— Mi volis muziki kaj kanti kune kun du miaj amikoj, sed ili ne alvenis. Mi, verdire, ne scipovas kanti sole.
Ĉiuj ekridegis kaj ni ankaŭ. La vakero mensogis pri tio, ke li ne scipovas kanti, ĉar li volis ĝojigi alvenintojn.
En koncerto ankaŭ ĉeestis juna negro, kiu lerte dancis. Matene ni lin renkontis ĉe kabano, en kiu ni pasigis nokton. Li balais aleon. Disiginte siajn grandajn grizajn lipojn, li ekdeziris al ni bonan matenon. Ni eksciis, ke ĉiuj artistoj, partoprenintaj la koncerton, estis servistoj de la kampadejo.
Ni rapide ekpaŝis al la kanjono.
Imagu vi jenon. Iu kvazaŭ subtranĉis montan ĉenon, renversis kaj enpremis ĝin en la glatan, kovritan per arboj, teron. Poste la montan ĉenon oni eligis. Restas, kvazaŭ ĝia renversita formo aŭ malaj montoj. Tio estas Granda Kanjono, gigantaj disŝiroj de grundo.
Montojn oni kutimiĝis observi de malsupre. La kanjonon necesas rigardi de supre. Vidaĵo de Granda Kanjono estas tute unika, kaj nenie en la mondo io simila ekzistas. Ni delonge restis ĉe rando de tiu majesta abismo. Ni, kvaropo de babilemuloj, diris neniun vorton. Tre profunde traflugis malrapide birdo, kvazaŭ tranaĝis fiŝo. Ankoraŭ pli profunde, apenaŭ videbla pro ombro, fluis rivero Kolorado (Colorado).
Granda Kanjono reale estas grandioza nacia parko, okupanta centojn da kvadrataj mejloj. Samkiel ceteraj naciaj parkoj aŭ rezervejoj, ĝi estas perfekte aranĝita. Hoteloj kaj vojoj, livero de presaĵoj, fotaĵoj, mapoj, informiloj kaj buŝaj eksplikoj estas tre bonaj. Ĉi tien usonanoj ŝatas alveni tutfamilie por ripozi, des pli, ke prezoj en hoteloj kaj en manĝejoj estas samaj, kiel aliloke. Vizito kostas unu dolaron. Post pago, oni algluas al antaŭa vitro de aŭto buntan etikedon, kaj vizitanto rajtas loĝi kaj migri en la parko laŭdezire almenaŭ tutan jaron.
Estus bone, se ni malleviĝus en profundon de la kanjono kaj travivus en traba kabano kun centra hejtado almenaŭ duonjaron, inter ĥaoso de naturo kaj ideala priservado, sed mankis tempo. Ni nur sukcesis ĉirkaŭveturi la kanjonon per aŭto.
Subite ni ekvidis strangan funebran procesion. Laŭ perfekta aleo de l' parko tre malrapide moviĝis aŭtomobilo kun ĉerko. Post ĝi defilis homoj kun blankaj ledaj antaŭtukoj. Iuj sur ŝultroj portis bastonojn. Malantaŭ de la procesio senbrue veturis ĉirkaŭ tridek malplenaj aŭtoj.
Oni adiaŭiĝis kun olda vakero, servinta en la parko. La olda vakero dum vivo estis framasono, kaj do homoj en blankaj antaŭtukoj ankaŭ estis framasonoj. Bastonoj estis stangoj de flagoj. Ni ekakompanis la funebran procesion. El arbaro ekaperis damao kaj timeme ekrigardis amason da aŭtoj. Ĉasado en la parko, certe, estas malpermesita, kaj do la damao ne timis pafon. Ĝi volis transiri la vojon, sed ĝin fortimigis benzina fiodoro. Finfine la damao fajne transsaltis la vojon, kelkfoje aperis inter arbetaro ĝia silueto kaj iĝis nevidebla.
— Sinjoroj, — diris Adams, — ne eblas plu prokrasti. Necesas elverŝi akvon el radiatoro kaj enverŝi likvaĵon rezistan al frosto. Noktoj jam iĝis malvarmaj, kaj do akvo povas glaciiĝi. Tiam la radiatoro difektiĝos. Ĉi tie, en la parko ni trovis varmetan garaĝon, sed mi ne estas certa pri tio, ke sekvontan nokton ni trovos la saman.
En garaĝo ni vidis ies limuzinon trafintan akcidenton. Tra plafono de “bjuik” (buick) penetris dikaj branĉoj de arbo. Motoro premis sidlokon de ŝoforo. Ene troviĝis branĉetoj kaj verdaj folioj. La ŝoforo de “bjuik” ekdormis, kiam li direktis la limuzinon. Tio iufoje okazas en Usono. Glata ŝoseo, lulado de aŭto, dumtaga laco — kaj homo ekdormas, nerimarkante tion mem. Vekiĝo preskaŭ ĉiam okazas terura. “Bjuik”, kiun ni vidis, enpuŝiĝis arbon tiel forte, ke en loko de katastrofo oni ne sukcesis difini, kie komencas produkto de “General Motors” kaj kie finiĝas produkto de la naturo. Feliĉe, dorminta ŝoforo ne nur restis viva, sed entute ricevis neniujn vundojn. Ni ekrigardis s-inon Adams. Kvankam ŝi neniam ekdormis dum movado, sed sur niaj vizaĝoj estis skribita kvazaŭ averto.
