— Дык што, Аляксей Пятровіч, вырашана? — спытаў Карпенка, зашпільваючы халат.
— Вырашана,— адказаў Чумакоў, адчуваючы, як чырвань падступае да твару, і прымусіў сябе дадаць: — Дзякуй, Генадзь Васільевіч.
— Тады заўтра выпішыце камандзіроўку і збірайцеея ў дарогу. Вашых хворых я даручу Безбародзьку. Ён яшчэ малады, няхай пакруціцца. Ну, я ў трэцюю палату.— Карпенка хітравата падміргнуў Чумакову: у трэцяй палаце пасля абпраменьвання на бэтатроне ляжала, чакаючы аперацыі, цешча аднаго з рэспубліканскіх кіраўнікоў, і Генадзь Васільевіч разлічваў зрабіць на яе, а праз яе і на высокапастаўленага зяця адпаведнае ўражанне: а раптам калі-небудзь і спатрэбіцца.
Чумакоў брыдка вылаяўся ў душы і таксама пайшоў з ардынатарскай. Яго чакала доўгая бяссонная ноч, і было яму пра што думаць і што ўспамінаць.
2
Жыццё Аляксея Пятровіча Чумакова знешне было не вельмі разнастайнае. Галоўнае месца ў ім займала работа: лабараторыя, клініка, эксперыментальная аперацыйная, навуковая бібліятэка… Дамоў ён вяртаўся стомлены, ледзь хапала часу пагаварыць з жонкай і дзецьмі, пагартаць дзённікі Сярожкі і Аленкі, паглядзець па тэлевізары праграму «Час» ці спартыўную перадачу, паляжаць з газетай або медыцынскім часопісам на канапе, паваждацца з рыбкамі. Каля акварыумаў ён адпачываў душой. Пярэстае мільгаценне за празрыстым шклом настройвала яго на філасофскі лад, знімала напружанне рабочага дня. Зрэдку, у выхадныя, яны з Ірынай хадзілі ў кіно, тэатр; зрэдку бывалі ў гасцях або самі прымалі гасцей. Мастацкай літаратуры ён амаль не чытаў, не хапала часу, каб прачытаць усю спецыяльную, а яе трэба было абавязкова, каб не траціць гады на вынаходства веласіпеда, каб адпавядаць сваёй рабоце — ратаваць хворых людзей.
Яго дзяцінства і сталыя гады прайшлі на асфальце, сярод драўляных і цагляных дамоў і рэдзенькіх прычасаных сквераў. Ён быў гараджанінам і любіў горад: шырокія вуліцы і праспекты, запруджаныя людзьмі і аўтамабілямі, залітыя халодным святлом ліхтароў, вялізныя вітрыны магазінаў, ззянне неонавых рэклам над вышыннымі будынкамі, натоўпы на тралейбусных і аўтобусных прыпынках, зялёныя агеньчыкі таксі, доўгія чэргі каля газетных кіёскаў, цьмяны бляск асфальту пасля дажджу, востры пах бензіну і саляркі, дзелавы, напружаны рытм жыцця.
У лесе, на рацэ, куды ён часам выязджаў з сям’ёй, як выязджалі ўсе іх сябры, Чумакоў адчуваў сябе чужым і адзінокім. Ён не разумеў мовы дрэў і птушак, кветак і траў і ў душы пасмейваўся з тых, хто ў замілаванні айкаў і войкаў над кожным грыбам, заміраў каля кожнай чаромхі ў кветках, мог гадзінамі ўзахлёб расказваць, як трапечацца на вудзе акунь, як зіхаціць раса на павуцінні, як пранізліва курлычуць у пустым асеннім небе журавы… I грыбы і рыбу куды прасцей было купіць у магазіне ці на базары, птушак паслухаць, паставіўшы на радыёлу пласцінку,— прынамсі, не нераблытаеш галасы. Жыццё надта кароткае, каб траціць яго на розныя глупствы.
Неяк Ірына ўгаварыла яго прачытаць кнігу Паўстоўскага «Залатая ружа». Кніга ўразіла Чумакова. Асабліва запала яму ў душу маленькая вясковая дзяўчынка, якая ведала дзесяткі лугавых кветак і траў. Шчамяліцу і мяту, падмарэннік, пярэсну, зязюльчыны слёзкі, вятроўнік, чабор, зверабой, чыстацел… Кожная кветка, кожная травінка была для яе цэлым светам, мела свой колер, пах, выклікала пэўнае адчуванне — колькі пяшчоты ў самой назве: пярэсна… У бліжэйшы выхадны Чумакоў узяў дзяцей, Ірыну, і яны паехалі на Вячу, у мясціны глухія, яшчэ не затаптаныя, не забруджаныя. Трава стаяла ў пояс, у самага таленавітага мастака не хапіла б фарбаў, каб перадаць усё шматколернае багацце кветак і траў, а Чумакоў гдядзеў на іх сляпымі вачыма і адчуваў, як смуткам поўніцца яго душа. Ён ведаў назву кожнай трапічнай рыбкі ў сваіх акварыумах, яе паходжанне, ведаў, ад чаго залежыць інтэнсіўнасць яе афарбоўкі, а тут, на прырэчным лузе, поўным жыцця і хараства, усё яму было чужое. Нічога адметнага, банальны дыван, на якім можна паляжаць пад сонейкам, пасёрбаўшы духмянай юшкі. Ён раптам адчуў сябе беззваротна, непапраўна абкрадзеным і абдзеленым, і яго пацягнула туды, у горад, дзе ўсё проста, усё зразумела: дамы, машыны, дым над комінамі, пранізлівы скрыгат трамваяў на паваротах, шэрая асфальтавая рака…
…Чумакоў павольна крочыў па даўжэзным інстытуцкім калідоры. Заўважыўшы яго, дзяжурныя сёстры адрываліся ад кніг і папер, коратка дакладвалі, што ў палатах усё спакойна. Ён ківаў і моўчкі ішоў далей, цяжка шоргаючы стомленымі нагамі. Думкі яго былі занятыя зусім іншым. Ён успамінаў, як упершыню ўбачыў Ірыну, як нечакана яна ўвайшла ў яго жыццё.