Katastrofo, verŝajne, okazis ĵus, kaj la savinta junulo tiom senraciiĝis, ke eĉ ne povis saĝe ekspliki, kiel ĝi okazis. Li paŝadis ĉirkaŭ la kamiono kaj ion sensence murmuris. Li similis frenezulon.
La kuŝanto malfermis okulojn kaj ekĝemis. Tiu ĉi terura sono iom normaligis la buntan meksikianon, kaj li ekpetis nin veturigi la vunditon en lian vilaĝon — Villarde. Ni proponis veturigi lin en proksiman malsanulejon, sed la meksikiano insistis veturigi en la vilaĝon. Ĝi situis tridek mejlojn for de la ŝoseo. Ni ĉiuj kune malfacile enigis la vunditon en la limuzinon.
Tiutempe alveturis iu usonano kaj informiĝis pri necesa helpo. Ni dankis lin kaj diris, ke nun ni veturigos la vunditon. La bunta meksikiano restis ĉe sia difektita kamiono.
Vojo estis malfacila kaj ni perdis tri horojn por atingi la vilaĝon Villarde. Ĉe nia limuzino tuj amasiĝis tuta vilaĝanaro. Malgraŭ tio, ke estis ordinara tago, ili ĉiuj estis vestitaj feste je novaj jaketoj el ledo kaj felo de simioj. Ni transdonis la vunditan meksikianon al liaj parencoj. Dum minuto li rekonsciiĝis kaj sukcesis rakonti pri la akcidento. Tiutempe alveturis la sama usonano, kiu haltis sur la ŝoseo. Okazis, ke li sekvis nin.
— Jen kio, — diris li, — vi, sinjoroj, estas nesingardemaj. Ja tiu ĉi meksikiano povus morti en via limuzino. Vi ja ne scias plenan danĝeron de lia stato. Kaj povas esti, li jam estis mortanta. Ĉu vi imagas, kio povus okazi? Vi veturigis kadavron de loka indiĝeno. Meksikianoj komence nepre opiniis, ke vi lin batfaligis kaj mortigis. Kiel vi pruvus vian senkulpecon? Meksikianoj estas tre emociaj homoj kaj vi spertus plurajn malfacilaĵojn. Kaj jen mi pripensis, ke mi sekvu malantaŭ vi kaj laŭnecese atestu por vi.
Tiu ĉi ago de l' usonano prezentas bonan trajton de usona karaktero.
Kiam ni adiaŭiĝis, la usonano donis al ni sian vizitkarteton. Eble lia atesto iam estos bezonata. El ĝi ni ekkonis, ke li estas direktoro de gimnazio (grammar-school). Li traveturis multajn troajn mejlojn por fari al ni tiun ĉi komplezon.
Karaktero de usona popolo havas multajn rimarkindajn kaj allogajn trajtojn. Ili estas perfektaj kaj lertaj laborantoj. Sovetaj inĝenieroj diras, ke dum kunlaboro kun usonanoj, ili ricevas efektivan plezuron. Usonanoj estas ekzaktaj, sed ili ne estas pedantoj. Ili estas akurataj kaj scipovas plenumi la promesiton. Ili fidas promesojn de aliaj homoj. Ili ĉiam pretas helpi. Ili estas bonaj kamaradoj, facilaj personoj.
Tamen unu bonan trajton — scivolemecon — usonanoj preskaŭ ne havas. Tio precipe koncernas junularon. Ni traveturis dek ses mil mejlojn laŭ usonaj vojoj kaj renkontis plurajn personojn. Preskaŭ ĉiutage ni vojaĝis kune kun “hiĉhajker”-oj. Ĉiuj estis parolemaj, sed neniu estis scivolema kaj demandis ion pri ni.
Survoje nin renkontis ligna arko: “Bonvenon al Nova Meksikio!”
Apude de l' arko ni aĉetis benzinon kontraŭ dudek kvar cendojn pro galjono. Ĝi kostas pli, ol en Teksaso. Agrablon de gastema slogano iom malbonigis altaj lokaj prezoj. En diversaj ŝtatoj de Usono benzino kostas de dek kvar ĝis tridek cendojn pro galjono. Plej kara, certe, estas benzino en dezertoj, kien ĝin oni veturigas el malproksimo. Ankaŭ vidiĝis jena afiŝo: “Proviziĝu benzinon ĉi tie. En ŝtato Arizono ĝi kostos je kvar cendoj pli kare”.
Traleginte ĝin, certe, ĉiu veturanto aĉetas benzinon ĉi tie.
Ĉevoja argilo estis ruĝkolora, dezerto flava, ĉielo blua. Iufoje renkontiĝis nealtaj cedroj. Ducent mejlojn ni veturis laŭ ŝtona, maloportuna vojo. Sed apud ĝi jam oni konstruas novan grandiozan ŝoseon de Losanĝelo ĝis Nov-Jorko.
Ni haltis ĉe malnova puto, super kiu pendis granda plakato:
“Via avo trinkis ĉi tie akvon, kiam li estis migranta en Kalifornion por oro”.
Alia plakato sciigis, ke la puto estas plej malnova en Usono. Ĉe la historia puto sidis en budo mastro kaj vendis kolorajn kartetojn kun bildo de la puto. Ĉirkaŭ enterigita fosto paŝis du ursidoj kun ĉenoj. La mastro diris, ke ambaŭ estas tre malicaj. Sed la ursidoj aspektis male, kaj stariginte sin sur postaj kruroj, ili elpetis regalojn de preterveturantoj. Malantaŭ de l' budo vidiĝis antikva fortikaĵo kun ligna palisaro, kiujn menciis en siaj verkoj Majn Rid (NB. Reid, Thomas Мауne, usona verkisto).
