Што ёй яшчэ запомнілася з тых двух тыдняў? Як Арсен з Алесем у суботу напалілі лазню: у іхняй гаспадыні Аўгінні на панадворку была невялічкая лазенька. Палілася яна па-чорнаму, клубы дыму валілі праз дзірку ў страсе, праз амбразуру-акенца, з якога на гэты час вынялі шкло. У печы быў умураваны вялікі кацёл для гарачай вады, у куце стаяла бочка для халоднай. Лазню палілі гадзіны тры, па чарзе ныраючы ў дымнае пекла, потым залілі жар, праверылі, усё чысценька памылі і прыбралі. Запарылі кіпенем у вядзерцы жменю мяты і чабору, каб паддаваць на каменне, наламалі свежых венікаў. Спярша пайшлі жанчыны. Ірына расхрабрылася — лінула на каменку конаўку вады з вядзерца, і камяні зашыпелі, засквірчэлі, дыхнулі ў твар такім салодкім духам, такой сухой гарачынёй, што яна аж войкнула і прысела да падлогі.
Ах, якая гэта была асалода — сцёбацца на палку мяккім шаўкавістмм венікам і адчуваць, як усё цела ахоплівае шчаслівая млявасць і легкасць, а потым плёхаць на сябе гарачую ваду, шчодра, не шкадуючы, бо яе ўсім хопіць і яшчэ застанецца. Чыстай, знясіленай вываліцца ў прылазнік, захутацца ў прасціну і сядзець, адкінуўшыся да цёплаЙ сцяны і заплюшчыўшы вочы, і ляніва думаць, як, урэшце, мала трэба, каб чалавек адчуў сябе шчаслівым.
А ў нядзелю раніцой Арсен злавіў на спінінг вялізнага, кілаграмы на тры, шчупака і ўрачыста прынёс яго ў вёску.
Цётка Рахіля ад захаплення ажно рукамі пляснула.
— Ну, дзеці мае, — ззяючы добрай усмешкай, сказала яна,— сёння на абед я пачастую вас рыбай-фіш. I не пасміхайцеся, калі ласка, не рабіце выгляду, быццам вы ўжо даўно ведаеце, што гэта такое. Нічога вы не ведаеце, паверце мне, а я ж ужо шмат пажыла на белым свеце. Мальвіна, а Мальвіна? Памятаеш, якую смакату я прыгатавала летась, калі Пятрок прывёз нам вялікіх тлустых карпаў? Чамусьці ўсе лічаць, што рыба-фіш — гэта фаршырованы шчупак. Гэта глупства, дзеці мае, глупства і прафанацыя. У шчупака цвёрдае драўлянае мяса, яно не мае сакавітасці судака або карпа. Найлепшая рыба для фаршыроўкі — люстраны карп. Чаму вы не злавілі замест гэтай акулы некалькі карпаў, Арсен? Я сама ведаю, што ў нашай рэчцы яны не водзяцца, але ж… Ну, добра, добра, не будзем пераборлівыя. Як кажуць, лепш кепскія скокі, чым добрыя хаўтуры.
Ну, а вы хоць уяўляеце сабе, што гэта такое — рыба-фіш? Не, не, гэта не страва. Гэта свята. Ні адзін рэцэпт вам нічога не дасць. Што там напісана, у гэтых рэцэптах? Вазьміце рыбу, і кавалак булкі, і моркву, і бурачок, і цыбулю, і яйцо, і фефер… гэта значыць перац, і падрыхтуйце фарш… Адкрылі Амерыку!.. Вядома, без фаршу рыбу не зафаршыруеш, будзь ты хоць разумны, як цар Саламон. Але гэтага мала, дзеці мае, каб я так жыва і здарова была і вы таксама. Рыба-фіш — гэта калі ты прачнулася ранічкан, а ў твае вокны свеціць сонейка, і дзеткі твае здаровенькія і вясёлыя, і мужык цвярозы і добры, і ўсё яшчэ кахае цябе, хоць вы пражылі разам уга колькі, і не трэба пазычаць да зарплаты, і на душы у цябе шчабечуць ластаўкі — вось тады борздзенька ўставай, мый рукі і распальвай пліту. I ты зварыш такую рыбу-фіш, што ўсе пальчыкі абліжуць і талеркі выліжуць. А калі ты прачнулася, а за акном імжыць дождж, і ў цябе ныюць рукі і ногі, і плача хворае дзіця, і на душы нудна і мутарна,— не тлумі сабе галавы. Парэж рыбу на кавалкі, абмакні ў муку і падсмаж на алеі — таксама смаката, і сям’я паснедае ці паабедае і пахваліць цябе, і сумленне тваё будзе чыстае, бо ты не зробіш злачынства. Так, так, сапсаваць рыбу-фіш — гэта злачынства, недаравальнае для добрай гаспадыні. У Хабараўску, дзе я некалі жыла,— вой, колькі там на базары самай рознай рыбы! — у мяне была суседка Двойра. Дык што, вы сабе думаеце, яна рабіла? Яна купляла вялікую рыбіну, рэзала яе на кавалкі, здзірала скуру, выбірала ўсе косці, а потым напіхвала фарш у скуру, як у панчоху, і называла гэта паскудства рыбай-фіш. Таму што яе мужык, вялікі пан, майстар па гадзінніках, некалі падавіўся косткай і з таго часу не еў рыбы з касцямі. А які ж гэта смак, я ў вас пытаюся, калі не пакінуць хрыбціну, што вам дасць навар булка? Адным словам, давайце сюды вашага шчупака, і калі ад яго ў абед застанецца хоць што-кольвечы, акрамя ўспаміну, дык я, напэўна, памру ад сораму. Ды пазавіце сваіх сяброў, адным нам не з’есці яго і за тыдзень.
I праўда, рыба ўдалася на славу. Смачная, духмяная, сакавітая. 3 галавы і хваста яшчэ згатавалі юшку, а на «дэсерт» Ірына і Наташа напяклі цэлую гару дранікаў. Сабралася ўся група, дзесяць чалавек. Намурзаліся так, што ледзьве з-за стала вылезлі. Гаспадыні маглі быць задаволеныя, на талерках, у місках і знаку не засталося.
У панядзелак нарэшце пачалі выбіраць бульбу. Частку людзей паставілі на камбайны, частку — на сартаванне. Палеткі былі засмечаны камянямі, толькі паспявай выкідаць, пакуль бульба паўзе па транспарцёры, ды выбіраць траву. Гэта была ўжо работа — не жартачкі, за дзень так наломішся, ледзь дахаты дабрыдзеш. Каменне кідалі на поле — калі разабрацца, дзікунства, на той год зноў давядзецца з ім мучыцца. Вечарам Жураўскі пайшоў на машынны двор, там зварылі вялікую скрыню, неяк умацаваля яе на камбайне, сталі вывозіць каменне на ўзмежкі. Работы паболела: нагрузі, выгрузі, але Жураўскі радаваўся — хоць нейкая карысць. Ён ненавідзеў пустую, бессэнсоўную працу, яна прыніжала яго; кучы яблыкаў, што так і дагнівалі ў садзе, бо ніхто па іх не прыехаў, нават вінзавод, прыводзілі яго ў шаленства. Гэта гарачнасць, неабыякавасць Арсена падабаліся Ірыне — жывы чалавек.