Тым часам жыццё ў маёнтку цякло сваім парадкам. Парабкі выйшлі на работу кожны на сваё месца. Стары Кірыла Верабей яшчэ на цямку паведаміў некаторым, што немец паехаў у Старочын. Першыя ўведалі пра гэта конюхі, якія прыйшлі карміць і паіць коней. Яны і разнеслі гэтую вестку па ўсім маёнтку. Аратыя, што разворвалі бульбу, паехалі на зябліва. Здавалася, што нічога не адбылося, але нейкая незвычайная ціш і трывога адчуваліся ўсюды. Не чуваць было аканомавага голасу.
Станіслаў Вярбіцкі і Павел Квітун канчалі рамонт машыны. Сёння яны працавалі моўчкі, зрэдку перакідваючыся словамі. Платон Шабуня, які астаўся без работы, прыйшоў да іх. Яму загадалі падкручваць гайкі, і ён іх падкручваў дзе трэба і дзе не трэба.
— Чым жа кончыцца ўся гэта музыка? — запытаў ён нарэшце.
— Ты пра што?
— Ды пра тое, што Гендарсан паехаў у Старочын.
— Паглядзім, калі ён прыедзе,— адказаў Вярбіцкі.
— Няўдала выйшла,— прамовіў Платон.— Сёння не трэба было выходзіць на работу, а забастоўку абвясціць. Як рабочыя. Патрабаваць большай платы ўсім парабкам, а не толькі за капанне бульбы. А хіба ў нас людскія кватэры?
— Сёння пра гэта памаўчы, Платон,— адказаў Станіслаў.— Ты разумееш, што, перш чым абвясціць забастоўку, трэба падрыхтавацца. А ў нас народ не гатовы.
— Дык трэба рыхтавацца,— перабіў Платон.— Сядзім, як вераб’і ў веніку.
— А хто гэта павінен рыхтаваць людзей? — запытаў з усмешкай Павел.
— Ты! Вярбіцкі! Мне загадайце!
Станіслаў і Павел пераглянуліся.
— Якое мы маем права табе загадваць? Што гэта з табой сёння?
— Ага... значыць, мне вы не верыце... А я даўно ведаю, Павел, і пра Стася, і пра цябе, і пра Якава Шэмета... Я думаў, вы мяне не будзеце мінаць. Выходзіць што я не патрэбны...
— Сціхні, дурань! — горача прамовіў Стась, абхапіўшы за плечы Платона.— Патрэбны! Даўно хацелі табе сказаць...
Каля дзвярэй пачуліся крокі, і на парозе з’явіўся Міхаль Рожка.
— Аканом прыехаў,— паведаміў ён.
Гендарсан сапраўды прыехаў са Старочына, але са стайні накіраваўся проста дамоў, не заходзячы нікуды. Ён чакаў Беразоўскага, і той хутка з’явіўся са стражнікам Макаром.
Беразоўскі спыніўся ў канторы і даслаў стражніка па Гендарсана. Калі абодва з’явіліся, ён загадаў Макару паклікаць Станіслава Вярбіцкага і Паўла Квітуна, а сам прыняў такі начальніцкі выгляд, што Гендарсан крыху спалохаўся.
— У вас ёсць такое памяшканне, куды можна пасадзіць арыштаваных?
— Ест... Ест, пан ураднік!..
— Дзе яно?
— А во тут, пан ураднік. Пакойчык для касы. Такі малы і з малым аконцам.
— Краты на акне ёсць?
— Ест, пан ураднік.
— Пакажыце.
Гендарсан правёў Беразоўскага ў другі пакой і паказаў абітыя жалезам дзверы, на якіх вісеў замок.
— Адамкніце.
Гендарсан адчыніў дзверы. Беразоўскі зайшоў у пакой, агледзеў усё, пакратаў рукамі акно і жалеза на ім, сказаў «добра» і выйшаў.
У канторы іх чакалі Вярбіцкі, Квітун і стражнік. Беразоўскі з імі не павітаўся. Ён даў знак Макару, і праз хвіліну Вярбіцкі і Квітун апынуліся ў тым самым пакоі, які нядаўна ўраднік аглядаў. Гендарсан адразу павесялеў. Беразоўскі пасадзіў яго на крэсла супроць сябе, пачаў допыт па ўсіх правілах і паказанні запісаў у пратакол. Калі Гендарсан падпісваў той пратакол, рука яго дрыжала.
Стражнік Макар тым часам прывёў з Чыжэвіч Агапу Аўсянік. Беразоўскі зірнуў на яе і зразумеў, што ад гэтай жанчыны не даб’ецца таго, чаго хоча. Старая — бітая, хітрая, яе на мякіне не правядзеш.
— Хто цябе падвучыў падымаць у канторы бунт?
— Які бунт? Не ведаю я ніякага бунту.
— Учора вечарам, от тут у канторы.
— То які ж гэта бунт? А што немец ашукаў нас, то хіба гэта няпраўда?
— Каго гэта «нас» ашукаў немец? І які немец? Ён аканом пана Крупскага.
— Злодзей ён у пана Крупскага, а не аканом. Ён і ў пана крадзе, і з нас шкуру лупіць. Заробленага не аддае.
— Ён з вамі ўчора хацеў разлічыцца.
— Але, хацеў. І сёння хоча разлічыцца па дзесяць капеек за дзень. А мы ішлі на работу за пятнаццаць. Так і дамаўляліся.
— Усе гады выбіральшчыцам плацілі па дзесяць капеек. Чым жа гэты год не такі?
— А хіба вы не ведаеце, што цяпер усё падаражала! За дзесяць капеек паркалёвай хусты не купіш.
— А чаму ты крычала: «Заб’ём немца»?
— Не, я гэтага не гаварыла. Я гаварыла, што ён ашуканец.
— А хто крычаў: «Заб’ём немца»?