— Ну, што маўчыш, Цёмны? Ці табе нагадаць, дзе і з кім ты сустракаўся?
Сухота зразумеў, што гэта — канец, і, ужо не валодаючы сабой, зваліўся на калені:
— Панове. прабачце, таварышы! Усё раскажу. Я ж нікому шкоды не прычыніў! Спалохаўся… абяцалі жыццё захаваць…
— А вось мы табе не абяцаем. Раскажы суду ўсё: і як здраднікам стаў, і як служыў фашыстам.
Сухота заплакаў. Размазваючы слёзы па твары, пачаў гаварыць:
— Немцы знайшлі ў мяне чырвонаармейскі шынель і сказалі: ці ў паліцыю ўступай, ці расстраляем.
— Дзе ўзяў? — спытаў Лапко.
— Яшчэ ў сорак першым, калі немцы толькі прыйшлі, адзін баец-акружэнец аддаў.
— Так проста і аддаў? Не веру. Круціш штосьці!
— Не, не кручу. за збан малака выменяў.
— Так, кажы далей!
— Ну, што тут далей? І сам не заўважыў, як з мяне даносчыка зрабілі. Мянушку далі — Цёмны.
Да Лапко падышоў Дубасін, штосьці спытаў. Той моўчкі кіўнуў. Дубасін звярнуўся да Сухоты:
— Гэта той баец, які ў Круталевічаў хаваўся?
Пытанне заспела Сухоту знянацку, і ён ледзь не адказаў «так», але тут жа спахапіўся:
— Не ведаю, той ці не той.
Дубасін павярнуўся да Лапко, усхвалявана сказаў:
— Я добра памятаю, як немцы акружылі хату Круталевічаў, вывелі адтуль параненага ў нагу чырвонаармейца, ён моцна кульгаў. Тады ўсіх Круталевічаў: дзеда, бабулю, іх дачку, траіх унукаў і таго пакалечанага немцы за вёскай расстралялі. Людзі казалі, што хтосьці падказаў фашыстам. Аказваецца, гэты прыхвасцень навёў!
Тамкоў спытаў у Сухоты:
— Ты падказаў?
— Не. не, не казаў.
— А ну, набрыдзь, праўду ў вочы рэж, не то горш будзе!
Сухота расплакаўся:
— Таварышы. прабачце. я спалохаўся. крывёй віну загладжу. прабачце, малю вас.
— Адказвай: ты паведаміў пра чырвонаармейца? Толькі не круці! Адно слова няпраўды? — і каюк табе.
Сухота выдушыў з сябе:
— Яны б самі знайшлі, у кожнай хаце ўсё дагары нагамі перавярнулі, зброю шукалі.
— Брэшаш, гад печаны! — умяшаўся Дубасін. — Не лазілі яны ў кожную хату, а адразу да хаты Круталевічаў накіраваліся. — Ён павярнуўся да партызан: — Людзі добрыя! Мне цяпер ясна і іншае. Не прайшло і тыдня пасля расстрэлу чырвонаармейца і гэтай беднай сям’і, як немцы і паліцаі зноў уварваліся ў вёску. Гэтым разам ад іх злачынных рук загінулі два настаўнікі, бухгалтар, тры калгасныя брыгадзіры. Магу цвёрда сказаць, таварышы: тут не абышлося і без гэтага ўблюдка.
Славін і Тамкоў пераглянуліся. Панчанкаў, які ўвесь час уважліва сачыў за Дубасіным, бадай, зразумеў, што перад ім стаіць не варожы лазутчык, а свой чалавек, хоць некалькі і дзіўны на першы погляд, аднак сапраўдны партызан. Сяргей збянтэжана апусціў вочы. Ён цяпер не мог не ўспомніць, як горача пераконваў Уладзіміра Славіна, што калі ўжо і ёсць у атрадзе здраднік, то ім павінен быць гэты падазроны чалавек.
Тамкоў спытаў:
— Сухота! Што ты можаш сказаць?
Той, ледзь выціскаючы з сябе словы, прызнаўся, што Дубасін кажа праўду.
Лапко задаў наступнае пытанне:
— Раскажы, як у наш атрад прабраўся?
— Хенікер загадаў.
— Калі?
— Калі іх машыны пачалі падрывацца. Ён выклікаў і сказаў, каб да вас у атрад пайшоў.
— Як ты даносіў пра тое, дзе міны пастаўлены?
— Пасля мініравання дарогі я заўсёды дахаты адпрошваўся, а ў сапраўднасці да обер-лейтэнанта бегаў.
— Што ты яму гэтай ноччу паведаміў?
— Што будзем мініраваць дарогу і мост знішчым.
— Месцы мініравання паказаў?
— Так.
— Казаў, што атрад пасля аперацыі сыдзе з гэтых месцаў?
— Сказаў, што на злучэнне з галоўнымі сіламі сыдзем.
— Якое заданне атрымаў?
— Ісці з вамі і, як толькі з’явіцца магчымасць, паведаміць пра сябе любому нямецкаму афіцэру.
— Ясна? — Лапко абвёў поглядам партызан. — У каго ёсць пытанні да здрадніка?
Сухота хутка падпоўз да Тамкова:
— Пашкадуеце, далібог, загладжу сваю віну. Выканаю любое заданне. Магу схадзіць да іх, прывабіць сюды, а тут мы іх перастраляем.
— Кінь, поскудзь! У тваёй дапамозе не маем патрэбы. Перастраляем і самі. — Андрэй Лявонцьевіч ботам адпіхнуў у бок Сухоту. — Які будзе прысуд здрадніку?
Усё як адзін адказалі:
— Смерць!!!
Пасля таго як адвялі паліцая, Тамкоў распарадзіўся:
— Збірайцеся, таварышы, у дарогу. Аперацыю правядзём не заўтра ўначы, а сёння.
Усе выйшлі з зямлянкі. Праз гадзіну база апусцела. Лапко з Тамковым параіліся і вырашылі мініраваць дарогу не на тым участку, дзе было запланавана, а зусім у іншых месцах. Неабходнасць у фальшывым нападзе каля вялікага моста адпадала. Значыць, зараз можна было накіраваць галоўныя сілы атрада да далёкага моста, які мае важнейшае для немцаў значэнне.