Прачытаў Г алубовіча пра дзённікі Адамчыка. Піша ён хлёстка. Цытуе тыя мясціны, дзе А.[дамчык] аплёўвае ўсіх, хто вышэй за яго. Галубовіч яўна смакуе гэтыя пляўкі. Знікае вера ў яго шчырасць. Ды Бог ім суддзя, і нябожчыку, і жывому.
Л. Талстой так калег не аплёўваў, цаніў іх творчасць, і ўсяго: «Прочитал роман. Плохо (ці хорошо)». Гэта інтэлігентна.
24 жніўня 2003 года
Алеся купіла «Маладосць», № 6. Прачытаў дзённікі Адамчыка за 1999 г. Пасля вусных расказаў і артыкула Л. Галубовіча змяніў свае адносіны да дзённіка калегі-нябожчыка. Гэта крык душы! Стогн роспачы! Кліч: памажыце! Ніхто не чуе. <...> Але я чытаю крык яго стомленай хваробай душы. Сама форма дзённіка — карабельны журнал судна, якое тоне. Не толькі даты, але і гадзіны запісу. І якія! 4.15 ночы, 6, 7, 8.10 раніцы. А я ведаю, што гэта такое: бяссонніца пакутлівая! Я помню, як я пісаў раманы! Раманы! Да трох ночы. А потым круціў у галаве — як запісаў? А праз гадзіну з’яўляецца новы сюжэтны ход, новая характарыстыка героя. Запісаць, каб не забыць! Вось і 4.15 і 5. І зноў бяссонніца.
Так пакутаваў Вячаслаў. Толькі прырода яго хвалявала? Мода пад Буніна. А ў 1999 былі, кіпелі страсці Дастаеўскага — і ў палітыцы, і ў СП... <.>
Не вычытаў пра Танка і Адамовіча. Відаць, Галубовіч узяў гэтыя цытаты з карэктуры <нрзб> нумара. Але пра Гілевіча Галубовіч не заўважыў. Пабаяўся? <.>
Кожны запіс — пякучы фізічны і душэўны боль. «Пан. 19 ліп. 4.50. Прачнуўся ў чатыры... Боль сціскае галаву. У роце гарката, нібы я, як <нрзб> Хрыстос, знемагаючы пад цяжарам крыжа, выпіў жоўці».<...>
Паспяшаліся «мудрыя» аўтары публікацыі надрукаваць пра сучаснікаў Чэся. Думалі, не ўмеюць чытаць. Не, яшчэ не развучыліся. Ах, каб я быў маладзейшы! Які сюжэт нашага часу! Які лёс героя, які вітаў развал СССР... Цікава: чаму так мала пра свае палітычныя погляды? Расчараваўся ў новым ладзе? Многа — пра Польшчу. Верыў, што там рай? Не, дарагі Вячаслаў, на зямлі няма раю. Яго шукаюць за акіянам. Не знойдуць!
27 жніўня 2003 года
Ул. Гніламёдаў даў «Звяздзе» вялікае і разумнае інтэрв’ю аб рамане і сваіх раманах. Літаратуразнаўца пад старасць стаў раманістам. Подзвіг. Я чытаў частку першага рамана — «Беларусы ў Амерыцы». Амерыка мне падалася «кніжнай». А дзе ён мог узяць «жывую», не пабыўшы там? З расказаў тых, хто сербануў замежнага шчасця? Расказы сваіх на сваёй зямлі могуць даць і праўдзівы сюжэт, і яркія характары. Чужое, як ні старайся, будзе кніжным — пад Лондана, Мана, Фолкнера ці Хемінгуэя.
Я пазваніў яму, Ул.[адзіміру] Вас.[ільевічу]. Добра пагутарылі. Ён сказаў: даюць акадэмічныя ажно за 8 м-цаў. <...>
5 верасня 2003 года
Восень. Пахаладала. Малы Ваня ходзіць у майцы, а ў мяне ў кватэры ў цёплых насках (не люблю слова шкарпэткі) мёрзнуць ногі. Парушаны кровазварот. Нізкі гемаглабін. Гематолаг Людміла Сцяп.[анаўна] Таргоўцава прапанавала легчы ў стацыянар. Пабаяўся, упадзе t, а грэць да кастрычніка нават бальніцу не будуць, і я буду замярзаць. Якое лячэнне ў холадзе? Папрасіў пакалоць В12 дома. Не колюць вітаміны, толькі антыбіётыкі, эканомяць бензін. Ганьба! Слабею з кожным днём, бываюць вельмі цяжкія дні. <...>
За тыдзень напісаў 19 старонак чарговай навелы «Начных успамінаў» — «Злое вока». З адступленнямі ў маленства, у вайну — план рамана, тэзісы. Але старасць вучыць сціпласці. Не пазначыў, калі пачаў, учора скончыў. Вызначаю «прадукцыйнасць» па дзённіку, у гэтыя дні дзённік не даставаў з шуфляды. Тры старонкі ў дзень! Маеш яшчэ моц, дзед. Не стагні! Не стагну, але і не танцую.
Сёння чытаю «ЛіМ». З цікавасцю. Адчуваю, чую плач калег па мове. З смуткам прачытаў пра Толю Грачанікава. Любіў я гэтага чалавека. Я амаль усіх любіў, мяне некаторыя «класікі» не любілі. Пра гэта «Злое вока». З цікавасцю прачытаў грунтоўны артыкул Янкі Саламевіча пра Міхала Хведароўскага. Тамы «Люду беларускага» — подзвіг...
6 верасня 2003 года
У «Народнай волі» (газета апазіцыі) Гілевіч надрукаваў вялізны — на ўсю паласу — артыкул «Як быў напісаны «Сказ пра Лысую гару». Нарэшце прызнаўся, што аўтар ён. Нарэшце. А то крытыкі столькі папсавалі паперы — хто? Ну, прызнаўся і добра, сціхнуць спрэчкі. <...>
8 верасня — дзень нараджэння Сашы. Пры Машы заўсёды ездзілі на могілкі. А потым — і да Сашы, і да Машы. Вольга Філатаўна не прапускае ні дзён іх нараджэння, ні дзён смерці. Папрасіла Алёшу заўтра звазіць на могілкі (8 — панядзелак). Трэба ехаць і мне! А я баюся са сваімі нагамі — ледзьве соваюся. І не толькі стан здароўя. Страх перад могілкамі. Ён і раней быў, але з кожнай паездкай рос. І вось вырас, што я мушу адмовіцца ад паездкі. І моцна перажываю, мучае сумленне: 89-гадовая Вольга паедзе, а я — жалкий трус. <.>