— Вы бачыце? — пачуўся ў навушніках усхваляваны голас капітана. Загадкавы прамень рабіўся ўсё больш магутны і яркі. Прабегшы па папялістым пласкагор'і, вялікі светлавы струмень уваткнуўся ў змрочную паласу раўніны, даякой і накіроўваліся нашы катэры. Ледзьтолькі мы пераадолелі горны хрыбет, зорка на дыску Сакста, пацямнеўшы, патухла, тут жа неба зацягнула бела-ружовымі аблокамі.
Мы павялічылі хуткасць нашых катэраў. Але прайшло яшчэ даволі шматчасу, першчым, пакінуўшы па-за кармою перадгор'е, мыдасягнулі цёмнай даліны. З вышыні птушынага палёту яна выглядала чорна-крывавым бурлівым акіянам. Вялізная вадкая маса, якая напаўняла нізіну, цягнуласяда самага гарызонту. Яна ўспухала, бурліла, пенілася, узнімалася ў неба гіганцкімі ружовымі пратуберанцамі і фантанамі, якія рассыпалі рознакаляровыя іскры і тут жа падалі маленькімі агнявымі каметамі, утвараючы пасярод чорнай вадкай гладзі барвовыя рэчкі і азёры. Мы не зводзілі вачэй з гэтага велічнага казачнага відовішча.
— Лава! — прагучаў у дынаміку захоплены голас Вольгі.
— Першасны акіян, — удакладніў капітан. — Сумесь усемагчымых хімічных злучэнняў з вадароднай плазмай!
Ягоны апарат нырнуў уніз, ледзь не капатаваўшы на вялікую барвовую хвалю. Праз імгненне Зураў выраўняў катэр, даў поўны газ і з гулам паімчаўся над цёмным морам. Там, дзе ён пралятаў, у неба ўзвіваліся дзесяткі, сотні лёгкіх вугальна-чорных сілуэтаў. Быццам пушынкі, слізгацелі яны над парэчкавай вадкасцю. Некаторыя стварэнні праляталі зусім блізка ад нашых з Вольгай катэраў, і мы з непрыхаванай цікаўнасцю разглядвалі іх. Перад намі праплывалі слаістыя дыскі і авалы, пульхныя, як булкі, шары, піраміды, конусы, крыжы, квадраты, проста формы, якія нават цяжка апісаць, настолькі незвычайны быў іх выгляд. Былі тут і нашы добрыя знаёмыя «медузы». Праплываючы пад крылом майго апарата, адна з іх ледзь не зачапіла сваім празрыстым плаўніком назіральнае акенца. Я не стрымаўся, грукнуў магнітнай пасткай. Чароды, якія ўзляцелі першымі, ужо ледзь віднеліся на гарызонце, быццам дымчатыя аблокі, раставалі ў зеніце. Безумоўна, гэта былі жывыя істоты, няхай і вельмі прымітыўныя, якія не валодалі розумам. Але ўсё ж на Аэсце існавала жыццё. I ягонымі калыскаю і пажыўным булёнам быў чорна-барвовы першаакіян.
— Вяртаемся, — аддаў кароткі загад капітан, катэр якога выплыў з-за грэбеня высокай хвалі. — Я ўзяў пробы.
— Вось здзівіўся б Пётр Трафімавіч, — з запалам прамовіла ў мікрафон Вольга, — калі б убачыў гэткае...
— Бадай што, — згадзіўся я з, дзяўчынай, змаўчаўшы пра жывую «медузу», якая нудзілася ў пастцы майго катэра.
Мы заспяшаліся на базу. Наша місія на Аэсце была закончана. Мы вярталіся на Сакст...
Раздзел сёмы ПАШЧАДРАКОНА
1. Куфэрак Афіны
На наступны дзень пасля прылёту на Сакст мы сабраліся ў кают-кампаніі. На шчасце, за час нашай адсутнасці на зоркалёце ў гэты раз не здарылася нічога надзвычайнага — Віхрын і Лукаў сустрэлі нас у шлюзе. Здабыты намі на Аэсце матэрыял быў дастаўлены ў лабараторыю, і пасля першапачатковай навуковай апрацоўкі і класіфікацыі мы прыступілі да яго аналізу, усеўшыся ў крэслы вакол вялікага пляскатага экрана і папярэдне прагледзеўшы зробленыя на Аэсце здымкі.
— Пачнём з акіяна, — прапанаваў Зураў, як толькі люстэрка патухла і ўспыхнула яркае дзённае святло. — Вашы думкі, меркаванні?
— Даволі расплывістыя малюнкі, — сказаў Лукаў, які сядзеў побач з Віхрыным. — Але, бясспрэчна, гэта вельмі актыўнае рэчыва...
— I вельмі пажыўнае, — дадаў Віхрын. — Вадарод, гелій, жалеза, золата, вальфрам... Усяго звыш пяцідзесяці элементаў у самых разнастайных спалучэннях...
— Падобна, гэтая сумесь варыцца ў нетрах планеты, — зноў падаў голас Лукаў, — у выніку дзеяння высокай тэмпературы і страшэннага ціску, і пасля ўжо працякае на паверхню. Хаця нельга выключыць, што акіян — прадукт першаснага воблака, з якога ўтварылася планета. Але ў любым выпадку менавіта ён — крыніца жыцця на Аэсце, так званае ягонае пажыўнае асяроддзе...
— Што тычыцца самога жыцця, — задуменна прамовіў капітан, —' здымкі пакуль даюць нам пра яго толькі цьмянае ўяўленне...
— Назавём гэтыя істоты аэсамі, — прапанаваў Лукаў.
— Цудоўна, — сказаў Зураў. — Што гавораць пра іх першыя назіранні? — Стомленыя вочы капітана ўважліва зірнулі на Вольгу. — Паслухаем біёлага.
З уздыхам дзяўчына паднялася з крэсла. Паволі прайшла да вялікага відэа, устаноўленага ў канцы залы. Экран асляпляльна заззяў, потым затуманіўся пералівамі фарбаў, на ім з'явілася выява «медузы», якую я злавіў на Аэсце.