Ni demandis la virinon pri indiano Agapito Pina, kiun al ni rekomendis s-ro Biner, kaj okazis, ke antaŭ ni li mem staris, kvankam li aspektis kiel virino.
Li reale estis gajulo kaj blaganto. Li venigis nin en sian kabanon, ĉirkaŭŝmiritan per blanka argilo kaj similan al iu ukrainia dometo.
Estis malserena vintra tago. Subite ekneĝis, kaj baldaŭ ĉio blankiĝis: rimarkindaj kupolaj fornoj, kelkaj senfoliaj arboj, similaj al malmoliĝintaj fumoj, kaj tuta vilaĝa placo. En forno de Agapito Pina brulis unu ŝtipo, staranta vertikale.
Olda, maldika indianino kaŭris apud la forno. Ŝi estas patrino de Agapito Pina. Ŝi estas okdektrijara, tamen ŝiaj haroj estas nur duone grizaj. Agapito estas sesdekjara kaj havas neniun grizan haron. La oldulino prenis cigaredon, kiun ni proponis, kaj plezure ekfumis.
Agapito ankaŭ prenis cigaredon, ne ekfumis, sed kaŝis ĝin, verŝajne, por sia patrino.
Neatendite Agapito ekkantis indian kanzonon, ritme akompanante per piedfrapoj. Interno de l' kabano estis malampleksa kaj do Agapito dancis tre proksime de ni. Fininte unu kanzonon, li rigardis niajn okulojn, kaj daŭrigis kanti kaj danci plu. Sur argila breto kuŝis fotoj de dancantaj indianoj. Ni supozis, ke baldaŭ la indiano petos monon.
Tamen, kiam Agapito finis kanti kaj danci, li ne komencis peti monon kaj ne proponis al ni fotojn. Li simple penis plezurigi siajn gastojn. Ni kontentige konvinkiĝis, ke ni troviĝas ne en Napolo, sed en indiana rezervejo, kaj niaj ruĝhaŭtaj fratoj rilatas al turistoj sen iu profito, kiun atendas ricevi blankuloj.
Sur puraj muroj de l' ĉambreto pendis diverskoloraj maizaj faskoj. En angulo kuŝis bele ornamitaj festaj pantofloj de nia gastiganto.
Vilaĝanoj kulturas parcelojn. Ĉiu posedas unu akreon. Riĉuloj forestas kaj malriĉuloj forestas. Pli ĝuste, ĉiuj estas malriĉuloj. Pri ekzisto de oceanoj kaj Eŭropo Agapito ne scias. Tamen, lia konato informis lin antaŭnelonge, ke en Usono estas urbo Nov-Jorko.
Agapito eliris la placon por adiaŭiĝi kun ni, kaj grandaj neĝeroj falis sur liajn nigrajn, rektajn harojn.
Vojo situis inter ruĝaj pumikaj montoj kun plataj, kvazaŭ detranĉitaj, pintoj. Ties koloro tre similis al koloro de haŭto de Agapito Pina: kviet-ruĝa, antikva, iom malhela. Ruĝeco de indiana haŭto estas tute unika. Ĝin ankaŭ havas montoj kaj aŭtuna naturo.
Vetero estis humida, plorema, samtempe aŭtuna kaj vintra. Komence neĝis, poste pluvis, vespere altiriĝis nebulo. Lanternoj de l' limuzino lumigis ne sufiĉe, aŭtoj survoje preskaŭ forestis. Ni fakte estis solaj interne de sovaĝa india naturo. Profunde sube, seninterrompe kaj ne tro laŭte bruis rivero Rio-Grande.
Atinginte Taoson ni haltis ĉe grizblua kampadejo de kapitano O'Hej (O'Hay). Altkreska kapitano kunprenis ŝlosilojn kaj venigis nin elekti kabanojn.
Li servis en usona armeo kiel kapitano kaj eksiĝis. Ĉi tie, en Taoso, ĉio plaĉas al li. Li mem kaj lia edzino prosperas, ĉar ilia kampadejo estas plenigita dum ok monatoj jare. Ĉiutage alvenas novaj personoj el diversaj lokoj de l' lando, kaj do vespere li ŝatas babili kun iu nova turisto.
— Pli bone esti mastro de la kampadejo, ol armea kapitano, — diris sinjoro O'Hej, malŝlosante pordon, — kaj vivo ĉe granda vojo estas pli interesa, ol en granda urbo.
Elektita kabano aspektis bele. Sur muroj de puraj ĉambretoj estis pentritaj ruĝbluaj, indiaj ornamaĵoj, staris malaltaj, molaj litetoj, ĉe metala hejtilo kuŝis alportita splitaro kaj ujo kun karbo. El la ujo elstaris kamena tenajlo, por ke loĝanto ne prenu karbon permane kaj do ne malpuriĝu. En eta kuirejo troviĝis gasa forno kun du disketoj.
Apude de ĉiu kabano troviĝis garaĝeto por unu limuzino. Samkiel en ceteraj lokoj de Usono, garaĝeto ne havis seruron. Ĝi entute ne havis eĉ pordojn. Spertaj ŝtelistoj ne preferas ŝteli aŭtojn el tiuj garaĝoj, ŝanĝi numerojn kaj kaŝi sin de polico. Tio aferaĉo ne estas simpla kaj profitdona. Jen se en aŭto troviĝus mono…
Sinjoro Adams kelkfoje parolis pri la temo.
