— З якой Вангай? — не зразумела цёця.
— Не задавай лішніх пытанняў. Я не задавала — і ты не задавай. Пасля гісторыі з Радэнам не хацелася яе зноў расчароўваць. І я паехала. У пакойчыку, куды яна мяне прывяла, ужо сабралася дзіўная публіка: святар, некалькі студэнтаў, сур’ёзныя кабеты з высокімі фрызурамі, двое мужчын у пінжаках з гальштукамі. Вангу я сярод іх распазнала лёгка — яна сядзела з нагамі на стуле і весела назірала за астатнімі. Ёй было гадоў пяцьдзясят і яна магла патрапляць “туды”.
— У пераход?
— У пераход, — пацвердзіла я і паднялася следам за цёцяй: мы ўжо дапілі свой аперытыф — кактэйль Сцікс — і мусілі выпраўляцца далей. Але на выхадзе, каля скульптуры Радэна, цёця затрымалася і сказала, што вельмі цэніць гэты талент — не задаваць лішніх пытанняў:
— Некаторыя пытанні вымушаюць добрыя думкі ўцякаць з галавы — і што тады рабіць? Як іх вярнуць назад? Няма такіх пытанняў, якія б змаглі вярнуць думку назад — такой, якая яна была напачатку.
Выйшаўшы, мы чамусьці патрапілі не на вуліцу, з якой заходзілі ў кавярню, а ў крыты дворык. У якім было, праўда, светла і цёпла, хаця ні вокнаў, ні якіх-небудзь прасветаў нідзе не было відаць.
Калі мы прыйшлі нарэшце ва “Ўкраінскую хату” і апусціліся ў мяккія фатэлі, усё навокал, здавалася, пацяплела. Нават сцены, на якіх віселі грацыёзныя старасвецкія гравюры, памякчэлі.
Я паглядзела на стол — і ўсё канчаткова стала на свае месцы. Я нават забыла, пасярод якога заблытанага дэтэктыва мы пачыналі гэты звар’яцелы дзень: мы яшчэ нічога не паспелі замовіць, а нам ужо прынеслі па келіху гарачага віна, а затым боршч з пампушкамі і на дэсерт, да гарбаты і ўзвару, тварог з макам і запечаныя яблыкі. І пасярэдзіне стала, парэзаная на сакаўныя лустачкі, ляжала яна — мая ўлюбёная аранжавая хурма.
— Але адкуль вы ведалі пра хурму? — спытала я афіцыянта, які бязгучна падышоў да нашага стала.
Ён ціха і задаволена ўсміхаўся, паціраючы рукі. Гэтае яго паціранне рук прыцягнула маю ўвагу, штосьці мне не спадабалася, але я не паспела зразумець — што: афіцыянт элеганта нахіліў галаву і сказаў: “А мы запамінаем густы сваіх кліентаў.”
— Але я не ваш кліент, — занепакоілася я. — Мяне тут ніколі не было.
— Не было? — амаль пакрыўджана, з дакорам, спытаў афіцыянт і паказаў вачыма на сцены кавярні.
Я агледзелася: усё тут нагадвала мілую майму сэрцу Галыччыну. Куды мы ездзім толькі на вялікія святы да сваякоў. І дзе нам заўжды так добра.
Больш я нічога не пытала ў афіцыянта: я прытулілася да макагончыка на падвоканні, замяшала ўзвар з зялёнай гарбатай і гатовая была праседзець так цэлы вечар. У вялізным фотаальбоме пра помнікі Львоўшчыны, што ляжаў на падвоканні каля нашага століка, я знайшла Золачыўскі раён — адкуль мая маці і цёця родам — і доўга-доўга ўглядалася ў здымкі муроў. Думала пра ганебную сентыментальнасць, з якой столькі кпіла, і ў якую тут так соладка занурылася. Пра тое, што свет не чорны і не белы. І ўсё так наблытана, а я — шпіён у гэтым Паўночным доме, і адзіныя мае пропускі сюды — вывучаная беларуская мова і штогадовыя вакацыі, ад ранняга дзяцінства, у Полацку, куды цёця пайшла замуж. Чамусьці чулліва падумала пра арабаў у Парыжы і туркаў у Берліне. Але тут жа прагнала гэтую думку: розніца ў тым, што мяне ўсе тут прымаюць за сваю.
Таму я так люблю і шкадую вудзі-алэнаўскага Зэліга.
— Як дзіўна пачувацца маргіналам у сваёй жа краіне, — нібы адгукнулася маім думкам цёця.
— Пра што гэта ты?
— Пра лесбіянку.
— А ты хіба не адчуваеш сябе маргіналам, калі цябе называюць украінскай ведзьмай? — не вытрымала я.
— А мяне так не называюць, — абурана сказала цёця і разгубілася. Ды пачала нешта прыгадваць. Пасля яна спрабавала патлумачыцца, ды я не слухала: я заўважыла — за трэцім столікам ад нас, так, што мы не маглі яго адразу заўважыць, бо сядзелі спінай да яго, абедаў той самы рыжы студэнт Міхал. Ён акурат у гэты момант надкусваў вялікую катлету па-кіеўску — не парэзаўшы яе, а накалоўшы на відэлец, адзначыла я з сумам — але ўвесь час уважліва глядзеў у наш бок. Калі б я была неўраўнаважанай, — спакойна падумала я, — я б вырашыла, што ён за намі сочыць.
Міхал у гэтае імгненне безабаронна падняў вочы — крыштальна чыстыя і даверлівыя. І я адразу зразумела — ён не мог забіць. “Вы мяне ўразілі, — прызналася я, калі падышла і схілілася над яго столікам, — тым вершам пра лебедзяў у восеньскім парку, і пра бясконцую вайну ў сэрцы, — у гэты момант у мяне з пляча споўз шалік і ўпаў карункамі на пальцы Міхала. Здавалася, яго ад гэтага працяла токам, але я працягвала: — Я таксама вучуся з ёй жыць — і не задыхацца”.