Ĝenerale medio ŝajnis malmoderna kaj ni kvazaŭ trafis en tiun epokon, kiam oni skalpis kapojn kaj sieĝis fortikaĵojn. Mankis sole indiana sago, ĵus eniginta en palisaron kaj ankoraŭ trenanta post flugo.
Kune kun ni ĉe la puto haltis eksmoda, eluzita aŭto. En ĝi, inter kusenoj kaj vatitaj litkovriloj, sidis plej ordinara patrino kune kun blonda kaj ploranta filo sur siaj genuoj. En kaĝo troviĝis ordinara, trankvila hundo kun granda vosto. Edzo eliĝis el limuzino kaj ekparolis kun la mastro de l' historia puto.
Purigante nazon de l' filo, patrino rapide rakontis al ni pri siaj familiaj aferoj. La familio moviĝas el urbo Kansaso en Kalifornion. La edzo trovis tie laborlokon. Tuta propraĵo troviĝas en la limuzino. La hunda kaĝo situis ĉe benzujo kaj do fiodoro ne plaĉas al la hundo. Ĝi sopire rigardis la mastrinon. Ŝajne, ĝi volis pli rapide atingi Kalifornion.
Vespere ni veturis al Santa-Feo, unu el plej malnovaj urboj de Unuiĝintaj Ŝtatoj de Norda Ameriko.
La dudekdua ĉapitro. Santa-Feo (Santa Fe)
Ni malrapide veturis tra urbo, elektante hotelon. Ni mem ne konis rimedon, per kiu ni ĝin elektis, sed ĉiam ĝi kontentigis ĉiujn niajn pretendojn. Kvardolara ĉambro por du personoj havis oportunajn litojn kun kelkaj litkovriloj kaj plataj, kiel dolaro, kusenoj, duŝejon kun blanka mozaika planko kaj siblantan centran hejtadon.
Dum elektado, ni neniam preferis loĝi en hoteloj nomataj “Mejflaŭer” (Mayflower). Tiel nomiĝis ŝipo, en kiu Usonon alvenis unuaj enmigrintoj el Britio, kaj same nomiĝas plej karaj usonaj hoteloj.
En Santa-Feo ni loĝis en hotelo “Montezumo”.
Kiam ni eniris vestiblon de l' hotelo, kelkaj usonanoj, sidintaj sur balanciloj kun ĵurnaloj enmane, kun espero ekrigardis nin. En iliaj okuloj estis granda deziro babili kun iu. Tio ŝajnas stranga, ke en aferema kaj agema Usono ekzistas tiuj personoj. Plimulton konsistigas maturaj sinjoroj vestitaj je decaj kostumoj. Aŭ ili jam perlaboris sufiĉe da dolaroj, aŭ ili perdis esperon perlabori, tamen ili havas multe da libertempo, kaj, side sur hotelaj balanciloj, ili avide gvatas sian oferon. Gardu vin Dio kontraŭ tio, ke vi demandu tiun sinjoron pri iu bagatelo. Li ne lasos konversacianton kelkajn horojn. Optimismavoĉe li rakontos ĉion, kion li scias. Ĉiu lia frazo havos la vortojn “ŝur!” (sure), kiu signifas “certe!”, aŭ “ŝurli” (surely), kiu same signifas “certe”. Krome, liaj frazoj ĉiam entenos la vorton “najs!” (nice) — “agrable”!
Ni rapide preteriris personojn sur balanciloj, lavis sin en ĉambro kaj eliris surstraten, por trovi oportunan restoracion.
Dum monato kaj duono de nia vivo en Usono, al ni tre tedis tipaj usonaj manĝoj kun numeroj: “matenmanĝo N2” (breakfast number two) aŭ “tagmanĝo N1” (dinner number one). Precipe ne plaĉis al ni marinitaj, peklitaj kukumoj, rostita ŝinko (bacon), kiu similis lignoladon, kaj tre blanka, sed tute sengusta (ne, havanta guston de vato) pano. Ni estis pretaj nutri sin per ĉiuj malsamaj manĝaĵoj: italaj, ĉinaj aŭ hebreaj.
Tial ni espere ekrigardis elpendaĵon “Originala Meksikia Restoracio” kaj eniris tien.
Sur muroj de la restoracio pendis krudaj kaj belaj meksikiaj tapiŝoj, sur kelneroj estis vestitaj oranĝkoloraj, silkaj ĉemizoj kaj buntaj kravatoj. Al ni plaĉis medio kaj ni gaje babilis rigardante menuon. Ni mendis supon, kies nomon nun ni ne povas rememori, kaj manĝaĵon nomatan “enĉalada”. Ni forgesis nomon de la supo, ĉar jam la unua kulero da ĝia konsisto malplenigis niajn kapojn de ĉio, kaj restigis sole unu deziron — kiel plej baldaŭ ekpreni fajroestingilon kaj superakvi flamon en niaj buŝoj. La manĝaĵo “enĉalada” estis longaj, apetite aspektantaj flanoj kun enigitaj pipro kaj pulvo, sur kiujn oni verŝis nitroglicerinon. Tiuj nutraĵoj ne taŭgis, kaj ni malsataj, koleriĝintaj kaj soifantaj, elkuris el la restoracio. En apoteko ni manĝis, kiel kutime, tiujn samajn numeritajn manĝaĵojn, kiuj tiel ne plaĉis al ni.