— En malgrandaj usonaj urboj, — diris li, — homoj lasas loĝejojn, ne ŝlosinte pordojn. Ĝentlemanoj, vi povas mise imagi, ke vi trafis la landon de tute honesta loĝantaro. Tamen ĉi tie ankaŭ ekzistas samaj ŝtelistoj, kiel ekzemple la francaj, la grekaj aŭ la italaj. Sed usonaj ŝtelistoj preferas ŝteli kvazaŭ ek de pli alta nivelo. Ni estas pli riĉaj, ol eŭropanoj, do ĉi tie preskaŭ neniu ŝtelas jakon, ŝuojn aŭ panon. Memkompreneble, mi ne konsideras malsatulojn, kiuj povas ŝteli ĉion. Tio iufoje okazas. Mi parolas pri spertaj ŝtelistoj. Ili ne bezonas eluzitan jakon aŭ aŭton. Tamen bankbileton de cent dolaroj vi ne metu iel ajn. Mi devas vin atentigi pri tio. Ĝi estos nepre ŝtelita. Ek de cent, ne, eĉ ek de kvindek dolaroj, usonanoj same preferas ŝteli, kiel en la tuta mondo. Tamen ilia plej alta nivelo estas tioma, kiun neriĉa Eŭropo eĉ ne sonĝis.
Ni reeniĝis la limuzinon kaj veturis al indianoj. En veninta krepusko griza koloro de nia aŭto estis preskaŭ sama, kiun havis pala, cindra pejzaĝo. Post du mejloj ni proksimiĝis al eniro de vilaĝo de india tribo “pueblo”, kiu loĝas en tiu ĉi loko, ankoraŭ ĝis tiam, kiam alvenis Amerikon blankuloj. Ceteraj indiĝenoj estas forpelitaj de naskiĝlokoj al rezervejoj. Aborigenoj “pueblo” restis en sia patrolando verŝajne pro tio, ke tie estis nenio donanta profiton al blankuloj: nafto, oro, karbo kaj oportunaj paŝtejoj.
Skribaĵo sur ligna tabulo sciigis, ke por konatiĝo kun la vilaĝo necesas ricevi permeson de l' triba estro. Ni baldaŭ trovis etan kabanon de la estro, kaj eniris ĝin, laŭte parolante “Bonan vesperon” (Good evening) kaj salutante per ĉapeloj. Tamen ni estis surprizitaj, ĉar apud fajrujo, en kiu brulis du ŝtipoj, kaŭris olda indiano. Rebriloj de flamo glitis laŭ lia ruĝa vizaĝa haŭto. Kun fermitaj okuloj, li similis akcipitron, dormetantan en zoologia ĝardeno, kiu iufoje duonlevas siajn palpebrojn, por, kun malamo kaj enuo, ekrigardi observantojn, ĉirkaŭigintajn ĝian kaĝon, aŭ ekŝiri indikilon kun latina enskribaĵo, atestanta pri tio, ke ĝi fakte estas akcipitro, dominanto de montaj supraĵoj.
Antaŭ ni estis persono, kiu iam fumis pacpipon aŭ militis kontraŭ invadintoj, la sangavida kaj nobla indiano. Verkistoj: kapitano Mejn Rid kaj Gustavo Emar (NB. Aimard, Gustave, franco) reale priskribis siajn indiajn personaĵojn. Infanece ni tiel ilin imagis.
Li ignoris niajn salutvortojn. Lia vizaĝo neniel reagis nian alvenon. Al nia peto, pri konatiĝo kun la vilaĝo, li rilatis indiferente kaj nur apenaŭ kapjesis, nenion parolante. Al ni proksimiĝis juna indiano kaj diris, ke la vilaĝestro estas tre olda kaj senforta, ke li baldaŭ mortos.
Elirinte el la kabano ni ekvidis grupon da knaboj ĉe nia limuzino. Indiidoj estis nigraokuloj, kun rektaj nigraj haroj, ties malgrandaj nazoj havis ĝibetojn kaj haŭta koloro similis koloron de rusa kvinkopeka monero. Ili rigardis nin, kaj en iliaj okuloj forestis timo. Al ni ŝajnis, ke ili kondutas, kiel junaj leonidoj. Unu “leonido”, cetere, aliris al ni kaj fiere postulis kvin cendojn. Post kiam ni neis lian postulon, li ne ekpetaĉis, sed turnis sin kun malestimo.
Nin ĉirkaŭigis rimarkindaj loĝejoj. En la vilaĝo loĝas ĉirkaŭ unu milo da rezidantoj, kaj ĉiuj dislokiĝis en tri konstruaĵoj. Tiujn grandajn, argilajn domojn konsistigas apartaj ĉambretoj, aligitaj unu al la alia je kelkaj etaĝoj. La domegoj havas terasojn kun plataj tegmentoj. Oni povas translokiĝi de unu etaĝo al la alia nur per ordinara eskalo. Antaŭe, dum militbataloj, oni kaŝis eskalojn, kaj tio transformigis domegojn en neakireblajn fortikaĵojn. Tiu ĉi kutimo konserviĝis ĝis nun, kvankam cirkonstancoj jam tute ŝanĝiĝis.