— Запамінай… Бярэш два яйкі, — Пергідроль вытрымала паўзу, з насцярогай пакасілася на Германа, — потым… шклянку манкі, чатыры шклянкі малака, дзве лыжкі масла. Ну і сочывам пальеш, як запячэцца.
— А калі прыгарыць?
— Дык ты ж глядзі, каб не прыгарала, — упікнула суразмоўніцу Пергідроль.
Цягнік матлянула на стрэлках, і дзверы купэ злёгку ад’ехалі.
— Усе да Трускаўца? — маладая праваднічка прысела на хвілінку, дыхнула пахам горнай лаванды, павабіла смочкамі грудзей, што выпіналіся праз тонкую кашулю.
Аддаўшы квіток, Пергідроль падцягнула друзлае чэрава і, калі праваднічка выбегла з купэ, з роспаччу ў голасе выдыхнула:
— Ой, дзеўкі, і як гэта схуднець? Хоць на пару кілаграмаў.
— Кальрабі трэба есці, — з веданнем справы паведаміла даўганосая шатэнка. — У маёй сястры восемдзесят пяць кіло было. А пачала кальрабі есці, адразу пяць кіло скінула.
— А што гэта такое?
— Капуста такая. На рэпу падобная. Я сёлета таксама ў агародзе пасадзіла, ды штосьці кепска расце.
— А як яе гатуюць?
— Яе і сырую есці можна, і тушыць.
— А як тушыцца?
— Спачатку трэба крыху абсмажыць, у муцэ ўкачаўшы, а потым ужо ў рандолю класці. Тушыць на павольным агні сорак хвілінаў. І абавязкова дадаць таматнага соусу…
Слухаць усе гэтыя кулінарныя жахі не было сілы. Герман падняўся, выйшаў у калідор, азірнуўся па баках. У дальнім канцы калідора мільганула белая кашулька; адтуль, з прыцемнай, загрувашчанай чыгунным тытанам проймы, павеяла нясцерпнай пяшчотай і скрозь перастук вагонных колаў пачуўся яму грукат. Гэта абрынулася сцяна, якой ён адгарадзіў сябе ад жанчын, і скамечаная душа ягоная выпрасталася, і — магчыма, упершыню ў жыцці — ён дыхнуў на поўную грудзіну. І грудзіна напоўнілася пахам лаванды, лагодным сонечным святлом, напорлівым скразняком, што струменіў ад акна, і абяцаннем чагосьці незвычайнага, трывожнага, неспазнанага. Герман заплюшчыў вочы, уцягнуў прагным носам паветра, але замест паху горнай лаванды адчуў нейкі смурод: ягоныя спадарожніцы, выкуліўшы на столік гару рознага едзіва, лупілі нягнуткімі пальцамі сівушна-крутыя яйкі.
— Я дык люблю з гарчыцай, — казала даўганосая шатэнка, ківаючыся, што той рабін, у такт калыханню вагона.
— А я з маянэзам, — няўцямна, з набітым ротам, засведчыла Пергідроль, і Герман з агідаю сцепануўся.
III
Гэтаму цяжка даць веры, але за ўсё жыццё ў яго, апроч Лізаветы, не было аніводнай жанчыны. Ён баяўся жанчын. І страх гэты нарадзіўся яшчэ тады, калі ён, смаркаты падшыванец, хадзіў у другі клас агульнаадукацыйнай сярэдняй школы. Яму і цяпер з жахам прыгадваецца той задушны ліпеньскі вечар, п’яная бяседа, застаўлены пляшкамі стол і чырвоная пыса матчынай сяброўкі — цёткі Серафімы. Чаму цётка засталася ў іхнай хаце і куды ў той міг падзеліся бацькі, ён ужо не памятаў, а вось залатыя зубы, што бліскалі ў нетрах разяўленага рота, і смуродліва-віннае дыханне, якім яго душыла цётка Серафіма, запомніліся на ўсё астатняе жыццё… Цётчыны белыя, без ценю загару рукі мітусліва расшпільвалі гузікі, сцягвалі штаны, а складзеныя ў трубачку вусны шматкроць паўтаралі: «Спацькі… зараз будзем спацькі». Потым, хаця ён і супраціўляўся, сцягнула з яго трусы і, закаціўшы п’яныя вочы, гулліва прамармытала: «І дзе тут нашая пісіня?» Яшчэ імгненне — і п’яная цётка схапіла ротам ягоны спалохана-ацвярдзелы стручок: «А-ам пісіню! А-ам пісіню! А-ам!..» Ён ляжаў без духу, баючыся, што залатыя зубы злавесна ляснуць, адарвуць стручок — і што ён тады скажа маці…
Матчына сяброўка часцяком потым завітвала да іх у хату і кожнага разу шматзначна пасміхалася; у Германа пры гэтым панічна білася сэрца, і маці, на параду той жа цёткі Серафімы, клала яму на ноч пад падушку прывялы корань валяр’яну. І кот Базыль — чорны, з белым гальштучкам на шыі, сібірак, — аж да раніцы сядзеў ля ложка і варкатаў свае бясконцыя песні…
Потым, разам з песнямі ўжо Валерыя Абадзінскага і нязводнымі прышчамі вакол носа, надышла маладосць, і Герман, разам з сябрамі-аднакласнікамі, стаў хадзіць у клуб на танцы. Аціраўся там каля сценак, цяжка соп і не мог набрацца смеласці запрасіць дзяўчыну на павольны танец. А калі — такое надаралася вельмі рэдка — яго запрашала якая цыбатая дзеўчынёха, ён сцепаўся і здушана прамаўляў: «Я не танцую».
Мінала вясна, прыходзіла лета, на змену лету паспяшала восень; сыпала жаўталіст у гарадскім парку, стукала мокрымі галінамі ў акно: раз, два, тры… дваццаць тры, дваццаць чатыры, дваццаць пяць… «Трыццаць!» — налічыў ён аднойчы і прыўзняўся на ложку. «Ужо трыццаць гадоў, ужо лысіна з далонь, а я ўсё яшчэ не жанаты!» — і адчуў на твары смуродлівы подых, і з цёмнага кута нехта дарэшты выразна, тры разы запар, прамармытаў: «А-ам пісіню… а-ам пісіню… а-ам».