— А ты адкуль? Хіба таксама з Віцебшчыны?
— Не, але і я з Беларусі, з-пад Клецака. У нас так кажуць: не Клецк, а Клецак. Ты ніколі не быў у нас? Наша вёска — славутая. Калісьці ля яе была бітва рускіх са шведамі. Там і цяпер стаіць капліца з крыжам. Але ў нас няма лясоў, таму я баюся лесу нават днём.
Цюка яшчэ шчыльней прытулілася да Богшы, аж перашкаджала хадзе.
— Я вельмі рады, што сустрэў цябе, — сказаў Лазар, абдымаючы Цюку за плечы. — Ты нікому не давала клятву вернасці?
— Гэта не мае значэння, — сказала Цюка, а памаўчаўшы, дадала: — Я толькі лічуся замужам...
— Чаму лічуся? — спытаў Богша, стараючыся не пададь выгляду, што ён здзіўлены нечаканым і не дужа зразумелым яе прызнаннем.
— Бо мы разышліся. Ты яго, відаць, ведаеш. Ён ваш, вгікаўскі. Кірыла Лыкавязаў.
— Кірыла?..
(Спартыўнага выгляду хлопец, падстрыжаны пад бокс, зайшоў у пакой і, спадылба глянуўшы на ўсіх адразу, спытаў добра пастаўленым голасам:
— Хто з вас Лазар Богша?
— Я, — сказаў Лазар, інстынктыўна прыўзняўшыся з ложка, на якім сядзеў.
— Выйдзем...
— Чаго?
— Морду біць буду...
Лазар падняўся і пайшоў. У калідоры ён павярнуўся тварам да небяспекі, шырока расставіў ногі, каб не адразу ўпасці. Спартсмен весела выскаляў зубы.
— Я — Кірыла Лыкавязаў, — сказаў ён. — Дай рублёў сто, бо сяджу на водмелі, а ты атрымаў з дому. Калі-небудзь і я цябе выручу.
— Ну, ведаеш! — узлаваўся Богша. — За такое...
— Даруй, — сказаў Лыкавязаў, — не хацелася пры тых жлабах прасіць. Хочаш, сам дай мне па мордзе, але і грошы пазыч. Я аддаю.)
— Чаго ты здзівіўся? — спытала Цюка.
— Усё неяк нечакана...
Лазар Богша інстынктыўна адхінуўся ад Цюкі. Яна зразумела так, як можна было зразумець.
— Але ў нас з ім парваны адносіны. I я вольная зараз. Ды ён ніколі і не прэтэндаваў. Мы тады абое як страцілі розум.
— Усё адно, — сказаў Лазар Богша. — ён з нашага інстытута, значыць, брат, таварыш, сябар. Разумееш?
— Не. I не хачу разумець. Кірыла — дрэнь. Ён не можа быць тваім братам, нават сябрам. Ты не ўяўляеш, якая ён дрэнь...
— Перастань, я не хачу слухаць.
— Кірыла нікчэмная дрэнь, — упарта стаяла на сваім Цюка.
У спрэчцы яны і не заўважылі, што ўжо выбраліся з туману на сухі грудок у бары. Проста пад нагамі ў іх, як і тады, калі Богша ехаў сюды, пляскалася белае мора туману, а з неба пад ногі слалася срабрыстая сцежка, сатканая з месячнага святла: ступі і пойдзеш на месяц гэтак жа проста, як ішлі сюды, на гэты сухі грудок.
— Праўда, хораша? — прашаптала Цюка.
Лазару здалося, што яна пачала растварацца ў месячным ззянні.
— Вельмі...
— Тут хораша заўсёды: і днём, і ноччу, і ў раніцу, і пад вечар, калі заходзіць сонца. Але давай сядзем, бо ў мяне кружыцца галава.
Цюка кінула куртку пад няўклюдную, каржакаватую сасну. Села. А Лазар, як зачараваны, любаваўся наваколлем.
Поўня прайшла ўжо зеніт і цяпер хілілася да захаду, пакрысе губляючы сваё ззянне. Тады, калі яны ўтрох выехалі з лесу, палі здаваліся шырокімі і раздольнымі — агромністая лінагравюра з белых і чорных плям. Цяпер фарбы паспакайнелі, памякчэлі, а ўсё наваколле прыпадобілася да акварэлі ў багетавай рамцы. Затое неба раздалося, падвысілася; ледзь улоўная фіялетавая фарба кранула яго купал. Богша па прывычцы адразу ж знайшоў на схіле нябеснага купала Вялікую Мядзведзіцу — сем ужо няяркіх зорак, а вышэй, над рэдзенькім парасонам сасны — Палярную зорку. То былі зоркі яго маленства. Дзе б ні глянуў на неба, знайшоўшы гэтыя зоркі, ён адразу прыгадваў Полаччыну, возера Сую і сваю вёсачку на пясчаным беразе. Тым часам на ўсходзе ўжо абазначылася ружаватая стужка світання.
"Як хутка ноч мінула, — у думках сказаў Богша; ягоныя грудзі распірала замілаванасць да свету і прыналежнасць да яго. — Адкуль гэта? А-а-а, Пушкін..."
(У Ленінградзе ён, Богша, нахадзіўшыся па вуліцах і плошчах, такіх славутых, што аж страшна было дыхаць, каб не абразіць гісторыю сваім дыханнем, зайшоў у музей-кватэру Аляксандра Сяргеевіча. Быў абедзенны час, але яму дазволілі зайсці. У музеі — нікога. Адзін ён і жанчына, што пусціла яго.
— Можа, вам расказаць? — спытала яна.
— Дзякую, не трэба...
Толькі яшчэ на развітанне ім было сказана тры словы — падзяка за дазвол пабыць у святой кватэры паэта. Астатні час Богша правёў у маўклівай засяроджанасці. Яму здавалася, што вось-вось з дзвярэй выйдзе сам Пушкін, можа, каб узяць кнігу, а можа, каб выйсці на вуліцу, падыхаць сырым пецярбургскім паветрам. Богша стаяў аглушаны сваёй далучанасцю да Пушкіна. Яму было страшна ад гэтай далучанасці да вялікага генія, але і шчымліва-радасна адчуваць сябе сучаснікам Пушкіна.