— Так і ёсць,— нарэшце прамовіў ён, пазяхаючы. — Чатырох бутэлек не хапае. Трэба заплаціць за іх, пане Ашакевіч.
— Так, так, пане Арлоўскі, трэба разлічыцца.— Сымон успомніў Гнілую Дуброву, Шымкевічавых сыноў і адчуў, што сустрэча з імі дадала яму смеласці. — Палічыце, пане Арлоўскі, колькі вы мне вінаваты, і адлічыце грошы за чатыры бутэлькі.
Арлоўскі не чакаў гэтага.
— Вы мне, пане Ашакевіч, не аддалі ўсяго тавару. Не хапае чатырох бутэлек, от я за іх і прашу грошы.
— А вы мне, пане Арлоўскі, не плаціце за работу. Чацвёрты раз я прывожу вам са Слуцка тавар, і вы са мной ні разу не разлічыліся. А мне трэба жыць на свеце.
— Дык як жа я, пане Ашакевіч, ноччу разлічвацца буду! Мо няхай другім разам.
— Я, пане Арлоўскі, ноччу са Слуцка ехаў, не спаў, а вам разлічыцца са мной цяжка, бо вам спаць хочацца. А мне хіба не хочацца? Ды мне грошы трэба.
— Ая-яй! Так ужо вам наперла, пане Ашакевіч! У вас жа за гэтыя чатыры бутэлькі грошы ў кішэні.
— Нашто вы лічыце грошы ў маёй кішэні, пане Арлоўскі! Я ж не лічу ў вашай! А ў вашай больш грошай, чым у маёй. Ды я ж і не прашу вашых грошай. Я свае прашу. Разлічымся, пане Арлоўскі.
— Заўтра, пане Ашакевіч... Далібог, у мяне сёння галава баліць. Бутэлек не мог далічыцца... Адной не хапае, здаецца. От заўтра і пералічым.
— Не, пане Арлоўскі, так не будзе. Тады я ўвесь тавар забяру з сабою і павязу дамоў. А заўтра прывязу, тады і пералічым.
Сымон падхапіў адну скрынку і панёс да дзвярэй. Арлоўскі кінуўся за ім.
— Куды вы яе праце, пане Ашакевіч! Не трэба! Я палічыў правільна! Не хапае толькі тых бутэлек, што вы прадалі.
— Гэта другая справа,— сказаў Сымон і паставіў скрынку на месца.— Але пакуль не аддасце грошай, я дамоў не паеду. Я вам вінаваты, вы мне. Разлічымся — і справа будзе з канцом.
— Ая-яй, які ж вы ўпарты, пане Ашакевіч... Але ж не забывайце, што я магу і другога чалавека наняць.
— Не, пане Арлоўскі, нікога вы не возьмеце. Такога другога дурня, як я, вы не знойдзеце.
Арлоўскі як ні круціўся, як ні муляўся, але такі здаўся. Разлічваліся амаль да раніцы.
Калі Сымон прыехаў у Малінаўку, на дварэ пачало ўжо днець.
РАЗДЗЕЛ ДЗЕВЯТНАЦЦАТЫ
Аўдоля чакала Сымона і ўсю ноч не клалася спаць. Цьмяна гарэла лучына. Агонь то заміраў, то разгараўся ярчэй, доўгі вугаль скручваўся, як вуж, трашчаў і абломваўся, падаў у вядро з вадой і патухаў з кароткім шыпеннем.
Дзеці спалі. Пасля поўначы заснуў і хворы Паўлік. Трывожны быў яго сон. Хлопчык круціўся, трызніў, мабыць, снілася яму нешта страшнае, бо зваў маму і тату, і лобік яго, абліты потам, быў гарачы.
Аўдоля латала Сымонаву вопратку. Надыходзіла зіма, а чалавек заўсёды ў дарозе, на холадзе. Новага не справіш, няма за што, а кажух ужо так знасіўся, хоць вон выкідай. Яна клала лату на лату і раз-поразу паглядала ў акно.
Сёння Аўдоля вельмі трывожылася за Сымона. Здавалася, што сёння з ім зрабілася нешта нядобрае, нейкая немінучая бяда напаткала яго. Ніколі не было, каб ён астаўся начаваць у Слуцку. Хоць позна, хоць пасля поўначы, але прыедзе дамоў, а сёння раніца на дварэ, а яго няма... Галава трашчала ад думак. «Не давядзі, госпадзі, да няшчасця,— шаптала яна.— Хіба мала ў нас гора ды немачы... Пашкадуй ты нас, госпадзі, не пакінь нас сіратамі...»
Раптам на дварэ загрукаталі колы. Аўдоля кінулася да акна. Прыехаў! Неўзабаве ў хату прыйшоў і сам Сымон.
— А божачка! Дзе ты быў дагэтуль, Сымон?
— У Арлоўскага затрымаўся. Разлічваўся.
— Дзякуй богу! А я чаго толькі не перадумала...
— Было пра што думаць! Хіба я першы раз у Слуцак ездзіў. Як Паўлік?
— Спіць...
— Цукерак прывёз паўфунта...— сказаў Сымон, падаючы жонцы сваю торбачку, дзе ляжалі цукеркі і некалькі абаранкаў, што асталіся ад начной выпіўкі ў Гнілой Дуброве.
— Ты можа чаго з’ясі ды спаць ляжаш?
— Не. Завяду кабылу на канюшыну.
Ён выйшаў, адвязаў Пярэстую і павёў яе на поле.
Раніца пачыналася ясная, халодная, зырка гарэла неба на ўсходзе. Навокал незвычайная цішыня. Амаль усю ноч быў Сымон у дарозе, і ў галаву яму не прыходзіла, што так хораша можа быць на дварэ. Не тым занята гэтая галава... А цяпер, калі зірнуў навокал, сэрца затрапяталася ад замілавання. «Які ж ты прыгожы, белы свет, і якая чорная жытка ў людзей...»
На палетку былі ўсе засцянковыя коні. Некаторыя ўжо ляжалі, некаторыя яшчэ хрумсталі зялёную канюшыну, ляніва, нібы нехаця. «У скаціны бывае добры час хоць раз у год,— падумаў Сымон.— А чалавек усё жыццё спакою не мае».