Між тым Генадзь Васільевіч не вынайшаў новага сродку супроць рака, сродку, які быў бы больш эфектыўны за тыя, што выкарыстоўваліся да яго прыходу. Рабіліся ўсё тыя ж аперацыі, даваліся ўсё тыя ж лекі. Проста ён стаў больш уважліва і патрабавальна адбіраць хворых. Калі аналізы паказвалі, што чалавека ўжо не выратаваць, Карпенка спакойна адпраўляў яго паміраць дадому.
Ніякага ашуканства тут не было. Безнадзейны хворы і ёсць безнадзейны, пакладзеш яго ў клініку або не. Ну, прыклаўшы вялізныя намаганні, падорыш чалавеку яшчэ некалькі тыдняў, месяцаў або нават год жыцця. Вось і ўсё. Выратаваць немагчыма, інакш і гаворкі не было б. Але што гэтыя дні, тыдні і месяцы, калі хворы асуджаны! А ён жа займае месца, на якое можна пакласці таго, каго яшчэ не позна выратаваць. Робяцца найскладанейшыя аперацыі, выдаткоўваюцца каштоўныя прэпараты, якіх пастаянна не хапае, трацяцца час і сілы ўрачоў — навошта? Каб потым у секцыйнай зале моўчкі развесці рукамі — мы зрабілі ўсё што маглі?! Ці не задорага каштуе дзяржаве гэта самае «ўсё што маглі», калі магчымасці твае жорстка абмежаваны аб’ектыўным станам навукі?!
— Гэта амаральна,— сказаў Чумакоў на клінічнай канферэнцыі, зразумеўшы «метад», пры дапамозе якога загадчык ваюе са смяротнасцю.— Мы не бухгалтары, а ўрачы, нам трэба не падлікамі займацца, а змагацца за хворага чалавека. Да апошняга. Нават калі развіццё хваробы не пакідае ніводнага шансу на поспех. Інакш гэта не медыцына, а злачынства, прыкрытае гучнымі словамі.
— Калега Чумакоў залішне эмацыянальна ўспрыняў некаторыя мае ўказанні,— тонка ўсміхнуўся Карпенка.— Цяпер лічаць нават стваральнікі касмічных ракет, якім даюць усё, што ні папросяць, такі век. Ні адзін урач на Захадзе не возьмецца лячыць хворага, калі той не мае чым заплаціць за лячэнне. У нас медыцынскае абслугоўванне бясплатнае, і гэта адна з найвялікшых заваёў савецкай улады. Даруйце за невялічкі ўрок палітграматы. Але тое, што бясплатна для хворых, дзяржаве ўлятае ў добрую капейчыну, асабліва ў нас, у анкалогіі. Значыць, і мы павінны лічыць, як яе выдаткаваць, гэту капейчыну, каб атрымаць найлепшую аддачу, каб наша праца прынесла найбольшую карысць. Вось і ўсё. А ўсё астатняе — гэта дэмагогія і абстрактны гуманізм.
— Між іншым, гэта капейчына, як вы гаворыце, зароблена дзяржаве і тым самым слесарам Петрачэнкавым, якому вы сёння адмовілі ў медыцынскай дапамозе,— стрымана адказаў Чумакоў.— Даруйце і мне за невялічкі ўрок палітграматы, але слесар Петрачэнкаў — і ёсць дзяржава, гэта дзеля яго мы сцвярджаем, што галоўнае наша багацце і каштоўнасць — чалавек. А тое, што вы называеце абстрактным гуманізмам… Вы ведаеце, што на вайне нашы хірургі аперыравалі параненых немцаў? Нават эсэсаўцаў, якіх пасля суд адпраўляў на шыбеніцу. Але гэта рабіў суд, урачы — ратавалі…
3 той самай канферэнцыі яны сталі ворагамі. Чумакоў сваёй варожасці не хаваў, Карпенка ж дзеннічаў больш хітра: лагодна ўсміхаўся, калі Аляксей Пятровіч крытыкаваў яго, часам згаджаўся, часам не, але ўпарта гнуў сваю лінію.
