Кузняцоў. Какие разговоры велись во время таких сборов и попоек?
Янка Купала. Калі вы будзеце размаўляць такім чынам, я зноў змоўкну.
Кузняцоў. Извините и продолжайте!
Янка Купала. Тыя, хто прыходзіў, ведалі мяне, як шчыраадданага савецкай уладзе грамадзяніна. Іначай яны не заходзілі б. Гэта было ўсім і кожнаму вядома. Я не дапускаў і ў думках, што ёсць паміж імі такія, якія праследуюць антысавецкія намеры. Мажліва, што некаторыя з іх імкнуліся выкарыстаць маё імя для сваіх скрытых палітычных інтарэсаў, але я аб гэтым не ведаў і не даваў для гэтага падстаў. Я ў палітыку ніколі не ўмешваўся.
Кузняцоў. Содержание политических разговоров?..
Янка Купала. Калі і былі, то амаль цалкам па тэме аб вялікадзяржаўным шавінізме, які ўсімі сіламі імкнуўся і імкнецца тармазіць беларусізацыю, ствараючы немажлівую атмасферу для працы над культурным будаўніцтвам БССР згодна дырэктыў партыі і савецкай улады.
Кузняцоў. Спасибо хоть за это…
Янка Купала. Нічога не магу зразумець. Да гэтага часу кнігі мае з дазволу адказных палітрэдактараў друкаваліся і нічога такога заганнага ў іх не знаходзілася. Зараз жа ўсё мною напісанае з’яўляецца ледзьве не злачынным. Пісаў жа я 25 гадоў пра Беларусь не панскую, не кулацкую, а працоўную, батрацкую, клікаў да барацьбы за лепшую будучыню, за вызваленне з-пад іга капіталізму і царызму. Дык што ж здарылася, граждане следчыя? Можа, хоць вы растлумачыце недасведчанаму Купалу?!
Кузняцоў. Во-первых, гражданин Луцевич, не задавайте вопросов следствию. Во-вторых, следствие весьма сожалеет, что конструктивного диалога между нами не получается. А к литературе вашей мы еще вернемся. У нас товарищ Ковалев первоклассный специалист по вашему творчеству…
Янка Купала. Сапраўды, дыялогу не атрымалася — былі пытанні ды не было адказаў… і ўжо не будзе. Ёсць каму слухаць, ды няма каму гаварыць…
Кузняцоў. А иные из классиков, между прочим, уже не только разговорились, но и с покаяниями в печати выступили…
Янка Купала. Мне яшчэ тэкста пакаяння не падрыхтавалі…
Кузняцоў. Помолчите, гражданин Луцевич!
Янка Купала. Я толькі гэта і раблю.
Кузняцоў. Вы фактически уклонились от ответов на все наши вопросы относительно враждебной нашему народу и государству деятельности ваших друзей и единомышленников в Академии наук, в наркоматах, редакциях и, наконец, в литературных «гуртах», как выражается товарищ Бэндэ, где плелась паутина зловещего заговора врагов народа, 86 из которых мы предали пролетарскому суду. Что касается вас, гражданин Луцевич, то можете отмалчиваться и дальше. Теперь это уже не имеет значения. Многие изобличенные в предательстве ваши друзья и единомышленники по подпольному «Саюзу вызвалення Беларусі» изобличили и вас. Теперь у нас нет сомнений, что вы являетесь не только лидером «Саюза вызвалення», но и идейным отцом и вдохновителем национал-демократизма и правого кулацкого уклонизма. Хотелось бы, чтобы вы поняли, что мы это уже поняли и на этом ставим точку. (Кавалю.) Я на доклад к товарищу Григорию Яковлевичу… (Выходзіць.)
Каваль (пасля паўзы, чытае пранікнёна верш Я. Купаны «Перад будучыняй»).
Янка Купала (узрываецца). Не адмаўляю! Пісаў! Сам! Свядома! Уласнаручна. Яшчэ ў чэрвені 1922-га! I не каюся, хоць і смуткую, што з той ужо далёкай пары нічога ў нас і не змянілася. (Пасля доўгай паўзы, ціха і прыгнечана.) Дэкламуйце далей — што вы там яшчэ вывучылі?