— Гэта не сяброўства! Яна — разбэшчаная асоба, у якой наўме адны пагулянкі, а табе трэба вучыцца.
— Хто табе даў права так гаварыць? — Сярожка таксама ўстаў, і Чумакоў міжвольна залюбаваўся ім: высокі, дужы, прыгожы хлопец, які там хлопец — мужчына! — Што ты ведаеш пра яе?!
— Усё! — адрэзала Ірына, і Чумакоў здзівіўся яе тону — халоднаму, непрымірымаму.— Яна вырасла ў сям’і алкаголіка і сама п’е гарэлку. Яна сустракаецца з мужчынамі. Яна працуе ў асяроддзі, якое…
— Ірына…— мякка перапыніў Чумакоў жонку, заўважыўшы, як збялеў Сярожка.— Не трэба так.
— Трэба! — Не маці і сын, а два сляпыя ад злосці ворагі стаялі адно перад адным, іх падзяляў толькі стол.— Ты заняты сваёй работай і нічога не хочаш бачыць. Ён яшчэ дзіця, а яна… Яна абкруціць яго, задурыць яму галаву, гэта дрэнна скончыцца. Я не жадаю, каб яны больш сустракаліся!
— Гэта несправядліва,— адказаў Сярожка.— Я ўжо дарослы, і ты не будзеш мною камандаваць. Ты нічога не ведаеш ні пра яе, ні пра мяне. Так, так, не здзіўляйся, ты нічога пра мяне не ведаеш. Бацька заняты сваёй работай, а ты — сваёй, ва ўсіх свае справы і сваё жыццё, мы з Аленкай даўно ўжо выпалі з яго, як выпадаюць з цягніка, думаеш, мы не бачым?.. Ну, што ты ведаеш пра мяне? Што я нашу касцюмы пяцьдзесят другога памеру і чаравікі сорак трэцяга? Так, гэта ты ведаеш. Ведаеш, што ў мяне па англійскай тройка, а па літаратуры пяцёрка, што я займаюся боксам і плаваннем — што яшчэ ты ведаеш? Я кахаю яе, разумееш? Я кахаю яе, а яна — мяне, і ў ліпені, калі мне споўніцца васемнаццаць, мы пажэнімся, хоць, я разумею, вы будзеце супроць. Толькі нічога не гаварыце мне, я вас прашу, таму што я не змяню свайго рашэння, і мы дарэмна нагаворым адно аднаму брыдкасцей.
— Што? — Ірына ад разгубленасці села ў крэсла і прыціснула да рота сурвэтку.— Што ты гаворыш? Ты хоць разумееш, што ты гаворыш? Жаніцца ў васемнаццаць год на гэтай… на гэтай распусніцы?!
— Мама! — Сярожка сціснуў кулакі.— Мама, я цябе прашу: не гавары так! Ты не павінна так гаварыць, мама!
— Ды сціхніце вы! — ледзь не плачучы, крыкнула напалоханая, разгубленая Аленка.— Сярожка, прашу цябе…
— Ого! Ты яшчэ будзеш вучыць мяне, што я павінна гаварыць, а што не? — Ірына раз’ятрана стукнула кубкам па стале, асколкі ад яго аж у калідоры зазвінелі.— Ты ўжо дарослы і маеш права сунуць сваю дурную галаву ў пятлю?! А я павінна глядзець на гэта і пасміхацца? Не, даражэнькі, гэтага ты не дачакаешся. Ты лічыш сябе дарослым? Тым лепш. Тады паслухай мяне. Хлапчуку я гэтага не сказала б, а даросламу — чаму ж… Дык вось, мне расказвалі людзі, якім я не магу не верыць, што твая каханая яшчэ ў дзевятым класе насіла ў сумачцы супрацьцяжарныя пілюлі. У дзевятым класе… Думаеш, чаму яе выперлі са школы ў гэта самае… у гастраном? Што, у бацькі не хапіла грошай, каб яе вучыць? Не, мой даражэнькі! Яе больш нельга было трымаць у школе, сярод звычайных нармальных дзяўчынак, яна атруціла і разбэсціла б іх, і Валянціна Іванаўна, ваш дырэктар, зрабіла ўсё, каб выжыць гэту юную шлюху. А цяпер... А цяпер мой сын хоча на ёй жаніцца…
Ірына прыціснула сурвэтку да твару і заплакала.
Чумакоў глядзеў на сына. Сярожка стаяў збялелы і кусаў губы. Светлыя прамыя валасы падалі яму на вочы, закрывалі вушы, падоўжвалі твар. На твары гэтым не было і следу разгубленасці, адна непрыхаванная варожасць. Шырокія скулы рэзка выступілі пад тонкай скурай, пакрытай яшчэ дзіцячым пушком,— Сярожка зусім нядаўна пачаў галіцца, і Аляксей Пятровіч падарыў яму электрычную брытву,— сківіцы сціснуты, увесь — як напятая струна. Яшчэ адзін рух, зусім нязначны, і яна лопне. Чумакову зрабілася шкада хлопца; гэта ж трэба пачуць такое — быццам тварам аб сцяну! — і Ірыніна апантаная злосць здалася яму фальшывай, няшчырай і абразлівай. Ты ж сама была некалі амаль у такім жа становішчы, нечакана падумаў ён. Вядома, мала радасці, калі твой сын звяжа сваё жыццё з такой асобай, але ж можна было пашукаць іншыя словы, не такія жорсткія і бескампрамісныя. Трошачкі вытрымкі, трошачкі спагады, навошта ж бачыць у гэтай Вераніцы Акімавай не няшчаснае дурное дзяўчо, а хітрую, сапсаваную ўшчэнт спакусніцу. Трошачкі спагады, трошачкі літасці… Што зрабіла Ірыну такой ваяўнічай: пачуццё ўласнай віны, гора, што загінула Чмялёва, ці сляпая мацярынская любоў?..
Аленка плакала, сцяўшыся ў куточак вялікага і глыбокага крэсла. Сярожка са шкадобай паглядзеў на яе і адкінуў рукой са свайго твару доўгія валасы.
— Я ўсё гэта ведаю. Мне Вераніка расказала… Гэта былі не яе шлюлі… яе папрасілі перадаць іх адной жанчыне. Валянціна Іванаўна нават не выслухала Вераніку, бо баялася за сваю школу, за свой аўтарытэт. А вось ты… Ты не павінна была гэта гаварыць. Гэта брыдка, разумееш? Нельга затоптваць у гразь жывога чалавека, нават калі ёні і зрабіў некалі памылку. Вераніка… Яна больш чыстая за тых жанчын, што спакойна падманваюць сваіх мужоў.