«У вас і пахі!..— пацягнуў доўгім носам мужчына, як выйшлі на ганак.— Цуд!»
Госці селі ў «казла» і паехалі.
...Як уведаў Грышка пра іх прыезд, кідаўся, бегаў, скакаў, лётаў, але шукай-свішчы ветру ў полі. Нічога не дабіўся. Супакоіўся і чакаў, што будзе далей з таварамі і што за птушка прыляціць яму ў адказ. Адказ павінен быць, раз камісія з праверкаю прыязджала.
Як выдавалася вольная хвіліна, Грышка ішоў у балота, сушыў, зграбаў сена, каб кучней было. Хоць радасць і падагравала сілы, але ўсё роўна шкадаваў, што няма Мішы, няма памочніка, тады, на Глубцы, ён быў яшчэ пацанёнкам, але цягавіты ўжо... Як ён там у бальніцы, сын? Заўчора Лісаветка ездзіла да яго, казала, бытта нейкая дзяўчына глядзіць яго. Што яна можа наглядзець, калі сама хворая? Можа, Лісаветка і натрындзела яму, Грышку, каб не перажываў вельмі: баба і ёсць баба, язык як памяло, абы плямкнуць верхняй губою аб ніжнюю. І чорт ведае што бабе можа здацца. «Іш, загнула,— Грышка пакруціў галавою,— можа, пажэняцца!..»
Прыпякала сонца. Не давалі аддухі вялікія рыжыя, што шэршні, авадні, кружылі вакол Грышкі, адзін сослепу стукнуўся ў грабільна, упаў на сена. На лісці вольхі выступілі празрыстыя, сіняватыя кропелькі. У глыбіні балота буркавала турлачка: ці то ззывала да кучы свой вывадак, ці проста заводзіла песню. Прыгожая птушка, зграбная, быстрая, а голасу не мае, яе песні Грышка не любіў: тугу наганяюць на сэрца.
Грышка ўзяў з-пад альховага куста бітончык з вадою, папіў. Вада пралілася і халоднай жылкаю смыкнула па грудзях. Ён сагнуўся, каб паставіць бітончык зноў у цянёк, і адно цяпер убачыў усыпаны ягадамі атожылак смуроды — сагнуўся і вылез з куста. Ягады былі чорныя, буйныя, як вішні. Грышка адарваў некалькі і ўкінуў у рот — пырснуў кіславата-салодкі сок. «Трэба сказаць Лісаветцы, каб набрала і адвезла Мішу — вітаміны...» — падумаў ён і яшчэ раз глянуў на альховы куст, з якім пабраталася чорная смурода. З задняга боку куст прасвечвала сонца, і ў яго промнях ягады ззялі бы вялізныя барвовыя кроплі.
* * *
Канец снежня нарэшце прынёс зіму і мароз; на кусце бэзу ляжыць снег. Свеціць сонца, і снег пераліваецца мільёнамі фіялетавых пацерак. Па вуліцы праехаў воз з сенам; сена, хоць і сухое, нязвыкла зялёнае ў гэтай белізне і мёртвай сцішанасці. Сена павезла з сабою ўсе забытыя ад лета пахі: пахі травы і кветак. Зімою жывых кветак у вёсцы не знойдзеш, толькі — мёртвыя, з паперы і прапарафіненай марлі.
Лісаветка стаіць перад акном, і святло з яго кладзецца ёй на твар, белымі кропачкамі (маленечкія вокны) скача ў яе задуменных, бліскучых, жывых вачах. Пра кветкі Лісаветцы думаецца не так сабе: з гадзіну назад яна выправіла ў Рэмідоўшчыну сватоў. Міша сам павёз іх на машыне (Ягорыч дазволіў) — Грышку і Ляксея Чубатчышына.
Лісаветка стаяла ўсё яшчэ перад акном, а машына са сватамі пад’язджала да Рэмідоўшчыны. Адсюль, з узгорка, была відаць уся вёска — шырокая вуліца і два рукавы-адросткі, бы клюшні ў рака. За вёскаю звіліста, як пацеркі на нітцы, цямнеюцца кусты: недзе там хліпае пад снегам невялікая рачулка — бяжыць у Сож. На зіму рачулка замярзае, яе заносіць снегам, і адно куцы фіялетавы хмызняк, што расце па берагах, апрымечвае яе.
Міша за рулём, ён зрэдку сам сабе ўсміхаецца ці, можа, жмурыцца ад чыстай белізны снегу, і тады знявечаная левая шчака крывіць яму рот, а знізу левага вока адкрываецца бялок. Грышка з Ляксеем стаяць на кузаве: «Двум весялей і каб на ветры пасвяжэлі галовы». У іх ад марозу чырвоныя насы і вясёлыя вочы. Ляксей пра нешта апавядае, і ў яго бліскаюць зубы, а Грышка моўчкі хітае галавою.
Пару дзён валіў снег, і хаты стаяць сцішаныя, укрытыя таўстою белаю коўдраю, з-пад якой там-сям асцярожна ўецца ружаваты дым — паляць грубкі.
«Дзе тута Барысёнак жыве?» — спытаў з кузава Ляксей, як толькі ўехалі ў вёску і перастрэлі на дарозе жанчыну, абкручаную ў таўстую шэрую пуховую хустку, жанчына ішла з вёдрамі па ваду. Толькі слова пачуў ад яе Грышка — і абамлеў, падкасіліся ногі: «Любка Гранцішына!..»
«Далей... Будзе пошта налева, а тады дзве хаты — і ён... зялёныя вароты»,— тлумачыла жанчына і пільна ўглядалася на кузава, спрабуючы адгадаць, што за людзі і навошта ім спатрэбіўся ўзімку бакеншчык: звычайна яго шукаюць улетку, калі па Сажы пачынаюць хадзіць катэры, баржы, маторныя лодкі. Не хацелася Грышку, каб Любка пазнала яго, затуліўся ў каўнер кажуха, шапку ніжэй на вочы насунуў, адзін нос, чырвоны, як морквіна, тырчыць. Во, ліха! Трэба ж акурат на дарозе патрапілася. Даведаецца, звяне зусім баба: перажываць будзе — чаму, Грышка і сам не ведаў, адно ледзь цеплілася ў ім думка, што, можа, калі прыблукаў бы ён да Любкі, а цяпер — ужо не. Адрэзана яму туды дарога: апошнюю, самую патаемную надзейку забраў у Любкі.