У школе гэтую гаваруху ніхто не любіць. Мінулай зімы да нас у хату завітвала, на нейкія выбары запрашала. Пераступіла праз парог, агледзелася, спытала, дзе я ўрокі раблю. Я і паказаў на кухонны стол. Дык падвяла зекры і раз пяць выдыхнула свой «ужас». Маці яе таксама незалюбіла. Казала цётцы Сцепанідзе: фарсіць у мутонавым футры, а іх, калгасніц, так у ватоўках і пахаваюць.
Заўтра ў школе, пасля заняткаў, лінейка. Элеанора Захараўна стане гарлаць пра тое, што перад намі, вучнямі, адчынены ўсе дарогі. Потым «гарадскія» паедуць у свой гарадок і там ім зладзяць «салодкі стол». Будуць есці торт з хатнімі піражкамі ды запіваць ліманадам…
На гары задуха, а тут яшчэ патыліца добра-такі ўгрэлася, і я адсоўваюся ад коміна.
«Цікава, а ці даляцела б круцёлка да буслянкі?» — думаю я, закінуўшы рукі за ўгрэтую патыліцу. Пайсці да ліпы, знайсці «верталёт» ды шмаргануць за лёску. Але ж можна і без вачэй застацца. Цяпер толькі мне стала зразумела, чаму ў магазіннага прапелера, які пускае Лёшка Гнядых, лопасці абхоплены абадком. Гэта каб вочы не параніць.
Згадваю, што дзесьці на гарышчы валяюцца бацькавы камбайнерскія акуляры з трэснутым шклом. Парываюся зараз жа іх адшукаць, але тут жа асуджана кладуся на кажух. Ну добра, вочы закрыеш, а як па лобе лясне ці нос адсячэ? Я спалохана мацаю нос і, пераканаўшыся, што ён на месцы, пераводжу дых і зморана пазяхаю.
…Мяне абудзілі галасы знадворку.
— Во… толькі што Пецька Ліхаманаў з Азярышча прывёз. Брыво да косткі парэзаў, швы наклалі.
Я пазнаю па голасе Канапельчыху — Мішкаву маці — і шчасна пацягваюся. Вока ў сябрука цэлае, а гэта галоўнае.
— Нюрка кажа, нейкі верталёт рабілі, а потым пускалі каля ліпы…
— А я думаю — чаго гэта ён хаваецца цэлы дзень, — гэта ўжо азываецца мая маці. — Во я яму зараз усыплю!
Здалёк чуваць каровіна рыканне, і Канапельчыха са сполахам у голасе выдыхае:
— Авой-авой, статак гоняць! Штосьці рана сёння. Пайду пераймаць сваю карміцельку.
На падворку бразгае вядро ў калодзежы — гэта маці чэрпае ваду для каровы.
— Юрка, ты дзе?! Зноў на гары хаваешся? Злазь зараз жа! — задыхана гукае маці, бразгае вядром і йдзе ў хату — узяць акраец хлеба. Субоха не зойдзе ў хлеў, пакуль ёй не дасі пачастунку.
І вось ужо рагуля рыкае ля весніц, і маці здушана гукае з хаты:
— Бягу ўжо, бягу!
Ад цяжкой каровінай хады гарышча злёгку здрыганаецца, і да кіславатага паху аўчыны далучаецца саладкаваты пах сырадою. Карова доўга і прагавіта п’е ваду, зморана аддзімаецца, нарэшце бразгае вядром, каротка рыкае.
— Ну ідзі ўжо, ідзі, — падганяе маці Субоху, і тая па старой звычцы грукае капытам аб парог хлява.
— Вядро! — уголас шапчу, прыўзняўшыся на локці. Праз імгненне ўжо паўзу да паддашкавых дзверцаў, асцярожна, каб не пачула маці, злажу па драбінах, хапаю вядро, з якога кагадзе піла карова, і падаюся з двара.
Матчын вокліч даганяе мяне ўжо за весніцамі:
— Юрка… ашалеў? Куды ты пабег з вядром?
Вестка пра тое, што сябар параніў брыво, а не вока, зрабіла цела лёгкім, амаль бязважкім. Я то іду, то бягу подскакам, і адна думка не дае спакою: «Ці ляжыць пад ліпай круцёлка?» Удзень там часцяком таўчэцца малеча — хтосьці мог і падабраць Мішкаву цацку.
Цацка ляжыць там, дзе яе і кінулі: на лапіку жоўтага пяску. Прапелер таксама доўга шукаць не даводзіцца. Ён вісіць непадалёку, пачапіўшыся за куст вербалозу.
Дзяржальна старога сярпа пазначана брунатнай плямай крыві.
Я задзіраю галаву. Бусел стаіць на краі гнязда і глядзіць на мяне, ледзь чутна шчоўкаючы дзюбай.
— Зараз, боцька, да цябе верталёт прыляціць! — крычу буслу, і той пачынае клекатаць усё гучней і гучней.
Насоўваю на галаву вядро, уздрыгваю ад рэшткаў халоднай вады, што патрапілі за каршэнь. Тузануўшы лёску, ліхаманкава скідваю з галавы вядро. Круцёлка з ціхім гудам ляціць угору і на кароткае імгненне завісае ў паветры — якраз насупраць гнязда — і бусел, раскрыўшы дзюбу, уражана адводзіць назад галаву. Круцёлка ляціць долу, з гучным шорхатам занурваецца ў кусты.
Мне падалося, што таргануў лёску не на поўную сілу, таму другім разам насоўваю вядро, тузаю як мае быць, але тут надараецца неспадзяванка: дужка вядра чапляецца за падбародак і, пакуль вызваляю галаву, круцёлка бясследна растае ў вечаровым небе. Я наструньваю слых — мусіць жа яна шорхнуць у траве ці кустах, — і слых мой цвеліць далёкая зязюля.
Іду дахаты, прыстасоўваючы разгоністы крок да мернага рыпання вядра, якое раз за разам перакідваю з рукі ў руку. Круцёлку я так і не знайшоў. Дый як знойдзеш, калі сонца ўжо села і бляшанка, зашыўшыся кудысьці ў траву, ужо не блішчыць і нябачная для вока. Але нічога. Заўтра яе знайду. А не знайду, дык выражу новую.