– Не ведаю, што менавіта хацелі продкі… Чыёй крывёй трэба напаўняць гэты посуд… Але… хоць часткова выканаю.
Яны пастаялі, было ціха-ціха, галасы наверсе даносіліся як з таго свету.
– Ідзі сюды… Чакай! Памятаю тваю неадэкватную рэакцыю на нябожчыкаў. Пастарайся зараз быць мужнай. У твайго ўлюбёнага Юнга сказана, што ў кожным чалавеку ўжываюцца Аніма і Анімус – жаночая і мужчынская часткі душы. Давай, абуджай свайго Анімуса!
У далёкім куце, дзе знайшлі шкілет з выцягнутай да выхаду рукой, святла не хапала, і Корб-Варановіч уключыў ліхтар. У каменнай падлозе зеўраў чорны простакутнік. Адну пліту ссунулі, а ўнізе, у глыбіні, бачылася… Так, яшчэ адзін шкілет, са складзенымі на грудзях рукамі і шасціканцовым залатым крыжам, які пабліскваў на брунатных скабах, прыкрытых лахманамі ўзорыстай тканіны. Чэрап з рэшткамі бясколерных, магчыма, калісьці попельных, валасоў ахопліваў залаты абруч з гравіраваным арнаментам, падобным да скандынаўскага, з буйнымі чырвонымі каменнямі.
– Юры Корб-Варановіч, – прамовіў шэптам Даніла, нібы баяўся пабудзіць продка-нябожыка. – І залатая карона… Спецыяльна хацеў табе паказаць. Замураваны князь. Мы пакуль не чапалі… Самая каштоўная знаходка. Заўтра прыедзе прафесар Сымон Антонавіч Прымач з прадстаўнікамі гістарычнага музея, дужа прасілі, каб усё заставалася, як ёсць. Толькі вось гэта я ўсё-ткі забяру…
Гісторык стаў на калені, нахіліўся і асцярожна выцягнуў з каменнай труны цяжкі скураны скрутак.
– Думаю, гэта тое, што ён хацеў бы мне перадаць… Там унутры металічны футарал, а ў ім павінны быць паперы... І я хацеў бы іх прачытаць першым. На, патрымай ліхтарык і гэты скрутак… Адыдзі…
Корб-Варановіч з сілай піхнуў пліту, яна, на дзіва, ссунулася нібыта на нейкім механізме і са злавесным грукатам упала на ранейшае месца.
– Бачыш, зроблена так, каб адзін чалавек мог адкрыць, нават не самы моцны. Таму зараз учынім так…
Даніла прывалок некалькі каменняў, наваліў на надмагілле продка, так што ніхто б не западозрыў, што ўнізе нешта ёсць.
– Ну, вось, – задаволена прагаварыў гісторык. – А то яшчэ залезе хто… Зараз кіношнікі прыедуць, на вячэрнюю натуру… А нашто нам лішнія цікаўныя вочы, асабліва Калантаеўскія? Так што мы дамовіліся – а чацвертай збіраем манаткі, каб увагі не прыцягваць. А, забыўся… Хадзі сюды… Мы ж учора так і не скарысталіся прыцемкам і тэт-а-тэтам…
– Ты проста нягоднік і блюзнер!
– Не-сум-нен-на!
Наверсе і праўда зборы ішлі поўным ходам. Двое археолагаў збіраліся заначаваць у Аляўціны Пятроўны, астатнія выпраўляліся нанач дахаты. Вячка стаяў ля “Рэно”, сунуўшы рукі ў кішэні курткі, і вывучаў блакітныя вастраўкі ў шэрым беларускім моры, якое ў беларусаў над галавой. Намёт, скрыні, рыдлёўкі – усё ўжо было пагружанае ў “джып”. Страшныя скруткі з чорнай цыраты таксама зніклі. Затое цяпер у машыну акрамя кіроўцы ніхто б не ўсунуўся. Скрыніч прапанаваў “чаўночны метад” – чатырох падкіне да шашы, потым вернецца за іншымі. Да яго адразу падселі худзенькая студэнтачка і хвастаты фатограф, прычым студэнтачка пастаралася ўладкавацца на пярэднім сядзенні.
– А ты, Ася? – звярнуўся Скрыніч да дзяўчыны нібыта абыякава.
– Мы пазней, – адказала Арсенія, якой дужа не хацелася зноў апынацца поруч з двума “пераклінутымі” мужчынамі.
– Як хочаш… – Вячка зачыніў дзверы і скрануў з месца сваё “Рэно” так злосна, што тармазы віскатнулі, як коткі.
Ася і яе леў няспешна ішлі за іншымі, якія далікатна перагналі парачку. Пад нагамі было ўжо не поле, а гравійка, час ад часу замест каменьчыкаў траплялася патрушчаная на друз керамічная плітка – стракатая, як крыллі матылёў. А ля дома з белымі калонамі пачыналася знаёмая мітусня. Патрыятычны фільм пра вайну працягваў нараджацца, пакутліва і натхнёна. Масоўка віравала, як патрывожаны мурашнік. Узмоцненыя мікрафонамі галасы аддавалі загады зрабіць устрывожныя твары, азірацца на гукі выбухаў і ні ў якім разе не глядзець у камеру. Адзін раз пачуўся і вісклівы голас Калантая, ад якога Корб-Варановіч скрывіўся, як ад няспелай ажыны ў роце. А потым гісторык бы спатыкнуўся, пачаў ліхаманкава корпацца ў заплечніку.
– Слухай, мы там кубак пакінулі… Вось я асёл… А раптам ноччу ўсё-ткі хто залезе! Мы ж і драбіны не дасталі. Ты ідзі з усімі, а я збегаю… Хутка даганю.
Ася незадаволена паморшчылася. Цалавацца над княскімі магіламі не трэба, тады й правалаў у памяці менш здарацца будзе. Праўда, было… хвалююча…