І як змяніўся яе голас! Як высока падняла яна сваю прыгожую галоўку! Не радасць, а нешта большае гучала ў яе словах. У іх былі гордасць, надзея, шчасце.
Міхаль не пазнаў свае Любы. Дык вось яна якая, яго Люба, гэтая сціплая, пакорлівая, такая ціхая і непрыкметная дзяўчына! Дык яна ж красуня! Ды такіх дзяўчат больш у свеце няма нідзе! А яна прытуліла яго галаву да сваіх грудзей, пачала расчэсваць яго валасы.
— Ах, Міхаль!.. Каб я магла паверыць табе!
— Ты мне не верыш? — закрычаў Міхаль.— Ну, дык от я табе кажу: у нядзелю ты будзеш мая жонка! І няхай хто паспрабуе на цябе пальцам паказаць!
— Не, Міхаль... У гэтую нядзелю вельмі ж блізка. Адкладзём на тыдзень, на наступную нядзелю... Мне хочацца, каб у нас было як ва ўсіх людзей. Толькі ж ты...
— Што я? — перабіў яе Міхаль.— Можа перадумаю? Ну, не! Гэтага не будзе! Я згодзен з табой, няхай і ў нас будзе як ва ўсіх людзей. Я яшчэ з Паўлам Квітуном пагавару і са Стасем Вярбіцкім.
— Пагавары, Міхаль. Стась такі добры чалавек.
— І разумны... А Павел кажа, што я крыху пуставаты. Не думаю...
— Ах, Міхаль... Зусім ты не пуставаты! Ты... ты, Міхаль, лёгкі нейкі...
— Ну! Ты таксама сказала! Я зусім не лёгкі, Люба, і не пусты! Гэта жыццё наша такое... сабачае. Жывём як старцы. Ні кала ні двара... За людзей не лічаць... паны ды немцы розныя. Мы дома жывём, а ён прыехаў на нашу зямлю і над намі пануе... Ты кажаш, каб і ў нас як у людзей было. Значыць, трэба вяселле нейкае справіць. Хлопцаў пазваць ды дзяўчат. У мяне ёсць капейка...
— І ў мяне ёсць, Міхаль... Зберагла крыху...
— Тваіх мы не будзем чапаць. Нам яны яшчэ будуць патрэбны.
— Калі будзе дзіцё, Міхаль.
— Але, калі будзе дзіцё.
Доўга сядзелі яны і разважалі пра сваё будучае жыццё. А ў гэты час у хаце Станіслава Вярбіцкага цьмяна гарэла лямпа, бо кнот быў прыкручаны амаль да канца. За сталом сядзелі сам Станіслаў і Павел Квітун. Гаворку вялі ціха.
— Значыць, ты прачытаў гэтую кніжку,— сказаў Станіслаў.— Добра, Павел. Я табе дам яшчэ адну. Толькі, сам ведаеш: асцярожнасць перш за ўсё. Не толькі сам можаш папасціся, улічы.
— Ведаю, Станіслаў, не вучы мяне асцярожнасці. А кніжку разумны чалавек пісаў.
— Ленін! Гэтую кніжку пісаў Ленін. Мы яшчэ шмат чаго не ведаем, Павел. Не адну кнігу трэба прачытаць і табе і мне, каб шырэй зірнуць на жыццё і ісці па правільным шляху. А ў нас тут і эсэры могуць мець нейкі ўплыў... Сялянам яны зямлю абяцаюць, багатае жыццё. Шкада, што мала нас тут. Ты ды я, калі не лічыць Якава. А мы ж павінны рыхтавацца да бою, павінны весці за сабою народ. Наша задача, Павел, — рыхтавацца, падбіраць людзей... Значыць, ты на Міхаля Рожку не спадзяешся?
— Не, Станіслаў. За ім трэба добра панаглядаць. Нешта ён з Любай круціць ды мудруе. Па-мойму, здраднік у любой справе здраднік.
— Гэта праўда.
— У мяне ёсць другі чалавек, Станіслаў.
— Хто?
— Платон Шабуня.
— Я ўжо гаварыў Якаву пра яго. Але ж вельмі непрыкметны ён.
— Мала ты яго ведаеш. Чалавек ён цвёрды, сумленны, і разважанні яго вельмі смелыя.
— Ты не даваў яму гэтых брашур?
— Ну, што ты! Аднак я думаю, што яму акурат па дарозе з намі.
— Трэба звесці яго з Якавам, няхай пазнаёміцца. А ты тым часам прыглядайся да яго, Павел.
— А я, браце, даўно прыглядаюся і мяркую, што трэба яго ўвесці ў нашу групу. Калі прыйдзе Якаў?
— Я тады паведамлю табе. Літаратуру возьмеш?
— Вазьму. Як там яе палажыць у свой куфэрак, каб ніхто не бачыў... Пайшла б за мяне Надзя Пракопава, аджыў бы я! Кватэру сваю меў бы, кінуў бы гэтыя праклятыя баракі, дзе ты ўвесь на вачах.
— Тут я табе нічым не памагу, Павел, сам ведаеш.
— Ведаю... Я пайду, Станіслаў.
— Ідзі... Прыглядайся да людзей, прыслухоўвайся, пра што яны гавораць. І галоўнае — прыгледзься да Платона Шабуні.
— Гэта я сам ведаю, Стась. А літаратуру прынясі ў бровар заўтра. Сам аддасі мне.
— Добра.
Калі Павел прыйшоў у барак, Міхаля яшчэ там не было. Павел адразу заўважыў гэта.
— Дзе ж гэта сёння Міхаль? — запытаў ён у хлопцаў.
— А чорт яго ведае! — адказаў Платон Шабуня.— Ляжаў-ляжаў, усё хворым прыкідваўся, і раптам сарваўся, як з ланцуга.
Платон Шабуня быў халасцяк гадоў пад трыццаць пяць. Хлапечага ў ім ужо нічога не было. Ён, як мужчына, гадаваў вусы і таму выглядаў старэй за свае гады. Шыракалобы, гарбаносы, вечна пануры, ён заўсёды глядзеў уніз, амаль ніколі не смяяўся, і ў вачах былі нейкі затоены сум і нездаволенасць.
— Кажаш, сарваўся? — запытаў Павел.— А калі гэта ён сарваўся?
— Яшчэ з вечара. Пустальга такі.
— Ты так думаеш, Платон?
— Ды не толькі я. І ты так думаеш. Загубіў такую харошую дзяўчыну, сволач! — раптам вымавіў Платон з прыціскам і са злосцю.— Ды каб яна за мяне пайшла, я яе і такую ўзяў бы.