
— Я іх не баюся, — выпрастаўшы спіну, адказала Караліна. Неяк тэатральна.
— І правільна. Чаго нас баяцца? — усміхнуўся следчы, вытрымаўшы паўзу. Ён не адводзіў пры гэтым вачэй ад Караліны.
Тады ж я ўпершыню зразумела, што мяне так непакоіць у следчым: ні я, ні хто іншы не называў яго іначай, як следчым. Мы не ведалі яго імя. Ён так і не прадставіўся нам.
Не прадставіўшыся і на гэты раз, ён выйшаў з бібліятэкі. Следам за ім выйшлі і яго памочнікі.
Жарт следчага пра прывідаў зноў разгайдаў мае нервы: прывіды мінулага, бумерангі, якія я кідала, праклён — усё гэта навалілася на мяне, і я з апошніх сілаў спрабавала даць рады рэшткам сваіх рацэяў. Хто мог быць гэтым прывідам, што помсціў мне? Нехта чужы, з таго ж боку, з якога і следчы, каму я блытала карты — і хто цяпер блытае мае межы. Кінуты бумеранг даганяе. Даганяе, — пралунала ў маёй галаве, і раптам перад вачыма паўстала карціна з мінулага:
— Дагнаў, — радасна, хаця і задыхаўшыся, прахрыпеў маёр Вайтовіч.
— Дагналі, — пагадзілася я, нават не спрабуючы вызваліцца ад яго рукі на плячы.
Мы спыніліся ля касцёла. Гэта было ў Берасці. У канцы вясны. Я бегла ад яго, пасля адной з акцый у падтрымку Герояў, — і ўцякла б, але з касцёлу пачалі выходзіць людзі, і мне стала няёмка: а раптам — сярод іх мае суседзі, і яны пабачаць, як я ўцякаю ад міліцыянта. І я паддалася.
Я прыгадала нашу сустрэчу на наступны дзень, перадапошнюю, пасля тых маіх няўдалых уцёкаў. Мы пабачыліся ўжо пасля суду — імжаў дождж, маёр чакаў на мяне ля выхаду з судовай залі. Разгляд справы тады спынілі проста падчас паседжання — міліцыя заблыталася ў сведчаннях, іх словы пярэчылі занатаванаму ў пратаколах — гэта мяне і выратавала. “Лавілі, лавілі, ды не злавілі,” — зухавата сказала я тады Вайтовічу. “Не злавіў,” — адказаў ён, але зусім без злосці, а хутчэй з нейкай тугой ці то нават просьбаю ў голасе. Ды хіба мне тады, у той мой апошні год у Берасці, быў час разважаць пра голас маёра?
І як на каруселі, перад вачыма пранесліся твары, сустрэчы, падзеі таго году, і гэтая кругавець спынілася на нашай самай апошняй сустрэчы. Я ўжо паступіла ў Менск. Маёр, вядома, заставаўся ў Берасці. Ён стаяў пад ліпамі — зноў чакаючы мяне. Сцяты. Мокры. Нават без парасона.
— Што з вамі здарылася пасля ўсяго таго? — спытала я маёра. — Што было далей?
— Далей? — у маёра непрыемна засвяціліся вочы.
— Калі я з’ехала ў Менск, што было з вамі?
— Не было ніякага далей, — пасля паўзы прызнаўся маёр.
— Праз мяне? — здагадалася я.
— Праз цябе, — горка выдыхнуў ён.
Толькі гэтым разам я прыгадала ў яго інтанацыях новае адценне — як ні дзіўна, гэта было захапленне. І тады я зразумела — голас з маёй зухаватай маладосці, які шукаў мяне ў гэтым годзе, мог не мець нічога супольнага з бяссільнай пакрыўджанасцю кабеты. У ім магла быць безнадзейная пяшчота забытага мужчыны. Мужчыны, а не кабеты, як я спачатку падумала. Гэта мог быць голас маёра Вайтовіча, якому калісьці я пераблытала столькі карт у Берасці. І пра якога я ўжо паспела ўшчэнт забыць.