— Дзякую, дзядуля. Пайду ўжо...
Стары яе не затрымліваў — кіўнуў сівой галавою, звычна пажадаў:
— Хай табе бог паможа.
Дзяўчынка хуценька рыпнула дзвярыма, выбегла на двор. Было яшчэ бялей, чым да завірухі. Мяккі снег паслухмяна асядаў пад валёнкамі.
Надзя глянула на падслепаватае дзедава акенца, падумала, як яму сумна аднаму са сваім горам, як доўга, відаць, будзе для яго цягнуцца сённяшні дзень, і патупала да бліжэйшай хаты. Галава ў яе ўжо была занята другім, самым важным і галоўным, і свежасць, якая панавала цяпер на зямлі, толькі надавала думкам яснасці. Трэба даведацца, колькі тут немцаў, колькі паліцаяў, дзе штаб...
Хата, у якую яна зайшла, была прасторная, чыстая. На стале свежы абрус, у куце, у ручніках, вялікая блішчастая ікона. Надзя перахрысцілася на ікону, нізка пакланілася і папрасіла:
— Ці не далі б што сіраце?
Гаспадыня, хударлявая, маладая яшчэ жанчына, адразу ж кінулася да печы. Але гаспадар, які наразаў табаку на ўслончыку, спыніў яе:
— Чакай. Паспееш.
Ён адсунуў табаку, падышоў да Надзі. Гэта быў здаравяк гадоў трыццаці пяці, з чорнымі вачыма і невялікім шрамам на лбе. Бесцырымонна агледзеўшы Надзю, ён незадаволена буркнуў:
— Што, зусім сірата?..
— Зусім,— кіўнула Надзя.— Забілі бацькоў...
— Хто?
— Партызаны... Нядаўна...— Надзя не зводзіла з мужчыны вачэй, лавіла кожны яго рух.
Мужчына няпэўна хмыкнуў, перакінуўся позіркам з жонкаю.
— За што ж іх?
Надзя ахвотна растлумачыла:
— Старастам бацька быў... Прыйшлі ноччу — і ўсіх застрэлілі... Адна я асталася, пад ложкам схаваўшыся была.
— Чула? — кіўнуў да жонкі мужчына, а потым падышоў да стала і клікнуў Надзю: — Хадзі, накормім. Капусту будзеш?
— Ага,— Надзя хуценька пасунулася да стала, зняла з плячэй торбачку.
Тым часам жанчына ссунула з краю стала абрус, паклала некалькі лустак хлеба, драўляную лыжку, пачала даставаць з печы чыгун.
Надзя сядзела ціха, глядзела на падвойныя вокны, на ігронкі рабіны, акуратна пакладзеныя на вату паміж рамамі.
Жанчына прынесла гліняную міску з капустай. Над міскай падымалася духмяная пара. У капусце густа плавалі свечкі ад сала, і Надзя, не чакаючы запрашэння, узялася за лыжку. Пакуль яна сёрбала, мужчына скруціў сабе цыгарку, прагна зацягнуўся.
— Развялося партызан гэтых, як вошай у голад. Дзяцей сірацяць...
Жонка нясмела глянула на яго, ціха ўставіла:
— Дык і немцы ж таксама.
— А цябе ніхто не пытае! — павысіў голас мужчына.— Не бабскай галавою тут рашаць.
Надзя даела капусту, падзякавала, узнялася з-за стала. Гаспадыня адразу ж кінулася прыбіраць посуд.
— Бацька твой багаты быў? — звярнуўся да Надзі мужчына.
— Ага,— Надзя ажывілася.— Зайздросцілі ўсе.
— Ясна,— мужчына павярнуўся да жонкі, нібы хацеў сказаць: «А я хіба не пра гэта?» — Старастам, кажаш, быў?
— Ага. Паставілі. Дык ён і рабіў, што скажуць... — А здалёку ты?
— Ды не дужа. З-пад Езярышча.
— Недалёка,— мужчына спахмурнеў.— Так і да нас дабяруцца.
Надзя з наіўным выглядам пацікавілася: — А што, у вас партызан няма?
— Каб жа не было. Ёсць. Дзе лес, там і яны. Толькі да нас не сунуцца.
— Баяцца?
— Пабаішся. У нас гарнізон. Ды не абы-які. Мінамёты, гарматы нават.— Ен гаварыў пра гэта радасна, з гонарам нават, нібы пра выгадаванага жарабца ці пятнаццаціпудовага парсюка.— Пасты вакол...
Надзя закінула за спіну торбачку.
— Ну, бывайце... Дзякую вам...
Жанчына сунула ёй лусту хлеба, папярэдзіла:
— У канцы вёскі камендатура, штаб. Туды не ідзі — затрымаць могуць.
Яна правяла дзяўчынку да сянец, ласкава пагладзіла плечы, уздыхнула. Надзя борздзенька пераступіла парог.
«Ну, гэтую хату я запомню,— паабяцала яна.— Пару лімонак не пашкадую. Увесь дабрабыт — на вецср, з агнём... Куркуль пракляты!.. Вось толькі жонкі шкада...»
Перад самай ноччу Надзя выйшла з Балбекаў, звярнула з дарогі, трохі пахадзіла па лесе і рушыла ў атрад. Сваёй чэпкай памяццю яна запомніла ўсё: кулямёты на ўскрайку вёскі, і гармату, схаваную за пуняй, і мінамёты ў двары каравульнага памяшкання. Пералічыла яна фашыстаў, што таўкліся каля штаба, і паліцаяў, якія швэндаліся па вуліцы.
У штабе атрада яе ўважліва выслухалі, Скуматаў удакладніў, колькі хат у Балбеках, ці бачыла яна аўтамабілі ў вёсцы. Надзя адказвала ўпэўнена, падрабязна, і Дз'ячкоў пахваліў:
— Малайчына, Багданава! Справу сваю ведаеш. Надзя зачырванелася ад радасці. «Ну вось,— карцела ёй сказаць,-— а вы мяне не хацелі браць на заданні». Радасная, выйшла яна са штаба, пабегла да разведчыкаў, жартавала, смяялася. I здавалася, што ўсе глядзяць на яе з павагай, нават з зайздрасцю, бо яна зноў стала роўная з усімі, а можа нават і лепшая, смялейшая за іншых. Не кожнаму ж даручыш ісці ў разведку, не кожнаму Дз'ячкоў скажа: «Малайчына!» I Скуматаў быў задаволены. Яна бачыла, як ён пераглядваўся з камандзірам, як падкрэсліваў у блакноце некаторыя лічбы...