— Не, Надзечка. Мне проста часу не было.
— Часу не было... Хіба ты цяпер і па нядзелях працуеш?..
— Не, вядома... Але ж у мяне і свой клопат ёсць. Вопратку залатаць, бялізну памыць. Я ж адзінокі, Надзя...
— Бялізну памыць...— горка прамовіла Надзя.— Бялізну памыць...— паўтарыла яна.— А можа, Паўлік, у цябе другая ёсць?..
— Што ты, Надзя?
Размову іх перапыніў Кірыла Верабей — вартаўнік стайні, які ішоў у сваю вартоўню. З ім быў і Станіслаў Вярбіцкі.
— Чаго вы сабраліся тут, бабы? — запытаў Кірыла, спыніўшыся.
— Аконама чакаем,— адказала за ўсіх Агапа Аўсянік.— Каб разлічыцца сёння за тыдзень.
Верабей засмяяўся.
— Разлічыцца! А хто гэта будзе вас разлічваць? Аконам яшчэ да паўдня да доктара ў Слуцк паехаў і сказаў, што сёння не вернецца. А табе, Агапа, ужо на печы грэцца трэба, а не бульбу выбіраць.
— Гэта ты на стайні вылежваешся, халуй панскі! — закрычала Агапа.— Злодзеі вы тут усе, разам са сваім аконамам!
— Што ты, Агапа! Які я злодзей або халуй!
Голас яго патануў у шуме і гомане жанчын.
— Чаму ж ён не сказаў, што сёння не будзе разлічваць!
— Ашуканец!
— А мы стаім тут як дурныя...
— Дома дзеці чакаюць!
— Скаціна галодная!
Толькі цяпер успомніў Павел, што ён павінен быў пагутарыць з Надзяй. Не аб тым, пра што пачаў. Ён бездапаможна азірнуўся і з радасцю ўбачыў, што Станіслаў і тут усё прадугледзеў: яго жонка Ядвіга нешта гаварыла Агапе Аўсянік.
— Дык ён знарок з’ехаў, каб ашукаць нас! — закрычала Агапа, выслухаўшы Ядвігу.
Яе абкружылі жанчыны. Пасыпаліся пытанні.
— Як ашукаць?
— Хіба мы не рабілі?
— Рабілі за дзесяць капеек у дзень, а не за пятнаццаць!..— крычала Агапа.— Разлічвацца павінен кожную суботу, а ён збег, каб у канцы сплаціць па-свойму.
— Не можа быць!
— Можа сапраўды захварэў!
— Абдурыў нас, а не захварэў!
— Няўжо ён сапраўды скруціць грошы? — усхвалявана запытала Надзя.
— Усё можа быць, Надзечка. Усіх, вядома, не скруціць. Я і прыйшоў да цябе пагаварыць пра гэта...
Тут Павел адчуў, што памыліўся. Надзя глядзела на яго так адчужана, што ў яго зашчымела сэрца.
— Дык ты толькі гэтага і прыйшоў?..— ціхім голасам запытала яна.— Няхай яны згараць, тыя грошы, калі так...
Яна павярнулася, каб пайсці, але Павел схапіў яе за плечы.
— Ты не так мяне зразумела, Надзечка...
— Ох, зразумела...
Падышоў Станіслаў Вярбіцкі, нібы ведаў, у якую бяду трапіў Павел.
— І ты прыйшла разлічвацца, Надзя?
— Прыйшла...
— Прыйшлося і табе панскую бульбу выбіраць.
— А што мне да таго, чыя яна...
— Не ў тым справа, Надзя. Я думаю пра твайго бацьку і дзядзьку Марціна. Хіба так патрэбна было табе ісці?
— Ваша жонка таксама выбірала,— адрэзала Надзя.
— Наша справа такая, парабкоўская. Але каб я ведаў, што Гендарсан так ашукае, то жонкі не пусціў бы.
— Ну, от бачыце: вы таксама не ведалі...
— У тым і справа, што ніхто не ведаў. Гендарсан хоча ашукаць выбіральшчыц. Ён разлічыць работніц тады, калі ўся бульба будзе выбрана, і дасць не па пятнаццаць, а па дзесяць капеек за дзень. А ты пайшла б выбіраць за дзесяць капеек?
— Што вы, дзядзька Станіслаў! Я і пайшла толькі таму, што немец абяцаў па пятнаццаць капеек!
— От бачыш, Надзечка. Трэба нешта рабіць, каб Гендарсану не ўдалося ашукаць работніц.
Ён растлумачыў Надзі, чаго дабіваецца Гендарсан і чаму ён збег сёння з маёнтка.
— Ты павінна, Надзя, расказаць пра гэта цётцы Агапе. Яна разумная жанчына, але нас, парабкаў, не вельмі любіць. Дык няхай яна ўвядзе ў вушы ўсім падзёншчыцам, што Гендарсан задумаў. Расплачвацца ён цяпер будзе толькі ў тую суботу або пятніцу, калі ў маёнтку выберуць усю бульбу. Хай падзёншчыцы не бяруць грошай, калі Гендарсан пачне плаціць па дзесяць капеек. Ты зразумела, Надзечка?
— Зразумела, дзядзька Станіслаў... Але калі па дзесяць капеек, то я і зусім не пайду выбіраць...
— А другія пойдуць. У цябе прападуць грошы за тыдзень, а ў іх і ў тваёй цёткі за два.
Дзяўчына падумала, зірнула на Паўла і адказала:
— Добра, дзядзька Станіслаў. А з цёткай Агапай няхай і ваша жонка пагаворыць.
Станіслаў усміхнуўся.
— Без гэтага не абыдзецца! Калі ты заўважыла, то яны пагаварылі ўжо.
— Заўважыла!
— А цяпер, Надзя, я пайду. Вашы вунь таксама расходзяцца. Перадай ад мяне паклон дзядзьку Марціну. Перадаў бы і твайму бацьку, але ён, як і цётка Агапа, парабкаў не любіць.
— А вы і не парабак!