En la urbo ni restis ankaŭ por matenmanĝi en apoteko matenmanĝon N3 (breakfast N3) kaj lasis ĝin ĉirkaŭveturinte skvaron kun lanternoj. Ni faris tion tre haste kaj hazarde trafis straton kun kontraŭdirekta trafiko, sekve malplenumis lokajn trafikregulojn. Al ni tuj alveturis polica aŭtomobilo. Policano ordonis al ni halti.
— Mi estas ege, ege kulpa (I'm very, very sorry) — diris s-ino Adams maldikavoĉe.
— Mi tre, tre petas pardonon!
— Tre, tre, sinjoro oficiro! — subtenis ŝin s-ro Adams.
Ĉi-foje ni ankaŭ ne ricevis teruran avizon (ticket). Policano estis kontenta pro tio, ke naivaj novjorkaj provinciuloj investis lin “oficiro”, kaj do li sole faris diskurson pri lokaj trafikreguloj en Las Vegaso, kiun s-ro Adams aŭskultis kun granda atento:
— Certe, sinjoro oficiro! Jes, sinjoro oficiro! Sendube, sinjoro oficiro!
Fine la policano indikis al ni vojon en Boulder-urbon (Boulder city).
Preterveturinte tri blokojn, ni rimarkis polican aŭtomobilon atingintan nin. Ĉu “sinjoro oficiro” ŝanĝis sian decidon kaj tamen volas enmanigi avizon? Sinjorino Adams akcelis movadon, sed policana “pakard” (packard) rapide atingis nin kaj “sinjoro oficiro”, elŝovinte sin el fenestro, diris:
— Sinjorino! Mi sekvis vin por konvinkiĝi pri tio, ke vi ne perdos ĝustan vojon. Tamen tio bedaŭrinde okazis. Vi preterveturis du troajn blokojn.
— Grandan, grandan dankon (Thank you very, very match)! — ekkriis s-ro Adams kaj trankviliĝinte ekspiris.
— Very, very! — subtenis lin s-rino Adams.
— Very match! — replikis ni, samkiel eĥo en Ziona kanjono.
Ĝis Boulder-urbo estis nur tridek mejlojn, kaj post kvindek minutoj ni jam haltis ĉe federala budo, simila al la ceteraj, situantaj ĉe enirejoj de usonaj naciaj parkoj. Ĉi tie budo staris ĉe enirejo de la urbeto, fondita dum konstruado de plej potenca digo en la mondo sur rivero Kolorado. En budo oni donis al ni paspermesilon, sur kiu estis enskribitaj reguloj por vizitantoj de la konstruejo, kaj ni enveturis la urbeton.
Estis strange, ke ni malmulton aŭdis en Usono pri konstruado de la digo. Periodaĵoj pri ĝi preskaŭ nenion skribis, kaj sole pri fino de konstruado, kiam ĉi tiean inaŭguradon venis prezidanto Rusvelt (Roosevelt), oni aperigis kurtan filmon. Ni spektis ĉi tiun kronikon kaj lia diskurso fiksiĝis en nia memoro. Li parolis pri signifo de agado de federala registaro. Li laŭdis iujn guberniestrojn kaj senatanojn, kontribuintaj al konstruado de la digo, sed li nenion diris pri personoj, kiuj projektis kaj konstruis ĝin, ĉi tiun grandan monumenton prezentantan venkon de homo super la naturo.
Nia vizitado de Bouldera digo, krom ebleco per siaj okuloj vidi la teknikan miraklon, ankaŭ ebligis renkonti inĝenieron Thomson, unu el malmultenombraj ceteraj, usonaj inĝenieroj, kiujn dekoraciis sovetia registaro per ordeno de “Laborista Ruĝa Flago”.
Blankaj konstruaĵoj de l' urbeto okulblindige reflektis la eternan dezertan sunon. Kvankam ili estis konstruitaj nur por provizora loĝado kaj nuntempe ties duono estis malplena, kaj baldaŭ tute malpleniĝos ties resto, kaj la urbeto, probable, estos ruinigita. Tamen ĝi plaĉis al ni pli, ol ĝiaj fratoj, similaj al Gallopo, konstruitaj por ĉiam. En ĝi estis tre multe da gazonoj, florbedoj, korbopilkaj kaj tenisaj ejoj.
Ni renkontis s-ron Thomson en hotelo kaj tuj ekpaŝis kune al konstruejo.
Thomson, ĉefinĝeniero pri muntado de “Ĝenerala Elektro” (General Electric) estis maldika, kvardekjara viro kun longaj nigraj okulharoj kaj tre viglaj okuloj. Malgraŭ ripoztago (ni venis dimanĉe), sur li estis laborista pantalono kaj kurta ŝama jako kun zipo. Oni diris al ni, ke li estas unu el plej spertaj, kaj povas esti, plej sperta ĉefmuntisto en la mondo, kvazaŭ la monda ĉampiono pri muntado de kolosaj generatoroj.