Diversajn imponajn vidaĵojn ni observis, veturante ĉirkaŭ la kanjono. Bluroza matena vualo jam malaperis. Ni kelkfoje haltis ĉe barieroj kaj rigardis la abismon. Nun ĝi havis abrikotan koloron. Sub ni, distance unu mejlon, vidiĝis la heliĝinta rivero. Ni kriis tutforte por aŭdi eĥon. Kaj longe niaj moskvaj voĉoj saltis inter rokoj, revenis kaj reflektis en la spaco.
Fine ni atingis elirejan budon. Kontrolisto forestis. Hodiaŭ estis granda usona festo “Danka Tago” (Thanksgiving Day) kaj do multaj servistoj ne laboris. Tamen sur vitron de l' budo kontrolisto aligis noteton: “Ĝis revido. Venu ĉi tien denove”.
– Ĝentlemanoj, — edife diris s-ro Adams, — enskribu ĉi tion en viajn agendojn.
Kaj li komencis interese rakonti pri usona servado. Li multon sukcesis rakonti dume ni traveturis kvardek mejlojn for de la budo. Tiam li levis sian brakon al okuloj kaj tuj rigidiĝis.
— Bekio, — diris li apatie, — ĉu vi eltiris mian horloĝon el sub kuseno?
— Ne, — respondis Bekio, ĵetinte edzon akran rigardon.
— Ho, ho, — ekĝemis sinjoro Adams, — ne rigardu min tiel, mi petas. Tion ne eblas fari. Rigardu sole ŝoseon.
— Vi restigis la horloĝon en la kampadejo, — diris s-ino Adams rigardante ŝoseon.
— Ne, ne, Bekio, — pli emocie replikis Adams, — mi ne restigis ĝin en la kampadejo, mi forgesis ĝin sub kuseno.
Ni haltis. Klariĝis, ke la horloĝo kostas dudek kvin dolarojn. Sed tio ne estis plej grava. Malfeliĉo estis tio, ke ĝi estis donaco de s-ino Adams mem al ŝia edzo.
Ni komencis kalkuli kaj kompari perditan tempon, okdekmejlajn distancon, koston de benzino kun la forgesita horloĝo. Rezulte superis tio, ke ĝi estis valora memoraĵo.
Tamen ni ne revenis la kampadejon. El gazolina stacio ni telefonis al la kampadejo kaj informiĝis pri tio, ke servisto, ordigintan nian kabanon, jam foriris kaj se li trovis la horloĝon, do li nepre redonos ĝin al administracio.
— Bone, — diris sinjorino Adams, — tiuokaze ni ne revenu al la kampadejo. La horloĝon oni elsendu al ni en San-Franciskon, poŝtrestante.
Administranto, kun kiu ni telefonis, samtempe petis redoni ŝlosilon de l' kabano, kiun ankaŭ forgesis s-ro Adams. Bekio malaprobe ekrigardis la edzon kaj promesis redoni la ŝlosilon perpoŝte.
Post tiuj okazoj ni du horojn veturis tute silente.
La dudeksepa ĉapitro. Viro en ruĝa ĉemizo
El Granda Kanjono ni aŭtis laŭ nova, ankoraŭ nedifektita vojo. Altaj kaj densaj arbaroj de l' nacia parko iom post iom malaperis. Ilin substituis flavaj rokoj, post kiuj denove disvastiĝis dezerto. La ŝoseo malleviĝis per oblikvaj kurbiĝoj. Ĝi apartenis al rimarkinda speco de usonaj vojoj, tiel nomataj: “pitoreskaj vojoj” (scenic road). Oni konstruis ĝin ne nur oportuna, firma, vasta kaj sendanĝera dum pluvo, sed ankaŭ atingis tion, ke dum ĉiu ĝiro vojaĝanto povu admiri novajn, diversajn vidaĵojn de sama pejzaĝo.
— Ne, serioze, ĝentlemanoj, — parolis s-ro Adams, ĉiuminute elŝovinte sin el la limuzino, — vi ne volas kompreni, kio estas usona servado. Ĝi estas plej alta grado de priserva scipovo. Vi ne bezonas grimpi laŭ rokoj por trovi oportunan vidpunkton. Vi ĉion povas observi side en aŭto. Sekve, aĉetu aŭtomobilojn, aĉetu gazolinon, aĉetu oleon!
Ni kutimiĝis al dezertoj, kaj do la novan ni renkontis kun plezuro. Ĉi tie estas limo de rezervejo de nomada india tribo “navaho” aŭ alie “navajo”. Ĝi estas unu el plej multenombraj indiaj triboj. Ĝi kalkulas sesdek mil personojn. Antaŭ kvin jaroj ĉi-areo estis tute neatingebla, kaj nur antaŭnelonge, post konstruo de la ŝoseo, ĉi tien komencis veni turistoj.
Navaho-anoj malamas kaj malestimas “blankvizaĝajn fratojn”, kiuj dum jarcentoj buĉadis ilin, pelis ilin en maloportunajn lokojn kaj finfine enigis en la senfruktodonan dezerton. Malamo troviĝas en ĉiu rigardo de indiano. Ili ne deziras akcepti kulturon de blankuloj.