— Адчуваю? — ледзь чутна прашаптала Вольга. — Здаецца, са мною ўсё добра. Толькі галава крыху кружыцца. А дзе Віхрын? Чаму я не бачу яго?..
Зураў вымавіў з цяжкасцю:
— Ён... загінуў...
Гучны трэск, які пачуўся ў навушніках нашых шлемаў, прымусіў нас пераключыцца на далёкую сувязь. Нас выклікала база.
— Першы! Першы! Дзе вы? — загучаў металічны голас Сарторыка. — Чаму не адказваеце? Што там у вас зноў здарылася? Першы! У мяне тэрміновае паведамленне!..
— Сарторык, я — Першы! — нягучна кінуў у мікрафон Зураў. — Я слухаю цябе.
— Капітан! Тут здарылася такое! — хутка загаварыў Сарторык. — Рухавікі!.. Вы толькі ўявіце сабе, яны раптам запрацавалі!.. Самі і ўсе адразу!
— Здаецца, нам прапаноўваюць выбірацца адсюль, пакуль цэлыя, — ціха прамовіў Лукаў які падышоўда нас.
— Сарторык, мы вяртаемся на базу, — Сказаў у мікрафон Зураў і адключыў сувязь. Мы ўзялі Вольгу на рукі і накіраваліся да планеталёта...
4. Развітальная сімфонія
Пад маркотны спеў навігатарскіх прылад і аглушальны роў разрэджанага паветра за бортам наш зоркалёт упіўся ў апраметную нябесную чарнату Ледзь толькі мы пераадолелі прыцягненне планеты, кіраванне караблём узяў на сябе аўтапілот. Мы вярталіся на Зямлю. Ілюмінатар перад намі напаўняўся зоркамі. Але частку бакавога люстэрка засланяў вялікі попельны дыск Сакста, пазіраючы на які, мы зведвалі лёгкае пачуццё суму і журбы. Пануры і задуменны, ён, бы той стомлены вандроўнік, маўкліва плыў пасярод чарнільнай цемры.
— Вось і ўсё, — цяжка ўздыхнула Вольга. — Здаецца, мы ніколі ўжо больш не пабываем тут...
— I ўсё ж, мне шматчаго пакуль не зразумела ва ўсёй гэтай гісторыі, што здарылася з намі, — адарваўшыся ад ілюмінатара, прамовіў Лукаў. — Напрыклад, «Аталанта»... Яна церпіцьбедства. Ім даюць прытулак. Але яны, як цяпер мы ведаем з запісаў іхняга капітана, трэбуюць той гасціннасцю, якую да іх праявілі, і справядліва атрымліваюць па заслугах... Тут усё проста. Але чаму быў пашкоджаны беспілотны «Аэрон»? — Павярнуўшыся, кібернетык запытальна зірнуў на мяне. — I як вы, Андрэй Мікалаевіч, здагадаліся, што перад намі не проста машына, а цэлая гіганцкая штучная сістэма?
— Мыслячая сістэма, заўважце, — паправіў я Лукава, не падымаючыся з крэсла, — прызначэнне якой сеяць і ахоўваць жыццё. I не яе віна, што мы, зямляне, парушылі яе штодзённы і звыклы цыкл працы. Што датычыцца «Аэрона»... то тут не ўсё так проста, — спакойна прамовіў я і зірнуў у ілюмінатар. Саксту ім свяціўся вялікім агністым шарам. Шырокі непраглядны аранжавы пояс воблачнасці агортваў ягоны экватар, полюсы ж пазначаліся попельна-чырвонымі водбліскамі. Здавалася, мыслячы волат быў у роздуме.
— Давайце, глянем на тое, што здарылася з ім, як бы з боку, — ціха працягнуў я. — Дык вось, з'яўленне на планеце нашага зямнога беспілотнага апарата. Сакст уважліва назірае за ім. Ён сузіральнік і творца па сваёй прыродзе, таму ветліва дазваляе «Аэрону» вывучаць сваю паверхню. Але наша станцыя, як мы ведаем, дзейнічае па строга зададзенай праграме. Памятаеце, наш першы аглядяе, усаджаны ў зямлю разак? Ёй загадана ўзяць пробу грунту планеты — глыбінную пробу. I калі б станцыя зрабіла гэта, яна б разбурыла абалонку Сакста. Тут вось і пачуўся крык, які мы палічылі за сігнал «прыцягнення ўвагі». Але на самай справе гэта быў менавіта крык — заклік не ўчыняць задуманага. На жаль, ён не быў пачуты. I Сакст проста быў вымушаны бараніцца, як і ў выпадку з Віхрыным...
— Значыцца, у сваім тэрміновым паведамленні аб выяўленні радые-імпульсаў «Аэрон» даў дакладныя каардынаты крыніцы С-17, іншымі словамі — Сакста, — ціха прамовіў Лукаў. — I менавіта гэта навяло вас надумку...
— Што перад намі нешта іншае, чым проста невялікая, апаленая сонцам, планета, — сцвярджальна кіўнуў я галавою. — I яшчэ здагадка Аляксея Міхайлавіча пра магчымае жыццё на Аэсце, якая неўзабаве атрымала бліскучае пацвярджэнне. Заставалася толькі ўсё звязаць з запісамі капітана Хорста... I першай гэта зрабіла Вольга, — кіўнуў я галавою на дзяўчыну, што сядзела побач з экранамі далёкага агляду.
— Ну, а гісторыя з намі куды прасцейшая, — нягучна прамовіў капітан, які стаяў каля лабавога ілюмінатара і ўзіраўся ў бязмежную чорную касмічную далеч. — Наш зоркалёт пры падлёце да Сакста выпадкова трапляе ў поле дзеяння ягонага сілавога выпраменьвання, церпіць бедства. Нас выратоўваюць, пасадзіўшы на планету. I далей — атаясамліваюць з экіпажам «Аталанты». Адсюль ужо і ўсе нашы беды, гэтая апошняя праверка...
— I калі б перад намі была не разумная штучная субстанцыя, не цяжка ўявіць сабе зусім іншы для нас фінал, — ціха дадаў Лукаў.