Самага павярхоўнага знаёмства з Валоніяй дастаткова, каб зразумець, што гэта адметны, вельмі не надобны на Фландрыю край. У валонцаў не толькі мова іншая, іншыя нават дамы. Яны пабудаваны з каменю і пакрытыя чорным шыферам. Сцены рэльефныя, больш пешчаныя дажджом і ветрам, чым рукамі чалавека. На архітэктурнай палітры Валоніі пераважае чорны колер.
Фламандскія ж пабудовы яркія, цацачна-дэкарацыйныя. Яны злеплены з цэглы, на краях франтонаў маюць абавязковыя «сходцы», а на дахах чырвоную чарапіцу.
Чорна-чырвоныя дахі Бельгіі выразна сведчаць аб этнічным размежаванні ў краіне.
Пытанне нацыянальнай раз'яднанасці тупікова-праблемнае для маленькай Бельгіі. Калі з Фландрыі Вы патрапілі ў франкамоўную Валонію, то ўжо ў першай таверне, заказваючы піва, павінны забыцца на яго фламандскую назву bier і згадаць французскую biere. Пра такую «важкую» акалічнасць абавязкова пагадае Вам і перакладчыца. Маўляў, Вы не ў Антверпене, а ў Намторы, таму, калі ласка, называйце піва па-французску.
У пэўпым сэнсе можна гаварыць і пра палітычны падзел краіны. Да прыкладу, бельгійскі бок таварыства «СССР — Бельгія» распадаецца на дзве групоўкі — фламандскуго і валонскую. Яны збіратоцца на агульнае паседжанне толькі раз у год, пасля чаго амаль не падтрымліваюць паміж сабой аніякіх кантактаў.
Было дзіўным чуць, калі ў Генце Анатоль Клаус, няхай сабе й жартоўна, але пераконваў, што чорны леў на фламандскім сцягу вельмі рахманы, а чырвоны певень на валонскім надта злы. А праз колькі дзён у Турнэ, нібыта даючы водпаведзь Анатолю, масье Фіпар, прадстаўнік валонскай групоўкі ў таварыстве «СССР — Бельгія». засяродзіў Вашу ўвагу на помніку Хрысціне Доляле. У даўнія часы гэтая мужная валонка ўзначаліла сваіх аднапляменнікаў і перамагла фламандцаў у адной з боек.
З 1963 года працягваецца ў краіне «фуронскі канфлікт». Пачаўся ён з таго. што камуну Фуротт неапраўдана вывелі з валонскай правінцыі Льеж і далучылі да фламандскай правінцыі Лімбург.
Бельгійцы называюць гэты канфлікт лінгвістычным і на пытанне: ці не прывядзе ён да сапраўднага падзелу краіны? — адказваюць з лагоднай усмешкай: «Ні ў якім разе, фуронская сварка спрыяе толькі таму. што ў краіне раз-пораз зменьваюцца ўрады».
Вядома, што нацыянальная раз'яднанасць Бельгіі па сённяшні час не зацята ваяўнічая, а хутчэй за ўсё спадчынна-рытуалытая. Яна «патрэбна» буржуазнаму грамадству як своеасаблівы працяг гістарычных традыцый, як ахоўны знак агульнадзяржаўнай кансерватыўнасці...
У краіне жыве некалькі дзесяткаў тысяч арабаў. Гэта пераважна алжырцы і тунісцы. Калонія іхняя ўсё большае і болбшае, і па цяперашнім часе ў краіне існуе ўжо «арабскае пытанне». Урад нават абяцае выплаціць частцы арабскіх рабочых грошы на год наперад, з той умовай, што яны назаўсёды пакінуць Бельгію. Але ніхто не хоча варочацца ў Туніс і Алжыр, паадварот — нават свае сем'і арабы перавозяць на радзіму Ціля Уленшпігеля...
Пасля палёту амерыканскай авіяцыі на Трыпалі і Бенгазі каля пасольства ЗША ў Бруселі сабраўся шматтысячны натоўп тунісцаў і алжырцаў з лозунгамі салідарнасці з Лівіяй.
Самі ж бельгійцы, вядома, далёкія ад такой салідарнасці і пра падзеі, што адбыліся ў Міжземным моры, у большасці сваёй, мяркуюць, як пра неабходную акцыю.
Зусім выпадкова ў Люсціне, у рэстаране «Бельведэр», Вы пачулі выказванне на гэты конт самой гаспадыні рэстарана. Яна недвухсэнсоўна выказалася пра Кадафі — амерыканцы мелі рацыю, кідаючы бомбы на Лівію. Трэба забіць «галоўнага тэрарыста» Кадафі, каб знішчыць тэрарызм увогуле. Калі ёй нагадалі пра забітых дзяцей, яна ўздыхнула — о так, дзяцей шкада, але што рабіць Амерыцы, калі існуе Кадафі...
Гаспадыня рэстарана выказалася катэгарычна.
Жыццё, стомленае ад рознаступянёвай катэгарычнасці, мусіць выпрацоўваць энергію агульначалавечай лагоды.
I вось таму прыклад. Вы сталіся сведкам цікавай праявы ў брусельскім аэрапорце.
Пасажыры, праходзячы таможню, спускаліся па эскалатары ў чакальную залу. Сярод мноства авіявандроўнікаў Вы заўважылі маладога араба з вялізным чамаданам і дзіцём на руках. Другое дзіця, хлопчык гадкоў пяці, тулілася побач. Перад тым як саступіць з эскалатара, хлопчык завагаўся — як гэта лепш зрабіць. На бацьку надзея малая, ён заняты, і хлопчык на нейкі момант разгубіўся. Маладая жанчына, што была бліжэй, чым хто, да гэтай сям'і, падхапіла малога і разам з ім сышла з эскалатара. Араб падзякаваў, і жанчына ўсміхнулася ў адказ. Вам захацелася даведацца, хто яна: немка ці англічанка..., але праз нейкую незразумелую нерашучасць Вы не паспелі гэтага зрабіць.