Чумакоў не любіў фанабэрыстасці свайго шэфа, нецярпімасці да чужой думкі, калі яна не адпавядала яго ўласнай, спакойнай бессаромнасці і беспрынцыповасці, з якою той прыпісваў сваё прозвішча да ўсіх навуковых работ, што выконваліся ў аддзеле, хоць часцяком не меў да іх ніякіх адносін. Іх першая сутычка якраз тады і адбылася, калі Чумакоў прынёс Карпенку на прагляд, для азнаямлення, артыкул, дзе падводзіліся вынікі работы па ўвядзенні прэпарату калоіднага золата ў лімфатычныя сасуды. Карпенка ўважліва прачытаў артыкул, пахваліў за абгрунтаванасць, затым усміхнуўся куточкамі вуснаў і нібы між іншым заўважыў:
— А вы не знаходзіце, Аляксей Пятровіч, што тут нечага не стае?
Чумакоў сумеўся. Ён працаваў над артыкулам некалькі месяцаў, кожнае слова там было падмацавана назіраннямі за хворымі, аб’ектыўнымі дадзенымі радыёметрыі і клінічных аналізаў, і раптам…
— Ды не, вы не пра тое думаеце,— паспяшаўся супакоіць яго Карпенка.— 3 навукай тут усё ў парадку. Не хапае дробязі.— Ён дастаў з пінжака паркераўскую ручку з залатым пяром і перад прозвішчам Чумакова ўпісаў сваё.— Вось цяпер усё ў парадку. Пакіньце артыкул мне, я сам адвязу яго ў маскоўскі часопіс.
Ён зноў усміхнуўся сваёй белазубай усмешкай, шчырай і добразычлівай: вось і ўсё, я вас не затрымліваю! — і Чумакова аж скаланула ад гэтага нахабства, ад гэтай спакойнай упэўненасці, што ён змоўчыць, як маўчалі, відаць, ужо многія.
Папрацаваўшы амаль два дзесяткі год у навукова-даследчым інстытуце, Чумакоў ужо не раз сутыкаўся з тым, як у навуковыя работы, выкананыя аднымі супрацоўніхамі, упісваліся прозвішчы другіх. Тлумачылася гэта проста: навука, асабліва такая складаная і да канца не распрацаваная, як анкалогія, цяжка паддаецца планаванню. Людзі гадамі займаюцца сур’ёзнымі даследаваннямі, чакаць ад іх хуткіх вынікаў немагчыма. Здаралася, што яны доўга не маглі надрукаваць ніводнага радка. Часам шматгадовая праца заходзіла ў тупік, і гэта ставіла пад пагрозу не толькі навуковую рэпутацыю даследчыкаў, а нават іх лёсы; ад навуковага супрацоўніка чакаюць планавай аддачы, сістэма конкурсаў на замяшчэнне пасад вымушае кожнага помніць пра гэта. I часам прыходзілася ісці на падман, каб даць магчымасць людзям спакойна і сумленна давесці сваю работу да канца, нават калі яна давала зусім не тыя вынікі, якія чакаліся, бо адмоўны вынік — гэта таксама вынік, і калі сёння нейкі кірунак завёў вучонага ў тупік, дык заўтра другі пазбегне яго памылак, зберажэ час і сілы і пойдзе далей. Але ў выпадку з Карпенкам гэтага не было. Яму нішто не пагражала, нішто не перашкаджала. Ён прыпісаў сваё прозвішча толькі дзеля таго, каб унесці ў спіс сваіх навуковых прац яшчэ адзін радок — не больш. Каб тыя, хто нічога не ведае, са здзіўленнем і захапленнем паўтаралі: «Ведаеце! Прафесар — аўтар ста сямідзесяці васьмі навуковых работ!» Гэта было агідна, змірыцца з гэтым Чумакоў не мог.