Уначы да 2-3 чытаю. Навошта? Дурнота. Без снатворнага не магу заснуць. Прачынаюся і спаўзаю з ложка з вялікай цяжкасцю ў сярэдзіне дня, расслаблены. Дурны рэжым. Лазерныя сеансы палёгкі не далі: хаджу цяжка, сагнуўшыся. Не выходжу ў двор. Баюся? Саромеюся? Чаго саромецца? Хваробы? Старасці? Настрой сабачы...
Маральна гатовы да смерці. Прыступы страху апаноўваюць радзей. Але жыць хочацца. <.>
9 чэрвеня 2003 года
Прайшло паўлета, а я сяджу ў кватэры, нават у двор да бабуль не выходжу. Трэба апранацца для выхаду на вуліцу, а мне гэта праблема. Цяжка... Поўная абыякавасць. Нічога не хочацца. Прачнуўся ў 12. Галіўся, умываўся. У доме — нікога, гуляюць Алеся і Ваня, на працы Сяргей. <.>
Самае страшнае, што і пісаць не хочацца. Навошта? Што дададуць да маіх раманаў і аповесцей «Начныя ўспаміны». Напісаў «Сюжэты» — як з’яўляліся сюжэты і як бы паставіў кропку. Хацелася яшчэ напісаць некалькі партрэтаў — Віктара Вольскага, Івана Палякова, Івана Клімава. Каго з сваіх пісьменнікаў? Думаю пра Пятра Васілеўскага. Характар! Але хаатычны. І партрэт цэльны не вымалёўваецца.
Паснедаў, сеў у калідоры, не спаў, але больш гадзіны не мог зрушыць з месца. І думкі — сумбурныя, не творчыя. 89-гадовая Вольга Філатаўна прагне ехаць на дачу. А дачу размарозілі і ніяк не могуць адрамантаваць, хоць грошы даю. <...>
Удзень сплю, уначы чытаю. Прачытаў Ал. Аляксандрава «Пушкин. Частная жизнь». Не бяздарны аўтар. Але мэта — вымазаць дзёгцем нацыянальнага генія. Столькі пашляціны! У ліцэі — ананізм, <нрзб>, пасля — бардэлі, да 20 год — двойчы ганарэя. Адкуль факты? Лексіка пашлейшая. Сорамна чытаць. Жаргон бандытаў, гвалтаўнікоў... Подлы ход — прыцягнуць увагу чытача...
Але няхай не цешыць сябе Ал. Ал.: да генія ніякі бруд не прыстане. Ну, задзіра быў, дуэлянт... Няхай бы Ал. Ал. напісаў, як Пушкіна, сталага бацьку 4-х дзяцей, давялі паклёпам на Наталлю да дуэлі, забілі на радасць цару і яго акружэнню... Не, на гэта Аляксандрава не хапіла, прасцей запэцкаць юнака, задзіру, геніяльнага памфлетыста, здольнага на ўсё — і на самае высокае і на юнацкае глупства.
10 чэрвеня 2003 года
Мастачка Ала Замай (выдатны жывапісец, рэаліст) пісала мой партрэт, я дні тры пазіраваў. Размаўлялі пра ўсё. Пра маю хваробу апорна-рухальнага апарату. Яна дала мне кнігу Мірзакарыма Нарбекава, доктара медыцыны і іншых навук «Опыт дурака, или Ключ к прозрению. Как избавиться от очков». Але ў кнізе не толькі афтальмалогія. Па-першае, напісана вельмі дасціпна, можна смяяцца, як пры чытанні «Рэвізора». Галоўная думка: большасць хвароб ад ляноты. Згаджаюся. Мая ад маёй ляноты да фізічнай працы, рухаў. Пісаць не ленаваўся — з 10 да 3-х ночы. А калі я памог Машы, Вользе ўскапаць градку, паліць гурочкі? Дровы пілаваць часам памагаў... <...>
Прачытаў паэму Міколы Мятліцкага «Зачыненая хата». Добра! Пра зону (Чарнобыльскую) ніхто яшчэ так не напісаў. У «Злой зорцы» — першыя дні. А як жыве зона зараз? Як жывуць людзі, што адселены, і такія, як ляснік Фрол, які, не баючыся радыяцыі, вартуе лес, што не ідзе на будоўлю — забруджаны, звяроў і птушак, якіх нельга спажываць. Але гэта радзіма, яна павінна жыць і нікому не дазволена знішчаць багацце гэтай зямлі. Гэта так. Але разам з тым колькі жыве людзей, дзяцей (дзяцей!) у вёсках, дзе забруджанасць нуклеідамі перавышае норму! Называлася лічба росту хваробы шчытавіднай залозы. Не помню лічбы. Але, здаецца, дабіраецца да сотні. Колькі гэтыя людзі пражывуць?
Мы пішам, журналісты, пісьменнікі, хвалім адзін аднаго: «Здорава! Малайчына!» А хто чытае нас? Патрабуюць: дайце шэдэўры — тады будзем фінансаваць... А «Вайна і мір» з’яўляецца раз у стагоддзе. Дзе там! Радзей. А літаратура, як форма ідэалогіі, самая эфектыўная, дзейсная, павінна жыць! <.>
15 чэрвеня 2003 года
Учора аддаў Таццяне набраць на камп’ютэры тры навелы: «Вясёлае сяброўства», «Тайна драмы» (яшчэ раз аб смерці Андрэя) і «Сюжэты» — як нараджаліся сюжэты раманаў, аповесцяў. Адчуванне такое, што «Сюжэты» — фінал мемуарнага цыкла. Ёсць задума напісаць яшчэ, але ўжо іншага плана — гэтым успамінам больш падыходзіць агульная назва «Партрэты». Першы — пра Віктара Вольскага. Яго найчасцей успамінаю Асоба! Герой ва ўсіх адносінах (ён Герой Савецкага Саюза). Другі — Іван Палякоў.
Ёсць змрочны сюжэт пра жанчыну-паэтэсу — прататып Жэня Янішчыц. Асілю? <.>
Сёння спаў да 3-х дня. Сорамна прызнацца. Праўда, лёг у 3 ночы і, здаецца, заснуў хутка. Прачнуўся ў 8 і доўга не засынаў... А потым заснуў. Старэчая слабасць? У двор не выходжу: адзін баюся.
16 чэрвеня 2003 года
Сёння Алесі — 42. Маша прывезла яе з Дуная. Незабыўнае падарожжа было! Маша не пабаялася нарадзіць у 40; яна была супраць абортаў, лічыла іх чалавеказабойствам. <.>