Орская крэпасць 1847 —
Масква 1858
***
Дзіўлюся сам. А дзе ж дзявацца?
I што рабіць, з чаго пачаць?
Людзей і долю праклінаць
Не варта. Як жа мацавацца,
З чужынаю сам-насам жыць?
Душой замкнёнаму як быць?
Каб мог я кайданы адолець,
То грыз бы іх. Ды не ўкусіць:
Не тая кузня іх кавала,
Не так жалеза гартавала,—
Тут не ўгрызеш. I гора нам!
Няволі катаржнай сынам,
У стэпе дзікім за Уралам.
Другая палова 1847
Орская крэпасць
***
Ой, радочак да радочка,
Вышываю я тры ночкі,
У мярэжку вышываю,
У нядзельку пагуляю.
Панёвачка-шаўковачка,
Любуйцеся, сябровачкі,
Любуйцеся, галубкі,
Запарожцы-казакі.
Любуйцеся, кахайцеся,
А з іншымі вянчайцеся,—
Замоўлены ручнікі...
От жа гэтак, казакі!
Другая палова 1847
Орская крэпасць
ХУСЦІНА
Ці божая гэта воля?
А ці яе доля?
Расла ў наймах, вырастала,
Сіраціну пакахала.
Небарак як голуб з ёю,
З бесталаннаю сваёю,
Ад зарніцы да зарніцы
Сядзяць сабе ва ўдавіцы.
Сядзяць сабе, размаўляюць
Ды Прачыстае чакаюць.
Дачакаліся... З Чыгрыну
На ўсю слаўную Ўкраіну
Зараўлі званы ў прызвоне,
Каб сядлалі хлопцы коней,
Каб гастрылі шаблі-мечы
Ды збіраліся дарэчы
На вяселле, заляцанне,
На крывавае гулянне.
У нядзельку ды ранюсенька
Сурмы-трубы заігралі.
У дарогу слаўныя кампанейцы
На дасвецці вырушалі.
А праводзіла ўдава свайго сына,
А ў яе ён быў адзіны.
А праводзіла сястра свайго брата.
А сіротку сіраціна
Праводзіла і каня паіла
З крыніцы да зараніцы,
Выносіла зброю — шаблю залатую
I стрэльбіцу-гакаўніцу.
А праводзіла тры полі, тры мілі,
Рассталіся пры даліне.
А дарыла шоўкам шытую хусціну,
Каб прыгадваў на чужыне.
Ой хусціна, хусціначка!
Вышыта ад сэрца.
Толькі той казацкай славы —
Каб акрыць сядзельца.
Вярнулася, ў жалю вяла,
На шлях біты пазірала.
Убіралася ўквячона,
Спадзявалася штодзённа.
А ў нядзельку на курганне
Выглядаць хадзіла ўранні.
Прайшло лета і другое,
На трэцяе — слынна
Вяртаюцца кампанейцы
На сваю Ўкраіну.
Ідзе войска, ўслед другое,
А за трэцім — ціха,
Не глядзі лепш, бяздольная! —
Вязуць табе ліха:
Кітайкай труна акрыта,
Плыве, бы ў нябыце.
А за ёю з старшынёю
Ідзе ў чорнай свіце
Сам палкоўнік кампанейскі,
Характэрнік з Сечы.
За ім ідуць есаулы,
Плачуць па-малечы.
Нясуць паны есаулы
Казацкую збрую:
Літы панцыр пасечаны,
Шаблю залатую,
Тры стрэльбіцы-гакаўніцы
I тры самапалы...
А на зброі... казацкая
Кроў пазасыхала.
Вядуць каня варанога
Капыты разбіты...
А на вараным сядзельца
Хусцінай акрыта.