Зазваніў унутраны тэлефон. Звычайна ім карысталася толькі кіраўніцтва выдавецтва. «Ну вас к чорту, раздражнёна падумаў Жураўскі,— дайце хоць у абед спакойна пасядзець». Але тэлефон званіў і званіў, і ён не вытрымаў, падняў трубку.
— Арсен Міхайлавіч? — пачуўся густы бас начальнікаі аддзела кадраў Уладзіміра Аляксандравіча Раманоўскага.— Я ж ведаю, што ты на месцы. Зайдзі, будзь ласкаў, да мяне.
Раманоўскага ўсе ў выдавецтве называлі «дзедам»: яму ішоў семдзесят шосты год. Былы намеснік камандзіра танкавай дывізіі, ветэран мінулай вайны, як жа ён адрозніваўся ад лайдакоў-падпалкоўнікаў з рэдакцыі мемуарнай літаратуры! Інтэлігентнасцю, шчырасцю, дабрынёй… Дзед сядзеў у маленькім пакойчыку сярод жалезных шафаў і сейфаў і ведаў пра кожнага супрацоўніка, бадай, болей, чым той сам пра сябе, але веданнем сваім ніколі не злоўжываў. Практычна ўсё жыццё праслужыўшы ў арміі, ён, у адрозненне ад Валовіка і Сініцына, так і застаўся вайскоўцам — Жураўскі, ды ці адзін Жураўскі, кожны раз дзівіўся яго маладой, нягледзячы на салідны ўзрост, постаці, нейкай асаблівай падцягнутасці і акуратнасці, нешматслоўю, уласцівымі кадравым афіцэрам. Заўсёды чыста паголены, у бездакорна адпрасаваным касцюме і свежай кашулі з гальштукам, у туфлях, наглянцаваных да люстранога бляску, дзед быў жывым дакорам некаторым супрацоўнікам выдавецтва, куды маладзейшым за яго. Прынамсі, дакорам таму ж Арсену Міхайлавічу, які вечна хадзіў на работу ў пакамечаных штанах і ў чаравіках, якія ад самага свайго нараджэння і да скону, да сметніку, не нюхалі ваксы. А ўрэшце Арсен і бараду з вусамі адпусціў не ад піжонства, а каб не важдацца кожную раніцу з брытвай…
Жураўскі любіў Уладзіміра Аляксандравіча: разумны, сумленны і добразычлівы стары. Не даставаў з людзей душу за пяць хвілін спазнення на службу, калі такое часам здаралася, не нашэптваў начальству, ціха і непрыкметна рабіў сваю работу. I людзі плацілі яму спагадай за спагаду, дабром за дабро.
Раманоўскі працаваў не дзеля грошай, а, як кажуць, для душы, каб не сядзець склаўшы рукі. Здароўем яго бог не пакрыўдзіў, ні рыбалкай, ні гульнёй у даміно стары служака не захапляўся, для дачы хапала выхадных і адпачынку, ну што яму было рабіць дома? Чакаць смерці? А ў выдавецтве ён быў на людзях, быў патрэбен, ды і работа не прыгнятала: перакладай свае паперкі… Так ён працаваў год за годам, пакуль нейкаму высокаму чыноўніку Дзяржкамвыда не спатрэбілася яго месца для ўласнай дачкі.
I Раманоўскага пачалі паціху выжываць «на заслужаны адпачынак». У супрацоўнікаў гэта не магло не выклікаць абурэння, і Жураўскі прапанаваў у курылцы хітры ход. Было гэта якраз напярэдадні прафсаюзнага перавыбарчага сходу, і дзеда аднагалосна абралі старшынёй мясцкома. А паспрабуйце звольніць з работы старшыню мясцкома, ветэрана, заслужанага чалавека! Ого! Лягчэй дырэктара або галоўнага рэдактара на пенсію справадзіць.
3 таго часу і павялося: Уладзіміра Аляксандравіча выбіралі старшынёй мясцкома кожны год. Яго пакінулі ў спакоі, і працаваў дзед — маладыя столькі не рабілі. Вечары, культпаходы, паездкі на экскурсіі, пуцёўкі ў санаторыі і дамы адпачынку — ніколі яшчэ на выдавецтва не сыпалася гэтулькі грамадскіх даброт.
Такі быў чалавек, да якога ішоў Жураўскі.
«Навошта я яму спатрэбіўся? — думаў ён.— Можа, людзей у калгас збірае? А што, сенакос вось-вось пачнецца. Між іншым, добра было б цяпер паехаць тыдні на два ў вёску, уцячы і ад Лаўрыновіча з яго рукапісам, і ад Валянціны, і ад самога сябе ўцячы, ад усёй той блытаніны і нудоты, што назбіралася ў душы. Але ж ад сябе не ўцячэш, вось бяда…»
Раманоўскі сядзеў за сталом і нешта пісаў сваім акуратным бісерным почыркам. Галава ў яго была вялікая і круглая, як шар, коратка падстрыжаныя, сівыя, але густыя, як шчотка,— іх і час не крануў, валасы тырчалі, нібы іголкі ў вожыка, выраз твару быў заклапочана сярдзіты.
— Сядай,— кіўнуў ён на крэсла, што стаяла каля яго стала, прайшоў да дзвярэй, замкнуў іх на ключ і на здзіўлены позірк Жураўскага злосна чмыхнуў. Вярнуўся, дастаў з сейфа нейкую паперу, падаў.— На вось, пазнаёмся.
Арсен Міхайлавіч прачытаў першыя радкі, і ў яго пацямнела ў вачах. Гэта было пісьмо з міліцыі на імя дырэктара выдавецтва і сакратара партбюро з просьбай прыняць адпаведныя захады да старшага рэдактара Жураўскага А. М., які ў п’яным выглядзе злосна парушаў грамадскі парадак, хуліганіў і наогул паводзіў сябе непрыстойна,— і паведаміць пра вынікі ў дзесяцідзённы тэрмін.
Гэта ўжо было з ім. Было пісьмо, якое паламала яму жыццё, прымусіла пайсці з газеты, з высокай пасады загадчыка аддзела і члена рэдкалегіі, асесці ў выдавецтве і радавацца, што ўзялі хоць сюды. У тым пісьме не было ніводнага слова праўды, ілжывае і подлае ад першага да апошняга радка, яно, тым не менш, адыграла сваю ролю, пусціла яго лёс пад адхон. У гэтым пісьме была праўда — дробная, мізэрная, зламаць яно ўжо не магло — не той час, не тыя абставіны, але нерваў папсаваць — колькі хочаш. Гісторыя паўтаралася…