Учора пасля спякоты пайшоў дождж. Ішоў раніцай. Змрочна на дварэ. Змрочна на душы. Паясніца мая і ногі баляць больш звычайнага, чуць поўзаю. Пісаць хочацца. Але што?... «Начныя ўспаміны». З’явілася жаданне напісаць пахаванне П. М. Машэрава і пра сваю высокую ўзнагароду — Героя С.[ацыялістычнай] П.[рацы] — чым яна скончылася для мяне. Не верыў у «дурное вока». У старасці раблюся «забабонны». Мабыць, ёсць злая энергія: «дурное вока» на абедзе, які я даваў на радасцях. Не адно. Зайздроснікаў за сталом хапала.
30 ліпеня 2003 года
Трывога і страх. Аглушу сябе снатворным і сплю, што сню — не помню. Дрэнна адчувае сябе В.[ольга] Ф[ілатаўна] — 89. Баюся за яе. Баюся за сябе. Старая ўпартая: унізе сыра (уся сістэма размарожана) — яна лезе па крутой лесвіцы на гарышча, дзе спякотна. Мёрзне. Скардзіцца на галавакружэнне, але нікога не слухае. Сёння, здаецца, ёй трохі лепш. Я стараюся хадзіць. Як раяць усе мудрыя лекары, прафесійныя і самавукі. Але за два тыдні мой апорна-рухальны апарат не стаў мацнейшым, наадварот, поўзаю ўсё цяжэй і цяжэй: першыя дні хадзіў па вуліцы, цяпер далей двара свайго не вылажу.
Была радасць: 26—27 прыязджалі Алеся, Сяргей і Ваня. Радасць — Ванечка. Як ён гойсаў тут! Але паджыгаў крапівой ножкі (ці камары?), і на другі дзень у яго паднялася t. Цяпер ён баіцца дачы. <.>
У мінулую пятніцу наведалі Мачульскі, Пашкевіч, наш старшыня СП, і Чарказян. Прывёз трохі грошай. Парадавала, што не забываюць старога. Але размова была невясёлая — пра смерць і пахаванне Быкава. <.>
Зараз чакаю Валянціну Новікаву (дачку Івана Рыгоравіча, якога я паважаў — Камуніст і Баец), яна едзе ад «Мінскага кур’ера», дзе робіць, з фотакар. А ў мяне на носе гула, і я сарваў стручок. Які ў мяне будзе выгляд! Жах. Ах, старасць! Якая ты гадасць! Больш, чым у горадзе, думаю пра смерць, падаграе Вольга выглядам сваім і словамі аб жаданні памерці. А я хачу яшчэ трохі пажыць. Трывожыць почырк. Хоць сёння ён, здаецца, нічога — можна прачытаць. <...>
Званіў Мачульскаму. Ён: «Можа, не будзем даваць «Тайну драмы»?» Узбунтаваў. Не, дамо!
1 жніўня 2003 года, пятніца
Забыў, успомніў. Так было ў мяне ўчора. Сярод часопісаў, рукапісаў — папка. Тытул першай рэчы на рускай мове: «Иван Шамякин. Не оставлю брата». Драма в двух частях. Перевела с белорусского Ирина Шостак».
Не было ў мяне такой назвы. І Шостак, тэатральная крытыкеса, масквічка, але наша зямлячка, ніколі нічога майго не перакладала, хоць наведвалася ў Мінск часта.
Перачытаў герояў — не помню. Таццяна даказвае, што гэта мая п’еса. Адмаўляю. Спрачаемся. Заела. Учора ўзяўся чытаць. Старонка — не помню, чужое, другая — цёмная ноч... І нарэшце... Рэпліка мастака Віктара: «Я напішу танец п’яных камароў». І — як прамень пражэктара: дык гэта ж «Экзамен на восень». Андрэева ініцыятыва: даць Шостак, якая ездзіць па ўсіх тэатрах Саюза, няхай парэкамендуе нейкаму рускаму тэатру. І я (чырванею зараз!), славалюбец (мала з мяне было славы!), даў Таццяне перакласці, а каб Шостак (ах, Андрэй! ачмурыла яна цябе) матэрыяльна зацікавіць (хто не любіць грошы!), зрабіць яе аўтарам перакладу. Адзіны бадай мой ганебны ўчынак. Сорамна і зараз. Тані не кажу, як усё было, толькі прызнаў, што драма мая. Нідзе ветраніца Шостак яе не паставіла. А назва... яна казала, што ў рускіх няма такога разумення — «экзамен на восень». Сапраўды не было і няма? Дагэтуль не высветліў. Спытаю ў Сяргея, зяця майго, кандыдата навук.
Вось як усплываюць і добрыя ўспаміны і грахоўныя. Сюжэт, але пры жыцці агаляць сваё сумленне не буду. Зараз гутарыў з Вольгай. Ёй трохі лепей (але ж 89!). Без працы сядзець не можа, усё жыццё працавала... Просіць у Бога смерці. Я кажу: гэта грэшна — прасіць смерці. І я сапраўды перакананы: нельга прасіць смерці! Няўжо і я дажыву да такога стану? Не дай Бог! Хачу жыць! Учора была радасць: размова з Ванечкам па тэлефоне, доўгая, мінут 10. Хлопчык разважае, як філосаф.
— Прыедзеш у суботу ці нядзелю?
— Не знаю. Буду думаць. Калі я захачу, можа, і прыедзем. <.>
5 жніўня 2003 года, аўторак
Сёння, пасля даўняга перапынку, сніў Машу. Дзіўна. З гаража выгналі машыну, я — за рулём. Трэба ўз’ехаць на крутую горку. Я паехаў, а яна засталася — паглядзець, як я ўз’еду. Уз’ехаў — спыніўся. Вылез з машыны. Маша знакамі паказвае: усё добра. Крычу ёй: «Паднімайся!» Не скранулася. І я прачнуўся — без сэрцабіцця, якое бывае пасля некаторых сноў.
Маючы дачу, хоць і старую, засмечаную, размарожаную, недарэчна было не прыехаць хоць на які месяц, дыхнуць сасновым паветрам. Можа, апошні сезон — для мяне, дачны. Жыву тры тыдні. Паветра хапае. Цёпла... У выхадныя прыязджалі Ванечка, Алеся, Сяргей. Адзіная радасць — Ванечка. Сяргей падключыў Алёшу і трохі пачысцілі ўчастак. Але якія завалы ў доме! Часопісы, кнігі 50-гадовай даўнасці, адзенне — за гадоў 20. <.>