— Змяні Вандзе Казіміраўне з дванаццатай палаты бялізну,— не запатрабаваў — папрасіў ён.
— Ужо наскардзілася? — Галя кінула анучу пад ногі і ваяўніча абаперлася на швабру.— Ну, жмінда! Нічога, не здохне і на брудным.
— Што ты гаворыш, Галя? Як табе не сорамна! — не стрымаўся Чумакоў.
Галя выцерла рукавом халата ўзмакрэлы твар.
— А чаго мне саромецца? Я, калі хочаце ведаць, з-за гэтых рублёў да вас і прыйшла г… лізаць. Мне ад гэтай работы кавалак у рот не лезе, у душы адмыцца не магу! А вы… А яны…
— Так,— пахітаў галавой Чумакоў,— работа твая цяжкая, мы гэта ведаем. Але ж ты падумай, родненькая мая,— вакол хворыя людзі. Цяжка, часам безнадзейна хворыя. Ім патрэбны твае рукі, твая дабрыня, тваё высакародства...
— А мне пляваць з сёмага паверха і на дабрыню, і на высакародства! — перабіла яго Галя.— Усё гэта балбатня, прыгожыя словы. Мне на кааператыў назбіраць трэба, інакш усё жыццё ў інтэрнаце пракантуюся, і замуж ніхто не возьме. Вы што думаеце, я толькі сабе тыя рублі бяру? Ого, як бы не так! Не падзяліся з кастэляншай, дасць яна табе бялізну… Адно рыззё, падлогу мыць… I яшчэ сяму-таму дай, калі хочаш жыць спакойна. А-а, няма пра што гаварыць. Хочаце, звальняйце, мяне ў любой клініцы з рукамі адарвуць.
Яна шпурнула швабру, перакуліла вядро з бруднай вадой і, уздзёршы галаву, пайшла да лесвіцы.
Чумакоў моўчкі паглядзеў ёй услед, асцярожна абышоў лужыну, паклікаў з аперацыйнай сваю сястру Таццяну Буславу.
— Танечка, не ў службу, а ў дружбу — прыбяры тут. I памяняй пасцель хворай Мацкевіч з дванаццатай палаты. Зусім наша Галя распусцілася…
— Заелася.— Таня паправіла акуляры, выкруціла анучу і пачала збіраць ваду з паддогі.— Усе яны тут пазаядаліся, сволачы, без рубля і пальцам не шавяльнуць.
— Ну, так ужо і ўсе…— Чумакоў не любіў абагульненняў.
— А то не,— бліснула шкельцамі Таня.— Чулі, да чаго дайшло: перадачы пачалі патрашыць. Выберуць што смачнейшае і жаруць, каровы бязрогія. Ні сораму, ні сумлення…
Таццяна прыйшла ў клініку пасля медыцынскага вучылішча, рыхтавалася да паступлення ў інстытут. Працавітая, акуратная, яна была выдатнай аперацыйнай сястрой; Чумакоў працаваў з ёю другі год і нацешыцца не мог. Ён не ведаў, ды і адкуль ён мог ведаць, што жывецца Таццяне ў клініцы кепска і адзінока, што сёстры і санітаркі дружна ненавідзяць яе за прывычку ўсім рэзаць праўду ў вочы.
— Няўжо і перадачы?— жахнуўся ён.— Гэта… гэта ж агідна, Таня! Такога ж яшчэ ніколі не было!
— А вось будзе камсамольскі сход, я ўсё скажу. А там няхай яны мяне хоць атруцяць!..
