На гэты раз іх ужо не саджалі на крэслы. Аблілі вадой, прыткнулі да сцяны, і, як толькі яны адкрылі вочы, перакладчык запытаўся:
— Будзеце гаварыць?
Юра пакруціў цяжкай, тлумнай ад катаванняў галавой і працадзіў скрозь зубы:
— Ні слова... Ні слова...
Надзя агледзела сваю акрываўленую руку з сінімі расплюшчанымі пальцамі. Далонь была вялікая і нібы чужая. Дзяўчынка не адчувала яе і баялася да яе дакрануцца.
Афіцэр пачаў хуценька апранацца. Ён ніяк пе мог трапіць рукою ў левы рукаў, і перакладчык паслужліва дапамог яму. У афіцэра пачало нервова торгацца брыво. Ён са злосцю цёр яго і гаварыў, падкрэслена стрымана і спакойна. Перакладчык хуценька перакладаў:
— Я магу вам расказаць, што вас чакае... Я не хацеў бы апынуцца на вашым месцы... Вы смелыя дзеці, але гэта вам не дапаможа. Мы расстраляем вас. Але не адразу. Вас будуць доўга катаваць. I тое, што было сёння, не самае горшае. Больш таго, мы дадзім магчымасць вам пераканацца, што партызанскія камандзіры зусім не такія людзі, якімі вы іх лічыце. Ваш атрад гэтай ноччу разбіты, а яго кіраўнікі здаліся ў палон. Вы іх убачыце. Яны разумнейшыя, чым вы. Яны хочуць жыць, і яны не маўчалі. Тое, чаго яны патрабавалі ад вас, яны самі не зрабілі... Вас павядуць у Мяжу, дзе знаходзяцна ўзятыя ў палон Дз'ячкоў і Волкаў, дадуць магчымасць пагаварыць з імі, а потым расстра-ляюць. — I каля дзвярэй спыніўся: — Вядома, калі па дарозе вы яшчэ не перадумаеце. У вас застаўся апошні шанц...
Стукнулі дзверы, болем аддаўшыся ў Надзінай руцэ, і ў пакоі павісла злавесная цішыня. Парушыў яе мужчына ў фрэнчы. Ён са смакам непрыстойна вылаяўся:
— Інтэлігенты!.. Філосафы!.. Рассусольваюць, а мы працуй... Яны — паны, а мы — чорнарабочыя...
Паліцаі аддана глядзелі яму ў вочы, і ён, ужо амаль ласкава, дазволіў ім:
— Ідзіце... Можаце добра выпіць. Толькі каб да заўтра праспаліся...
Потым, правёўшы паліцаяў за дзверы, падышоў да Надзі і Юры, нахіліўся:
— Баліць?.. Навошта ж маўчалі? Трэба было гаварыць... А цяпер вам крышка. Гэта як піць даць. Цяпер ні вам, ні нам адступаць няма куды...
Ён даў абаім вады, Надзі кінуў бінт. Яна, уздрыгваючы ад кожнага дотыку да расплюшчаных, акрываўленых пальцаў, так-сяк перавязала іх. Юра дапамог ёй завязаць канцы бінта, падняўся. Спіна ў яго садніла. Здавалася, што нехта прыклаў да яе распалены кавалак бляхі і трымае, усё мацней прыціскаючы да скуры. Нельга паварушыць плячыма, I сагнуцца.
Хутчэй бы ўжо ў дарогу... Хай бы вялі. Хай бы расстрэльвалі. Толькі б не чакаць, толькі б не сядзець, слухаючы, як па целе паўзе боль, як прысыхае да раны кашуля...
«Мяжа...» Юра памятаў гэтую вялікую вёску з прыгожым возерам, старымі прысадамі і добрымі хатамі. У Мяжы быў даволі моцны гарнізон.
«Разбілі атрад...» Юра ў гэта не верыў. Колькі разоў і ужо аб'яўлялі акупанты, што лясы ачышчаны ад партызан, што ўсе камуністы схоплены і расстраляны. А сілы лясных салдат толькі раслі, іх рабілася ўсё больш і больш. У іх вось быў атрад, а зараз цэлая брыгада... Але навошта іх весці ў Мяжу? Можна ж расстраляць і тут. Навошта даваць «апошні шанц»?
Чым больш Юра думаў, тым больш расла ў сэрцы трывога, тым больш ён пачынаў губляцца ў здагадках. Чаму ў Мяжу? Можа, і сапраўды кагосьці з камандзіраў схапілі? Можа, і сапраўды ў фашыстаў ёсць нейкія партызанскія дакументы?..
Пра гэта ж думала і Надзя. Пакалыхваючы руку, яна адчайна шукала і не магла знайсці адказу на пытанне, навошта іх з Юрам павядуць у Мяжу. Яны ж усё роўна нічога не скажуць. Яны ўжо вытрымалі катаванні, яны пачынаюць прывыкаць да болю. Ніякою сілай ворагі пе выцягнуць з іх прызнання... Заставалася адно: лічыць, што фашысты падрыхтавалі для іх нейкі хітры «сюрпрыз». Які?..
У Мяжы Надзю і Юру паліцаі пад распіску здалі старасту. Ён не стаў асабліва цікавіцца імі, абыякава папытаўся:
— Будзеце гаварыць?
Яны адмоўна пакруцілі галовамі.
— Ну, як хочаце. Ваша справа. I нам меней тлуму... Стараста вывеў іх на вуліцу, абмінуў некалькі хат, паказаў на пахіленую будыніну — не то пуню, не то старую лазню.
— Во там пераначуеце. Праз гадзіну прынясуць паесці. На ноч паставім вартавога.
Будыніна была лазняй. Валялася круглае каменне, амаль цэлы быў высокі палок. На падлозе куча саломы.
— Тут і размяшчайцеся. Для пэўнасці я вас замкну. Але ўцякаць няма сэнсу. Усюды нашы, а не вашы...
Стараста пайшоў. Надзя і Юра пастаялі, прывыкаючы да цемры, агледзеліся, селі на салому.