— Хадзем, Наталка, — знайшла мяне каля бібліятэкі цёця, — даўно час абедаць.
Яна абвясціла, што есці мы будзем у самай выкшталцонай рэстарацыі Полацку, якую яна напярэдадні адкрыла для сябе. Называецца “Ўкраінская хата”. Яна некалькі год абмінала гэтае месца, бо само слова “рэстарацыя” здавалася ёй безгустоўным.
— Але аднойчы я зазірнула туды, і так і прысела на лаўку, уражаная, — расказвала цёця. — Там спявалі “Ой лэтілы дыкі гусы…”
Я перапыніла цёцю — з-за яе спіны на нас уважліва глядзела старэнькая прафесарка — і ў яе вачах выразна чыталася жаданне расказаць нам нейкі сакрэт. А я была моцна галодная. Таму я пацягнула цёцю наперад, падалей ад прафесаркі і новых сакрэтаў — і праз некалькі хвілін мы ўжо няспешна ішлі паўз засыпаную снегам мастацкую галерэю, імглістымі полацкамі сцежкамі, у поўнай цішыні. Ля ювелірнай майстэрні мы збочылі налева — і там цёця на хвіліну затрымалася. Мне здалося: яна панюхала паветра. Там жа мы ледзь не збілі з ног таго самага цесляра, што рамантаваў драбіну ў бібліятэцы — высветлілася, што ён і на праўду Майстар — ювелір. І працуе ён у гэтай крамцы, а цяпер выйшаў на двор папаліць.
— Як незвычайна, — прыгледзелася да яго цёця, — у нас вы цясляр, а тут ювелір?
— C’est la vie, — усміхнуўся добразычліва той. — Такія часы.
Майстар у гэты момант узяў мяне за руку і паднес пярсцёнак да промня — той зайграў промнямі і засляпіў усім вочы. На душы раптоўна стала чыста і спакойна. “Такі камень навучыць жыць побач з няясным — і альбо выцісне страх перад няясным, альбо назаўжды ахутае гэтым страхам,” — прашаптаў Майстар — нібы віншуючы і падбадзёрваючы.
Тады цёця — не ведаю навошта — расказала яму, што мы ідзем ва “Ўкраінскую хату” на абед. Ён прызнаўся, што ніколі не чуў пра такую рэстарацыю ў Полацку. Адзінае, што ёсць у тым кірунку — бар “Маністы”, але пра яго амаль ніхто не ведае ў Полацку. Гэта, нібыта, крыху насцеражыла цёцю, і далей мы йшлі моўчкі.
— Што ні чалавек — то свой густ, — сказала я, калі мы зайшлі па дошцы, надзетай на вяртугу, у першую залю рэстарацыі: заля была круглая і высокая, на яе сценах віселі металічныя ланцугі і фотаздымкі ўтрапёнага танцора, у цэнтры самотна стаяў чорны стол і два простыя крэслы. І як гэта магло нагадваць камусьці ўкраінскую кухню, здзівілася я, але вырашыла даць кавярні шанец: агледзецца, прачытаць меню — і, можа быць, зразумець задумку дэкаратара.
— Спакойна, — суцешыла мяне цёця, — гэта яшчэ не “Ўкраінская хата”. Гэта — новая кавярня, — цёця паказала на шыльду за вакном і засмяялася, — называецца “Пераход”. Тут трэба правесці інспекцыю, — цішэй сказала яна, цішком кідаючы позіркі ў розныя бакі кавярні. — Мы толькі вып’ем аперытыф — і пойдзем на абед далей.
Прайшоўшы ў наступную залю, трохкутную, я агледзелася — на ўсіх сценах віселі рэпрадукцыі карцін пра каханне. І раптам — ля століка злева — скульптура: “Амур і Псіхея”. Я спынілася каля яе, як зачараваная. Цёцю гэта ўразіла: Радэн, — сказала яна. У голасе было чуваць захапленне. Мной.
— Ды не, — патлумачыла я, — гэтая скульптура ўжо аднойчы стрэліла ў маім жыцці. Не я яе выбірала. Яна мяне.
І я расказала пра выкладчыцу гісторыі мастацтва з нашага ліцэю. Ларысу Паўлаўну Шварц.
— Маленькая, па-добраму звар’яцелая, неяк яна заахвоціла мяне ажыўляць скульптуру Радэна “Амур і Псіхея”. Запрасіла да сябе ў каморку, напаіла гарбатай з цукербродамі і прапанавала сыграць Псіхею на конкурсе ажыўлення карцін і скульптур.
— Цукербродамі? — не зразумела цёця.
— О, у яе была цэлая тэорыя пра дэградаваную цывілізацыю тортаў і пірожных — і яна частавала нас толькі цукербродамі: батонам з намазаным наверх хатнім варэннем. Дык вось, мне няёмка было прызнавацца, што я не бачыла гэтую скульптуру, таму я, не вагаючыся, пагадзілася яе ажыўляць. Ларыса Паўлаўна паглядзела на мяне з павагай. Адзначыла добры густ. Замоўкла. На наступны дзень я паехала ў абласную бібліятэку, папрасіла альбом Радэна і ледзь не спаўзла пад стол: Амур і Псіхея там цалкам голыя. Я, вядома, адмовілася ад сваёй ролі. Сказала, што перадумала. Што так няёмка.
— Ларыса Паўлаўна абразілася, — далікатна здагадалася цёця.
— Зусім не. Я сустракала яе і пасля ліцэю — і кожны раз яна спрабавала ўцягнуць мяне ў небяспечныя авантуры.
— Прыўкрасна, — выцягнула цёця.
— За што я ёй усім сэрцам удзячная, — пагадзілася я.
— Аднойчы познім восеньскім вечарам я сустрэла яе ў тралейбусе, і яна пераканала мяне паехаць з ёй да канца ды пайсці ў далёкі закінуты польскі домік на беразе Мухаўца, недалёка ад крэпасці, на сустрэчу з Вангай.