La ĉampiono havis sunbrunajn manojn, kiujn kovris kaloj kaj freŝaj grataĵoj. Thomson maturiĝis en Skotlando. En lia senriproĉa angla prononco aŭdiĝis malsimila skota “r”. Dum (NB. la Unua) mondmilito li servis kiel brita piloto. Lia vizaĝo konservis videblan tristecon, kiun ofte havas militveteranoj. Li fumas pipon, kaj iufoje, laŭ malnova milita kutimo, mem rulumas cigaredojn el flava papero.
Lia fako preskaŭ separis lin de lia patrolando, almenaŭ tio ŝajnis al ni. Ĉar li estas brito, oficas en usona kompanio kaj migras tra la tuta mondo. Probable, ekzistas neniu kontinento, en kiu sinjoro Tomson ne muntis kelkajn maŝinojn. En USSR Tomson troviĝis sep jarojn, laboris en Stalingrado kaj en Dneprostroj-o (NB. hidroelektrostacio sur rivero Dnepro, nun en Ukrainio), meritis ordenon de “Laborista Ruĝa Flago”; kaj nun ĉi tie, en dezerto, sub la varmega suno muntas generatorojn de Bouldera digo. Ĉi tie li laboros ankoraŭ unu jaron. Kio estos poste? Li ne scias. Supozeble lin “Ĝeneral Elektrik” oficsendos Sudan Amerikon, aŭ en Hindion, Aŭstralion aŭ en Ĉinion.
— Mi tre volus viziti denove USSR-on, — diris Tomson, — kaj observi nunan situacion. Ja mi restigis en via lando ereton de mia koro. Bedaŭrinde, mi, kune kun mia edzino, ne havas idojn, do mi nomas tiel miajn muntitajn maŝinojn. En Rusio troviĝas kelkaj miaj idoj, plej amataj idoj. Kaj do mi volus vidi ilin.
Li komencis rememori personojn, kune kun kiuj li laboris.
— Mi neniam forgesos minuton, kiam muntado en Dneprostroj-o estis finita kaj mi proponis al Vinter (Winter) premi konektilon, por ke lia mano ekfunkciigu generatorojn. Mi diris tiam: “Sinjoro Vinter, supo estas preta”. En okuloj de Vinter estis larmoj. Laŭ rusa kutimo ni interkisis unu la alian. En Rusio estas multe da spertaj inĝenieroj, sed Vinter estas tute unika figuro. La samajn, kiel li mem, oni povas kalkuli per fingroj de unu mano. Kio li estas nun? Kie li?
Ni diris, ke nuntempe Vinter estras Glavhidroenergostroj-on.
— Tio meritas bedaŭron, — diris Tomson. — Ne, tiu spertulo ne devas ofici en kancelario.
Ni klarigis, ke Glavhidroenergostroj-o ne estas kancelario, sed io tre pli grava.
— Mi tion komprenas, — respondis Tomson, — tamen, ĉi-afero ne taŭgas por sinjoro Vinter. Li estas marŝalo. Li devas ĉeesti militkampon. Li devas estri iun konstruadon. Mi scias, ke vi nun multon konstruas. Pasis jaroj, kaj do nun oni povas konversacii pli malkaŝe. Plimulto de niaj inĝenieroj ne kredis, ke la unua kvinjara plano prosperos, ke viaj netrejnitaj laboristoj kaj junaj inĝenieroj kapablos iam ekposedi komplikajn teknologiajn procesojn, precipe la elektroteknikajn. Sed, tion vi atingis! Nun ĉi-fakton neniu rajtas nei.
Tomson petis s-inon Adams lasi ŝoforan sidlokon, por ke li direktu la aŭton, ĉar antaŭe estis danĝera vojparto, kaj li lerte ekkondukis ĝin laŭ kapturna krutaĵo al fundo de la kanjono.
Dum malleviĝado kelkfoje aperis aspekto de la digo.
Imagu montan riveron Koloradon, fluantan laŭ fundo de grandega ŝtona koridoro, kies muroj estas altegaj, preskaŭ vertikalaj, nigraruĝaj rokoj. Ties alteco superas sescent kvindek futojn. Inter du faritaj de la naturo muroj, hommanoj konstruis el ferbetono la trian muron, barantan fluadon de l' rivero. Ĉi-muro estas duoncirkla kaj similas hardiĝintan akvofalon.
Post kiam ni admiris la dignon de malsupre, ni leviĝis supren, por rigardi ĝian supraĵon. Tomson petis nin paŝi nur laŭ dekstra flanko. De sur grandega alteco ni ekvidis sekigitan fundon de l' kanjono kun postsignoj, kiujn restigis la unika konstruado: eroj de formujoj kaj cetera konstrua rubo. Al fundo malrapide descendis kargovagono, alligita al ŝtala kablo.
— Nun eblas transiri al maldekstra flanko, — diris sinjoro Tomson.
Li anticipe preparis interesan efekton. Maldekstren de l' digo situis abunda, pura malvarmeta lago. Kiam s-ro Tomson atingis mezon de l' digo, li vaste disŝovis siajn gambojn de ambaŭ flankoj de blanka linio.