— Слухай, хочаш кулямёт? Страляць я цябе навучу.
— Ага, навучы,— згадзіўся Глечык і падступіў бліжэй. Аўсееў ужо акрыяў ад першай удачы і ўзяўся тлумачыць, як зараджаць кулямёт, калі ад каравулкі раздаўся строгі Карпенкаў голас:
— Не хітруй, Аўсееў. Тут табе не кірмаш — таргавацца. Табе загадана, ты і выконвай.
Звузіўшы на ветры злосныя вочы, Аўсееў з нянавісцю паглядзеў на старшыну і прыкусіў губу.
— Чорта лысага ты тут да вечара пратрымаешся,— ціха сказаў ён скрозь зубы.— Паб’юць, як мышэй.
Галечык з раптоўнай трывогай у душы зірнуў на яго, памаўчаў, прыкідваючы сэнс благіх слоў, і не паверыў таварышу.
— Кажаш, паб’юць? А мы з кулямётаў… Ды пэтээр ёсць…
— 3 кулямётаў! — пагардліва чмыхнуў Аўсееў.— Прафан ты ў гэтых справах. Невук зялёны.
Глечык збянтэжана паціраў рукавом варанёную сталь кулямёта. Настойлівая ўпэўненасць Аўсеева ў благім урэшце ўстрывожыла і яго, але хлопец не хацеў верыць у тое, бо ўжо звыкся з думкай аб іх удачы.
— Пшанічны вось змыўся,— змрочна паведаміў Аўсееў.— I, пэўна, зрабіў правільна.
— Як змыўся? — здзівіўся Глечык, узняўшы на хлопца вялікія чысцютка-сінія вочы.
— Так. Махнуў у тыл і цяпер дзе-небудзь у абозе анучы сушыць.
Глечык паныла змоўчаў, стараючыся зразумець таямнічае знікненне Пшанічнага. Як можна было пакінуць таварышаў, узвод, уцячы ў тыл — гэтага Глечык, як ні стараўся, ніяк уявіць не мог. У галаве паўставалі непераадольныя ў яго разуменні перашкоды для такога ўчынку — загад камбата, які належала выканаць, гнеў таварышаў, каторы ў такіх умовах нельга было стрываць, вечная ганьба баязлівасці, што разадрала б яго душу, урэшце — такія ўладарныя паняцці, як прысяга і абавязак перад Радзімай.
Пакуль хлопец пакутна варушыў свае разуменні, Аўсееў адступіў у траншэю і пільна пазіраў на яго. Першы план паратўнку праваліўся ў самым яго пачатку, і цяпер хітры Аўсееў думаў, што б тут зрабіць яшчэ. Згаворвацца з Глечыкам была, відаць, марная справа, бо хлопец ён недалёкі і цяпер трохі абстраляўся, пасмялеў і на ўцёкі, пэўна, не згодзіцца. Не адважваючыся канчаткова раскрываЦь яму свой намер, Аўсееў усё думаў, пакуль грымотны голас Карпенкі зноў не ўстрывожыў увесь пераезд:
— К бою!!!
Міжвольна падпарадкоўваючыся камандзе, Аўсееў ухапіўся за кулямёт, палахліва кінуўся на сваё месца Глечык, а старшына ўладарна і сурова распарадзіўся далей:
— Свіст, на прыцэл — танкі! Аўсееў — па пяхоце. Глечык — гранаты к бою! Замры! Агонь па камандзе!
Зноў смяротная небяспека падступіла да пераезду. У далечыні добра бачнай дарогі на выездзе з вёскі, стрэхі якой ледзьве тырчэлі з-за ўзгорка, паказаўся вораг. Гэта была вялікая, відаць, калона, яна марудна валаклася з некалькімі танкамі ўперадзе.
Над шэрым восеньскім полем, над скрыжаваннем дарог і далёкім лесам, за якім быў такі прынадны для гэтых людзей паратунак, сумнай усмешкай бліснула нізкае сонца. Толькі на адзінае імгненне яснай прасветлінай слізганула яно па сырой гліне траншэі, шэрай сівізне іржышча, полымем кранула рэдкае пажоўклае лісце бяроз, і гэта яго ціхая ласка вострым болем тугі працяла людскія сэрцы. Глечык скіраваў у далячынь вінтоўку, асцярожна даслаў у патроннік патрон і ўціснуў у плячо пашкрэбаны драўляны прыклад. Пабялеў, зябка ўздрыгваў і, каб суняць тую дрыготкасць, прыціскаўся да зямлі. Карпенка высунуў наперад цяжкую сваю сківіцу, схмурыў нізкі шырокі лоб. Аўсееў зморшчыўся, нібы ад зубнога болю, і здзічэлым позіркам лыпаў па абшарах, шукаючы, пэўна, ратунку. У гэтым пакутным напружанні раптам незвычайна і дзіўна прагучала заўзятая Свістава прымаўка:
— Эх, ярына зялёная, вышэй голавы!.. Слухай байку.
Глечык, якому за рогам каравулкі не відаць быў гэты дзівакаваты чалавек, аднак, учуў яго і здзівіўся. Здзіўлена варухнуў брывамі зацяты, заклапочаны камандзір, нервозна крутануўся да суседа Аўсееў. А Свіст, прыгарнуўшы да боку абшыты кірзай прыклад свайго ПТРа і сочачы за ворагам, казаў:
— Ось, браткі. Сядзяць у турме два басякі. Аблаялі ўрадніка, вось і сядзяць галодныя. Кажа адзін: «Давай, Ягор, зробім падкоц і ўцячом». — «Давай», — згаджаецца Ягор. «Пасля давай зламаем замок і ўлезем у хлебную краму». — «Давай», — кажа Ягор. — «Возьмем бохан і ўцякаць». — «Давай». — «Схаваемся дзе ў падваротню і па чарзе: я кусь, ты кусь…» — «Ага, — аблізваецца Ягор. — Ты кусь і я кусь …кусь»,— «Я кусь, а ты кусь-кусь! — як зараве Піліп. — Во табе!» — і кулаком у рыла Ягору. Той і завыў: «Ты ж сам два разы кусь-кусь». I давай яны біцца. Уляцеў наглядчык, разняў і абодвух у карцер — на адну ваду. Вось. Можна смяяцца, — жартоўна абвясціў Свіст.