Надзя ўстала, прайшла далей. Вусаты дзядзька ў старэнькім кажушку разам з хлопцам гадоў дваццаці збіраў свае збанкі і гаршкі.
— Натаргаваў...— злосна бурчаў ён.— Дзень тут мёрз, а каб было за што...
— Нічога, нічога,— супакойваў яго хлопец.— Заўтра пашанцуе... Затое ў мяне ёсць адна прапанова.
— Прапанова? — ажывіўся дзядзька.
Хлопец агледзеўся і, не звяртаючы асаблівай увагі на Надзю, зашаптаў:
— На тытунёвай фабрыцы можна пажывіцца. Праўда, махорку ўсю выграблі. Але застаўся пыл. Курыць можна.
Дзядзька ўзрадаваўся:
— Праўда? Дык давай хутчэй. А то разнюхаюць, наляцяць, тады свішчы...— I прыкрыкнуў на Надзю: — А ты чаго тут таўчэшся?.. Папругі хочаш?
Але Надзя і сама ўжо кінулася назад. У галаве ў яе нарадзіўся план. Трэба бегчы на тытунёвую фабрыку. Набраць таго пылу. Хлопцам у атрадзе няма чаго курыць...
Яна растлумачыла ўсё Ваню, але той засумняваўся:
— Ці трэба? Раптам пападзешся...
— Я? Пападуся? — Надзя хацела расказаць, у якіх пераплётах яна бывала, але вырашыла, што гэта зойме шмат часу, і па-камандзірску строга загадала: — Ты чакай тут. А я хуценька... Заадно зірну на вуліцы....
Схапіўшы торбу, яна знікла.
Ваня патаптаўся на месцы, узяўся за санкі. Ён разумеў, што нельга было адпускаць Надзю. Яму ж казаў Скуматаў: «Стрымлівай»... Ды і без табакі можна абысціся. Падумаеш, курыва! Ён не курыць, і — нічога. Не вялікая бяда, калі і іншыя пажывуць без гэтага дыму...
Яго аклікнуў мужчына ў акулярах:
— Хлопец! Мяцёлкі прадаеш?
— Прадаю. Купіце,— Ваня падняў з санак самую, на яго думку, лепшую.— Трэба?
— Ды трэба... А што бярэш?
— Хлеб, бульбу...
— Ну! Такое глупства, і — хлеб... Не, браток, гэта не тое... Хочаш цукерак?
Ваня рашыў адмовіцца, але перадумаў і з цікавасцю зірнуў на мужчыну:
— Пакажыце.
— Цудоўныя,— мужчына выцягнуў з кішэні некалькі рознакаляровых «падушачак».
У Вані ажно пад лыжачкай засмактала, і ён, не зводзячы вачой а дзядзькавай далоні, кіўнуў:
— Бярыце...
Адну цукерку Ваня адразу ж паклаў у рот, астатнія схаваў. I тут жа аблаяў сябе ў думках: «Слюнцяй! Расплыўся перад цукеркамі...»
На душы стала прыкра. Хіба яго сюды паслалі, каб ён цукеркі еў?..
Людзі з базару ўжо сталі разыходзіцца. Пацішэла. Знікла тлумнасць. Памалу пачынала шарэць.
З'явілася радасная Надзя з мяшком за плячыма.
— Амаль поўны,— падміргнула яна Ваню.— А ты казаў — не трэба... Ведаеш, як хлопцы абрадуюцца!..
Ваня хацеў прамаўчаць, але не стрымаўся, пахваліўся:
— А я мятлу прадаў,— палез у кішэню і падаў ёй цукеркі.— На. Твае асталіся.
Надзя не паверыла:
— «Падушачкі»?
— Ага.
— Сапраўдныя?
— Салодкія...
Гэта было ўжо цудам...
Яшчэ так нядаўна «падушачкі» лічыліся проста недарагімі цукеркамі. Цяпер жа Надзя глядзела на іх, як на казачны ласунак.
Цукеркі вельмі хутка расталі ў роце, і яна кіўнула Ваню:
— Пайшлі. Я была каля вакзала, паглядзела. Можна. Вывесім. I яшчэ ёсць адно месца. Там трэба абавязкова...
Яны паціху рушылі да вакзала. Цягнулі санкі з нікому не патрэбнымі мётламі, уважліва азіраліся па баках. То тут, то там высіліся закопчаныя руіны. Няўтульна выглядаў Віцебск — нібы дом, які раптам страціў клапатлівага і рупнага гаспадара.
Групкамі па вуліцах праходзілі фашысты, з аўтаматамі на грудзях, з настаўленымі каўнярамі шынялёў. Гучна перагаворваліся, смяяліся.
Надзя звярнула ўлева. Трошкі прайсці — і будзе старая хата. Ніхто ў ёй не жыве, яна ледзьве ліпіць, вось-вось абваліцца: там можна схаваць мяцёлкі, адпачыць.
У хаце было цёмна. Толькі праз шчыліны прабівалася некалькі палосак шэрага вячэрняга святла. Ваня нерашуча пераступіў парог.
— Хадзі, хадзі,— падагнала яго Надзя.— Не бойся. Падлога цэлая. Я тут была.
Пасярод хаты стаяў стол. Каля яго — дзве шырокія лаўкі.
— Халаднавата, а то жыць можна,— падхвальвала прытулак Надзя.— Мы трошкі пасядзім. А потым я табе пакажу і вакзал, і камендатуру, і тое месца...
Яна села на лаўку і горача зашаптала яму:
— Разумееш, у былым рамесным вучылішчы цяпер іхняя казарма, а ў двары — лагер ваеннапалонных. Нашы там. Трэба сцяг... Разумееш, раніцай глядзяць, а тут — чырвоны сцяг!..
Ваня маўчаў.
— Ты не думай, што так ужо цяжка. Там можна... Але Ваня ўсё яшчэ маўчаў, нешта думаў. I тады Надзя пакрыўдзілася: такі план, такая радасць будзе для нашых ваеннапалонных, а ён з сябе начальніка строіць, асцярожнічае... I выпаліла:
— Я адна зраблю! Не пабаюся. На гэта Ваня рашуча сказаў:
— Нічога адна рабіць не будзеш. Нас паслалі дваіх. Дваіх і будзем выконваць заданне. Я старэйшы...