Злосны, разгублены ад усяго бачанага і пачутага, Чумакоў пайшоў у ардынатарскую. Што ж гэта робіцца? Усё прагніло, ад верху да нізу. Дзе ўзяць сумленных людзей, падзвіжнікаў, якімі адвеку славілася, на якіх адвеку трымалася і трымаецца медыцына? Так, трэба павышаць зарплату і санітаркам, і сястрычкам, і ўрачам, трэба будаваць для іх кватэры і даваць пуцёўкі ў лепшыя санаторыі і дамы адпачынку. Але толькі гэта праблемы не вырашыць. Нешта адбываецца з самімі людзьмі, нейкая злавесная хвароба раз’ядае іхнія душы. Гэта хвароба — мана: гаворым адно, робім іншае. Нахабная, самаўпэўненая мана, двайная бухгалтэрыя — напаказ і для сябе. Напаказ — дэкламацыя пра самую гуманную прафесію, для сябе — чужыя пакункі з перадачамі, бессаромнае хабарніцтва, абыякавасць да чужога лёсу. Гіне вера ў дабро, у справядлівасць, разбураюцца ідэалы, у якія мы так свята верылі. Яго вялікасць рубель — вось ідэал санітаркі Галі Сідорчык, яе вялікасць тысяча — ідэал прафесара Карпенкі. Якая ж паміж імі розніца?..
Што ж гэта будзе, пакутліва думаў ён, ідучы па лесвіцы на першы паверх, што ж гэта будзе? Сёння Таня цябе паслухалася, прыбрала, а хто гэта зробіць заўтра, калі Галя сапраўды плюне ды падасць заяву? Зноў прасіць Таню? Нельга, немагчыма, яна ж аперацыйная сястра, гэта не яе справа. У медінстытутах вар’яцкія конкурсы — вось табе і малая зарплата, і цяжкая работа. Прэстыж прафесіі ўрача ў моладзі — найвышэйшы. Наўрад ці на гэта ўплывае гіпатэтычная магчымасць мець нейкі навар, вабіць сама прафесія. Дык чаму б не завесці такі парадак: кожны, хто хоча стаць медыкам, павінен адпрацаваць два гады ў бальніцы. Без аніякіх выключэнняў. Адзіны працоўны стаж, які варта браць пад увагу, рэкамендацыя клінікі — як найважнейшы экзамен. Дык жа няма гэтага. Прасядзела дзяўчынка два гады ў бібліятэцы, у ашчаднай касе, на заводзіку па вырабу мыльных пульхіроў, адслужыў хлопец у арміі — і ў іх тыя ж правы, што ў санітаркі з анкалогіі. Чаму робіцца гэта глупства? Таму што ёсць людзі, якія хочуць бачыць сваіх дзяцей урачамі, але не жадаюць, каб яны цяжкай працай зарабілі права быць імі. У руках гэтых людзей улада, а хто ж паверне ўладу супроць сябе, супроць сваіх нашчадкаў?.. А завядзі такі парадак — і якая армія санітарак і санітараў заўтра замяніла б Галю Сідорчык! І наколькі менш было б кепскіх урачоў — абыякавых, гультаяватых невукаў… Пагаварыць пра ўсё гэта на вучоным савеце, на партсходзе? Гаварыў, і не раз. Колькі можна таўчы ваду ў ступе?! Абрыдла… Нічога ад нас не і залежыць, хіба што нейкі парадак з выдачай бялізны навесці ды дзвюх-трох самых нахабных дурніц выгнаць, вось і ўсё. Што рабіць чалавеку, ад якога нічога не залежыць? Заплюшчыцца — нічога не бачу, нічога не чую, нічога не ведаю?.. Я ж нават не ведаю самага простага: як падкарміць тую няшчасную Ванду Казіміраўну, каб яна вытрымала аперацыю. За тыя капейкі, што выдзяляюцца на харчаванне, гэта немагчыма, з дому не прынясеш — не возьме. Памрэ, а не возьме. Ды і не наносішся. А між тым большасць хворых да нашай ежы і не дакранаюцца, хіба што чаю пап’юць. Халадзільнікі ў калідорах трашчаць ад розных прысмакаў. Можна было б гатаваць у тры, у пяць разоў менш, але лепш, смачней. Для тых, каму гэта сапраўды патрэбна. Ды хто табе дазволіць?.. Манілаўшчына. Але ты не можаш пра гэта не думаць. 3 кухні на свінаферму машынамі возяць памыі, а адзінокая настаўніца з Турава ляжыць галодная, бо і ў рот не можа ўзяць тое, што ёй прыносяць. I ўсё гэта разам мы называем сацыяльнай справядлівасцю… I смех і грэх.