Базыль (псеўданім С. Васілевіча).
«Сёння, 8 сакавіка, Рада Усебеларускага з'езда ўхваліла дасягнутае пагадненне з іншымі палітычнымі партыямі, прызнала за вялікую сваю перамогу тое, што летась «самавызначэння Беларусі прыходзілася дабівацца толькі нам самім, а цяпер гэтага ўжо дабіваецца блок розных палітычных партый і нацыянальнасцей краю».
Рашылі: заўтра, 9 сакавіка, апублікаваць Другую Устаўную Грамату да народаў Беларусі».
Стаўбцоўскі (псеўданім А. Нямкевіча).
«Сёння, 9 сакавіка, Аўторак, Еўзікаў і я папрасіліся на прыём да самога нямецкага камандуючага Усходнім фронтам.
Той, як і дагэтуль, ухіліўся ад сустрэчы, нам перадалі, што ён хворы, і нас прыняў яго давераны — добра знаёмы ўжо генерал Фінкельштэйн.
Аўторак уручыў яму ў перакладзе на нямецкую мову Другую Устаўную Грамату. Фінкельштэйн бегла кінуў на яе позірк (мусіць, ужо хтосьці даў яму пераклад з надрукаванага ў газетах) і не толькі не павіншаваў, але і не выявіў ніякіх эмоцый. Адчувалася: ён і яго вышэйшае начальства незадаволеныя.
Вось пераказ гутаркі, што далей адбылася:
А ў т о р а к (праз перакладчыка Еўзікава). Мы паведамляем нямецкаму камандаванню, што з вашай міласцівай згоды ажыццяўляем сваё законнае права на нашу дзяржаўнасць.
Фінкельштэйн (з ухмылкай). Вы, панове, па-свойму, вельмі ж па-славянску разумееце сваё права займацца такімі незвычайнымі рэчамі, папярэдне не раячыся з намі... Ці вы лічыце: нас зусім не цікавіць, што тут робіцца, і мы зусім не дбаем пра сваю бяспеку?!
А ў т о р а к (абачліва). Па-першае, пан генерал, наша акцыя не нясе пагрозы нямецкай арміі. Па-дру-
roe, БНР утвараюць усе буйнейшыя тутэйшыя палітычныя партыі і нацыянальнасці краю.
Фінкельштэйн. Усе? І фракцыя пана Скуранога?
А ў т о р а к. Не. Пан Скураны адмовіўся супольнічаць з намі.
Фінкельштэйн. Значыць, ваша акцыя — не агульнанароднае волевыяўленне.
А ў т о р а к. Пан Скураны не прадстаўляе наш народ, пан генерал. Ён — найперш выказнік яго маёмаснага слоя. Мы ўтвараем сваю дзяржаву без буржуазіі і не для яе. Для ўсяго працоўнага народа.
Фінкельштэйн. Дык вы — бальшавіцкія паслядоўнікі, ваша дзяржава — маскоўская марыянетка...
А ў т о р а к. Не. Уся кааліцыя, што ўтварае БНР, рашуча супраць бальшавікоў.
Фінкельштэйн. І Расіі?
А ў т о р а к замяўся.
Фінкельштэйн (ці то ўсцешана, ці то зларадна). Вось-вось! Маўчыце! А раз вы не супраць Расіі, якая, як вы кажаце, прыгнятала вас, значыць вы не за Германію!
А ў т о р а к. Мы не супраць Германіі.
Фінкельштэйн. Але — і не за! Вось тут (тыцнуў указальным пальцам на іхнюю паперьіну) нідзе няма нават слоўца пра вашы адносіны да нашай арміі, да нашай краіны. Ці не красамоўна, панове?
А ў т о р а к (зірнуўны на Еўзікава і мяне: чуеце-чуеце?! А пасля трошкі з блазенскай усмешкай гаспадару пакоя). Пап генерал без дай прычыны нападае па нас...
Фінкельштэйн (узбуджана). Як гэта — без дай прычыны? Пакажыце-пакажыце, дзе тут (пастукаў пальцам па паперыне) не толькі цёплыя словы,
але ўвогуле хоць адно слова пра Германію? Ці, можа, паміж радкоў?
А ў т о р а к. Іменна так, пан генерал. Паміж радкоў.
Фінкельштэйн. Пазбаўце, панове, нас, вайскоўцаў, ад палітычных красвордаў! Нам трэба поўная яснасць: вы — за ці супраць нас?
А ў т о р а к (стрымана). Як і казалі вам ужо, мы дзякуем вам за вызваленне і дазвол нам самім рашаць свой лёс, але мы не можам вось так, як вы гаворыце, ясна абнародаваць: мы — з Германіяй! Пасля гэтага бальшавікі ў Смаленску і ў Маскве, наш Белнацком пачнуць такі лямант, што будзе пякельна горача і нам, і вам. Цяпер, пан генерал, найбольш разумна не ўсё афішыраваць. Нашы з вамі ўзаемаадносіны ў тым ліку.
Фінкельштэйн. А нам, панове, здаецца, што вы ведзіцё з намі прыкладна такую ж гульню, якую вялі і вядуць вашы калегі ў Вільні. На словах яны лаяльныя, а на справе робяць усё толькі для сябе.
А ў т о р а к. На жаль, мы мала ведаем, што і як робяць нашы землякі ў Вільні. Мы будзем рады, калі вы дазволіце ім прыехаць сюды і пагаварыць з намі. А што да Германіі, то, паўтараю, пан генерал, мы публічна не выступаем супраць яе. Як і дамовіліся, надаём ваш прыход сюды як вызваленчую місію. Але вы, выбачайце, зусім глухія да нашых інтарэсаў.