Ягорыч развітаўся, пайшоў, а Грышка яшчэ доўга сядзеў, глядзеў у акно і думаў. І чаму гэта ў свеце спакою няма? Хто там ведае, можа, і ён, Грышка, вінаваты ў гэтым, можа, у вайну ён не забіў якраз таго фашыста, які нарадзіў сына, а той цяпер баламуціць ясны свет. Новыя фашыстоўцы нейкія аб’явіліся, Гітлера зноў, бачыце, падымаюць на шчыт, верзяёй ягонай размахваюць: «Майн кампф», «Майн кампф»... Не, дудкі, не дадзім, каб новы Гітлер пайшоў вайною!
Змяркалася. Жоўтае сонца ляжала на небасхіле, як спелы гарбуз, такое маленькае, што, здавалася, можна падысці і ўзяць яго на рукі, як дзіця, прытуліцца шчакою.
* * *
Акно было цёмнае. Знутры на яго падала святло ад лямпы, што стаяла на стале, а знадворку клалася густая, шчытная, бы коўдра, цемната. Акно толькі блішчала, а на вуліцы праз яго нічога не было відаць. Грышка сядзеў за сталом, унурыўшыся ў акно. Перад ім ляжаў аркуш паперы і шарыкавая ручка — тоненькая, бы ножка ў апенькі. Цёмна было не толькі на вуліцы, але і на душы ў Грышкі. Зноў няшчасце з Мішам: пажар... Гэтыя дні, як Міша ў бальніцы, Грышка ажно стогне: цяжкая, бы ношка сырой травы, прыгнечанасць абвалілася на яго. І Лісаветка не ходзіць на працу: не можа трываць на тым месцы, каля агрэгата, дзе абгарэў Міша, галосіць.
Галава ў Грышкі была пустая, як порхаўка, нічога не лезла ў яе, ён хадзіў бы непрыкаяны. І хто ведае, ці хутка прыйшла б яму гэтая думка і наогул ці прыйшла б яна, калі б не бяда; ён наважыўся нарэшце напісаць у вобласць: у магазіне перабоі з хлебам, шылам-мылам, усякай драбязою, што трэба пад руку на кожны дзень. Яму ўжо абрыдла выгаворваць магазіншчыцы, Райцы,— хвацкая маладзіца, юрлівая, разводзіць рукамі: «А што я зраблю? Жалуйцеся на райпо...» Тое, што Райка спакойна пачувалася, Грышку яшчэ болей злавала. Ён скурыў не адну папяросу з мужчынамі, абураўся, ды ім хоць у лоб страляй, рагочуць, падколачкі сыплюць, а Ляксей Чубатчышын, той ажно заходзіцца ад смеху: «Ты ў нас, Грыша, пенсіянер, табе няма чаго рабіць, ты і накатай цыдуліну, а мы падпішамся, ха-ха!..»
Грышка пасля такіх слоў крутнецца «на сто восемдзесят» і пойдзе: «Ну і ліха вас бяры!..» На хвіліну яму і праўда смяхоццем здасца ягоны клопат. А ляжа спаць — круцяцца ў галаве думкі, неадчэпныя, ліпкія: «Трэба пісаць! Трэба — раз словы не даходзяць, лопаюць, як тыя бурбалкі...»
Грышка сядзеў за сталом, курыў, уздыхаў. Лісаветка на кухні стукала-грукала: ставіла ў печ на заўтра свінням бульбу. На сцяне каля стала шаптаў рэпрадуктар, Грышка падняўся і выключыў яго зусім. Ён дакурыў папяросу, прыдушыў недакурак у попелцы акурат на дзічыным лычы. Узяў ручку, прыціснуў далонню аркуш і вывеў два словы: «Дарагія таварышы!» — літары атрымаліся крывыя: пальцы былі непаслухмяныя. Дзе яны будуць слухацца, калі прывыклі да цяжкага і таўстога. Папяроса, дык ёю ж арудаваць не трэба: зашчаміў між пальцаў, і яна нячутна там сядзіць, лыпае чырвоным вочкам. Грышка падумаў крыху і закрэсліў напісаныя два словы: не з трыбуны ён гаворыць дый, прызнацца, адзін толькі раз і гаварыў з яе, як перад Міротнікавым апраўдваўся. Можа, проста, без звароту напісаць: «Скарга ад...»
«Мучаешся?..» — Падышла Лісаветка, пад вачыма ў яе чорныя кругі і твар уражвае сваёй нерухомасцю; стала ў Грышкі за спінаю.
«Не лезь ты...— адхіліўся да яе Грышка.— Я, знаеш... дзела праварачаю»,— фанабэрыстасць раптам узыграла зноў, як і тады, калі атрымаў ордэн, але смяяўся і кпіў ён не з жонкі, а з сябе: і праўда, узяўся за гуж... А што, цяпер да скаргаў уважліва ставяцца. Нейкі Марчанок вунь п’яніца і той дабіўся свайго. Грышка з яшчэ большаю зацятасцю схіліўся над папераю. Словы самі паліліся, як проса з дзіравага мяшка, рассыпаліся ў няроўныя радкі, якія ўсё болей крывелі, згіналіся ў дугу, аж пакуль ад паловы аркуша не спаўзлі ў правы ніжні ражок. Стоп! Грышка палажыў ручку, выцер далонню лоб; перачытаў напісанае і міжволі ўсміхнуўся, першы раз за апошнія дні. Склалася пісьмо гладкае і бойкае, хоць і аздоблівалі яго толькі тры кропкі і адна коска. І асабліва Грышку ўсцешылі словы, якія, думалася, зразу ўскалыхнуць усю вобласць: «у вёску нашу рэдка завозяць тавары першай неабходнасці». Тут — факт! — не адмахнешся, ле прапусціш міма вушэй — так сцебануць, што заскачуць лес і горы.
Грышка акуратна наслініў брылёк канверта, прыціснуў далонню, бы цаглінаю, да стала, падпісаў адрас. Калі адсылаць, сёння ці заўтра? Каб усё-ткі давесці справу да канца і выпусташыць душу, даць ёй палёгку, трэба ўкінуць канверт у паштовую скрынку сёння. Зараз жа.