3 мяне пасмейваліся: ты нікога не кахала, акрамя свайго мужа, ты не ведаеш, што такое каханне. Пакахаеш, і куды падзенуцца ўсе твае прынцыпы, уся твая балбатня. Можа, у гэтым нешта ёець? Ды не, глупства. Каханне… Каханне, што бласлаўляе ўсё: падман, здраду, духоўную спустошанасць і распусту... Божа мой, у якія толькі рознакаляровыя лахманы не апранаюць людзі гэта пачуццё, каб прыхаваць няўтольную прагу да асалоды! Каханне апраўдала Анну Карэніну, і мадам Бавары, і шолахаўскую Аксінню… Уся сусветная літаратура — бясконцы гімн каханню. Але ўсе чамусьці кахаюць не сваіх жонак, а чужых, не сваіх мужоў, а чужых. Спрадвеку кахаюць толькі чужых, вось што смешна. Адна толькі Таццяна, бедная пушкінская Таццяна: «Но я другому отдана и буду век ему верна». Для ўсіх астатніх вернасць — гэта нешта дробнае, недарэчнае, непатрэбнае, як старая, падраная панчоха. Арсен, калі схапіць яго за руку, будзе таксама гаварыць пра каханне. I ніхто не помніць пра абавязкі. Перад жонкай або мужам, перад дзецьмі, перад грамадствам, нарэшце. Бо разбэшчанасць, непераборлівасць, няўменне кіраваць сваімі пачуццямі — усё гэта разбурае грамадства. Хто падлічыць, колькі я не зрабіла, страціла за сённяшні дзень, калі я і жыву і як быццам не жыву зусім? А Чумакоў? Гэта ён перада мной трымаўся, стараўся выглядаць спакойным, а я ж бачыла, што ў яго дрыжалі рукі, калі ён даставаў цыгарэту з пачка. У хірурга дрыжалі рукі, як у алкаголіка,— ох, не зайздрошчу я тым, хто ў гэтыя дні трапіць яму пад нож!
Яна адкрыла сумачку, выняла пудраніцу, зірнула ў люстэрка. Убачыла свой акамянелы твар, з запалымі шчокамі, з яшчэ больш чым звычайна абвостранымі скуламі, поўныя стрыманага болю пацямнелыя вочы, міжвольна здзівілася, як шмат стала ў валасах сівізны. Асабліва прыкметна яна на скронях, іх быццам снегам прыцерушыла. Няўжо ўсё гэты званок, раней жа, здаецца, столькі і не было,— з тугой падумала яна. А ўрэшце, калі я апошні раз глядзелася ў люстэрка?.. У мяне нават на гэта ніколі не хапала часу…
Па яе разліках Арсен і Ірына маглі з’явіцца на вуліцы Дзімітрава недзе на пачатку сёмай — апошнім часам у іх узяліся за дысцыпліну, ён скардзіўся, што прыходзіцца сядзець ад званка да званка: за пяць мінут да канца рабочага дня могуць зрабіць праверку. Ну, што ж, часу дайсці і выбраць зручнае месца, каб назіраць за домам нумар адзінаццаць, не баючыся, што заўважаць, яшчэ хапае.
Яна паціху пайшла наўскасяк цераз скверык каля кінатэатра «Беларусь». Раніцай працерушыў дробны, але спорны дожджык, змыў шэры пыл з дрэў, падзеляніў траву. Спявалі птушкі, скверык звінеў дзіцячымі галасамі. Неба было высокае і сіняе, яно яшчэ не выгарала ад летняй спёкі, і жоўтае, яркае — аж вочы ламала — сонца купалася ў ім. Валянціне Іванаўне мо ўпершыню захацелася апынуцца на дачы. Ціхі ветрык перабірае галінкі на бярозах пад вокнамі, асіпла кувае зязюля, лічачы чыесьці непражытыя гады і няспраўджаныя надзеі, на градах набірае сілу пустазелле… Упусціш яго з вясны, потым не выбераш за ўсё лета. Паехаць бы вечарам, папоркацца якую гадзіну ў цёплай зямлі, што той манікюр, ліха з ім, з манікюрам, неяк адмыла б рукі… Не, больш я туды не паеду. Не вельмі я любіла тую дачу, што тут гаварыць, для мяне гэта была работа, толькі работа, не памятаю, каб я там паляжала, пазагарала, адпачыла, як іншыя. А што дзіўнага? У іншых два выхадныя, дзень паробяць, дзень адпачываюць, а ў мяне часта і аднаго няма, прыедзеш, а ўсё зарасло, занядбана, хапаеш, хапаеш, аж спіны не разагнуць. I гарод, і дачу прыбраць, падлогі памыць і згатаваць нешта — хоць ты разарвіся. А вернешся вечарам дамоў — і дома цябе чакае тое ж самае: мыць, прыбіраць, гатаваць… за што ж мне было любіць тую дачу? А вось, напэўна, больш ніколі там не буду — і сумна на душы, як быццам нейкая часцінка яе адмерла і ўжо не ўваскрэсне. Машына стаіць на пляцоўцы каля дома, ключы валяюцца на серванце, дзе Арсен іх кінуў, цяпер ён будзе ездзіць на дачу на самазвале, як мы ездзілі раней, столькі год запар. А чаму гэта я вырашыла, дурніца, што ён паедзе на дачу, у яго ж цяпер ёсць кватэра на вуліцы Дзімітрава, што яму там рабіць, на той дачы?
Сквер і кінатэатр ужо даўно засталіся ззаду. Валянціна Іванаўна, занятая сваімі думкамі, і сама не заўважыла, як паглыбілася ў лабірынт ціхіх драўляных вулачак — аж неяк не верылася, што такая старасветчына яшчэ захавалася Ў самым цэнтры Мінска, за шырокімі плячыма шматпавярховых будынін. Вулачкі былі брукаваныя, не залітыя асфальтам, з вялізнымі — і як толькі тут машыны праходзілі! — ямінамі і вузенькімі, парослымі травой тратуарамі. Упрытык да тратуараў падступалі гародчыкі з бэзам і мінам, з півонямі, вяргінямі і касачамі, у густой засені дрэў стаялі старыя драўляныя дамы, з прыбудаванымі верандамі і каморамі: падрасталі дзеці, з’яўляліся новыя сем’і і старыя дамы распаўзаліся, разрасталіся, каб неяк даць прытулак кожнаму: сынам, нявесткам, унукам і праўнукам. Каб не шматлікія тэлевізійныя антэны, можна было б падумаць, што тут спыніўся час, што яшчэ і сёння на Кавальскай жывуць кавалі, на Шпалернай — маляры, на Шавецкай — шаўцы… Ад таблічак з назвамі вуліц смачна патыхала гісторыяй, эпідэмія перайменаванняў іх яшчэ не закранула, але нешта асуджанае на знішчэнне ўжо адчувалася ва ўсім гэтым раёне: патыхала не толькі гісторыяй, але і тленам. Дамы не рамантаваліся, парканы развальваліся, усё было недагледжана, асуджана на знос, на знішчэнне.